ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Literatura wojny i Zagładyklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/jezyk-polski/tadeusz-borowski-prosze-panstwa-do-gazu/

Język polski · Literatura wojny i Zagłady · kl. 3

Tadeusz Borowski – „Proszę państwa do gazu”

Zrozumiesz, jak Borowski pokazuje obóz od środka i dlaczego chłodny ton narracji działa mocniej niż patos.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Autor i opowiadanie

  • Tadeusz Borowski (1922–1951) został aresztowany w 1943 r. i był więźniem Auschwitz-Birkenau, a potem Dachau. Proszę państwa do gazu weszło do tomu Pożegnanie z Marią (1948).
  • Narrator, więzień Tadek, idzie z Francuzem Henrim i komandem „Kanada” na rampę. Komando rozładowuje transport Żydów (z Sosnowca i Będzina), którzy idą prosto do komór gazowych, i sortuje ich rzeczy. Nazwa „Kanada” oznacza bogactwo: tu można „zorganizować” jedzenie i ubrania.
TransportprzyjazdofiarKanadasortowanierzeczyPrzywilejelepsza racja,ubranieUdziałsystemdziała dalej
Mechanizm obozu w opowiadaniu: transport, komando Kanada, przywileje i udział w systemie, który działa dalej.

2Człowiek zlagrowany

  • Człowiek zlagrowany to więzień, który przystosował się do obozu: przemoc stała się rutyną, a przetrwanie ważniejsze niż moralność.
  • Tadek przyznaje, że czuje złość na ofiary, bo przez nie musi pracować na rampie. Tak system przenosi nienawiść ze sprawców na ofiary.
  • Sceny: matka, która ucieka od własnego dziecka, by ratować siebie; młoda dziewczyna, która wie, co ją czeka, i sama wchodzi na samochód. Na koniec przyjeżdża kolejny transport – machina działa dalej.
Sprawdź, czy rozumiesz

Na co Tadek przyznaje się w opowiadaniu?

3Sposób opowiadania

  • Narracja behawiorystyczna: narrator opisuje zachowania i fakty, nie komentuje ich moralnie. Chłodny i ironiczny ton oraz brak patosu sprawiają, że wstrząs przeżywa czytelnik.
  • Tytuł naśladuje uprzejmą formułę, którą prowadzi się ludzi na śmierć, i ujawnia cynizm systemu.
Zapamiętaj

Borowski: człowiek zlagrowany, obóz niszczy moralność także więźniów. Narracja chłodna, behawiorystyczna, bez komentarza.

Uwaga na błąd

Utożsamianie Tadka z autorem i uznanie, że Borowski pochwala obojętność. Chłodny narrator jest częścią oskarżenia systemu. Drugi błąd: „Kanada” to nie kraj, tylko komando i magazyny rzeczy ofiar.

  • W wypracowaniu opowiadanie pasuje do tematów: człowiek w sytuacji granicznej, zło systemu, granice moralności, świadectwo. Zestawisz je z Innym światem (inny totalitaryzm) i z Zdążyć przed Panem Bogiem.

✎Ściąga: Tadeusz Borowski – „Proszę państwa do gazu”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Borowski: człowiek zlagrowany, obóz niszczy moralność także więźniów. Narracja chłodna, behawiorystyczna, bez komentarza.
  • Tadeusz Borowski (1922–1951) został aresztowany w 1943 r. i był więźniem Auschwitz-Birkenau, a potem Dachau. Proszę państwa do gazu weszło do tomu Pożegnanie z Marią (1948).
  • Człowiek zlagrowany to więzień, który przystosował się do obozu: przemoc stała się rutyną, a przetrwanie ważniejsze niż moralność.
  • Narracja behawiorystyczna: narrator opisuje zachowania i fakty, nie komentuje ich moralnie. Chłodny i ironiczny ton oraz brak patosu sprawiają, że wstrząs przeżywa czytelnik.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Do którego tomu należy Proszę państwa do gazu?

    1. APożegnanie z Marią (1948)
    2. BInny świat
    3. CZdążyć przed Panem Bogiem
    4. DKamienny świat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Pożegnanie z Marią (1948) – Kamienny świat to inny zbiór Borowskiego.

  2. Kim jest narrator opowiadania?

    1. AWięźniem Tadkiem
    2. BLekarzem obozowym
    3. CReporterem
    4. DEsesmanem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Więźniem Tadkiem – Opisuje obóz od środka, jako jeden z więźniów.

  3. Czym jest „Kanada” w opowiadaniu?

    1. ASzpitalem obozowym
    2. BKomandem rozładowującym transporty i sortującym rzeczy ofiar
    3. CKrajem, do którego uciekają więźniowie
    4. DKwaterą SS
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Komandem rozładowującym transporty i sortującym rzeczy ofiar – Nazwa kojarzyła się z bogactwem rzeczy, które tam trafiały.

  4. Kim jest człowiek zlagrowany?

    1. ALekarzem ratującym chorych
    2. BStrażnikiem obozowym
    3. CWięźniem przystosowanym do przemocy, dla którego liczy się przetrwanie
    4. DUciekinierem z obozu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Więźniem przystosowanym do przemocy, dla którego liczy się przetrwanie – Obóz uczy go obojętności wobec cierpienia innych.

  5. Na co Tadek przyznaje się w opowiadaniu?

    1. AŻe chce uciec z obozu
    2. BŻe czuje złość na ofiary, przez które musi być na rampie
    3. CŻe współpracuje z ruchem oporu
    4. DŻe pomaga ofiarom się ukryć
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Że czuje złość na ofiary, przez które musi być na rampie – To dowód, jak system odwraca uczucia więźniów.

  6. Czym jest narracja behawiorystyczna?

    1. AOpisem zachowań i faktów bez komentarza moralnego
    2. BOpowiadaniem w formie listów
    3. CWypowiedzią pełną patosu
    4. DMonologiem wewnętrznym pełnym ocen
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Opisem zachowań i faktów bez komentarza moralnego – Brak komentarza wzmacnia wstrząs czytelnika.

  7. Co pokazuje tytuł opowiadania?

    1. AAutoironię Tadka wobec siebie
    2. BCynizm systemu, który uprzejmą formułą prowadzi ludzi na śmierć
    3. CUprzejmość strażników wobec więźniów
    4. DZaproszenie na przyjęcie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Cynizm systemu, który uprzejmą formułą prowadzi ludzi na śmierć – Grzeczność słów kontrastuje z ich sensem.

  8. Czym kończy się opowiadanie?

    1. ABuntem więźniów na rampie
    2. BPrzyjazdem kolejnego transportu
    3. CWyzwoleniem obozu
    4. DUcieczką Tadka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Przyjazdem kolejnego transportu – Machina zagłady działa dalej.

Cały dział „Literatura wojny i Zagłady”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 3

Argumentacja, perswazja i krytyczna lektura tekstówNotatka syntetyzująca i wypracowanie na maturze z polskiegoStyl i środki językowe w lekturach klasy IIIPorównanie konwencji: symbolizm, awangarda, groteska i styl esejuWypracowanie na maturze rozszerzonejKonteksty, źródła i samodzielna praca z lekturąMłoda Polska – modernizm, dekadentyzm i postawy wobec kryzysuTetmajer i Staff – wybrane wierszeImpresjonizm, symbolizm i synestezja w poezji Młodej PolskiStanisław Wyspiański – „Wesele”„Wesele” – widma, złoty róg i chocholi taniecKonwencje dramatu: Dziady cz. III i Kordian, Wesele i SzewcyWładysław Reymont – „Chłopi” (fragmenty)Dwudziestolecie – Skamander, awangarda, katastrofizmTuwim i Pawlikowska-Jasnorzewska – wybrane wierszeLeśmian i Czechowicz – wybrane wierszePrzyboś i poetyka awangardyStefan Żeromski – „Przedwiośnie”Witold Gombrowicz – „Ferdydurke” (fragmenty)Stanisław Ignacy Witkiewicz – „Szewcy”Franz Kafka – „Proces” (fragmenty)Bruno Schulz – „Sklepy cynamonowe” (wybrane opowiadania)Michaił Bułhakow – „Mistrz i Małgorzata”Krzysztof Kamil Baczyński – wybrane wierszeGustaw Herling-Grudziński – „Inny świat” (fragmenty)Hanna Krall – „Zdążyć przed Panem Bogiem”Borowski, Herling-Grudziński, Krall – porównanie świadectwFormy wypowiedzi R: esej, interpretacja porównawcza, reportaż, felietonLektury w klasie III: P, R i uzupełniające