1Kazimierz Przerwa-Tetmajer (1865–1940)
- Pokazuje dekadencki kryzys wartości i poczucie schyłku. Koniec wieku XIX to wiersz o pokoleniu, które odrzuca kolejne postawy życiowe i nie ma w co wierzyć.
- Evviva l’arte! to hymn na cześć sztuki. Podmiot pogardza „filistrami” (mieszczańskim tłumem), a artystów traktuje jak wybrańców, którzy za sztukę płacą biedą.
- Melodia mgieł nocnych to impresjonizm: nastrój, muzyczność i synestezja w opisie tatrzańskich mgieł.
2Leopold Staff (1878–1957)
- Zaczynał od nawiązań do Nietzschego, potem przyszedł franciszkanizm: pokora, prostota, zgoda na świat. Jego język jest jasny i spokojny.
- Kowal (sonet z debiutanckiego tomu Sny o potędze, 1901) to nietzscheańskie dążenie do kształtowania własnego życia siłą woli i pracy, zamiast biernego czekania.
- Deszcz jesienny to impresjonizm: monotonny deszcz buduje nastrój smutku i znużenia (dźwięk wiersza ma oddawać szum kropel).
Jaką postawę wyraża podmiot w Kowalu?
To nietzscheańska postawa twórcy własnego losu.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dwa wyobrażenia artysty
| Cecha | Tetmajer, Evviva l’arte! | Staff, Kowal |
|---|---|---|
| Rola artysty | wybraniec ponad tłumem | ten, kto pracuje nad sobą i dziełem |
| Ton | dumny, buntowniczy, patetyczny | spokojniejszy, zdyscyplinowany |
| Wizja działania | sztuka jako najwyższa wartość, cena: bieda | wola i wysiłek zamiast pozy |
Tetmajer to dekadentyzm, sztuka dla sztuki i impresjonizm. Staff to droga od nietzscheanizmu do franciszkanizmu. Obaj mają inne wyobrażenie roli artysty.
Opisywanie wiersza tylko jako „smutnego” albo „optymistycznego”. Wskaż środki (refren, obrazy, rytm, powtórzenia), które budują ton.
✎Ściąga: Tetmajer i Staff – wybrane wiersze
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Tetmajer to dekadentyzm, sztuka dla sztuki i impresjonizm. Staff to droga od nietzscheanizmu do franciszkanizmu. Obaj mają inne wyobrażenie roli artysty.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który wiersz Tetmajera jest hymnem na cześć sztuki, z refrenem w obcym języku?
- AEvviva l’arte!
- BKoniec wieku XIX
- CKowal
- DDeszcz jesienny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Evviva l’arte! – Refren Evviva l’arte! wzmacnia hasło o wyższości sztuki nad codziennym życiem.
Kogo w Evviva l’arte! podmiot nazywa „filistrami”?
- AKrytyków literackich z Krakowa
- BGrupę poetów awangardowych
- CChłopów z Bronowic
- DMieszczański tłum dbający o wygody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Mieszczański tłum dbający o wygody – Filister to w tym wierszu mieszczanin, który ceni wygodę, a nie sztukę.
Kowal otwierał debiutancki tom Staffa, który nosił tytuł
- AGałąź kwitnąca
- BŁąka
- CSny o potędze
- DDzień duszy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Sny o potędze – Sny o potędze ukazały się w 1901 roku.
Jaką postawę wyraża podmiot w Kowalu?
- ABierne oczekiwanie na ratunek
- BRezygnację i apatię
- CPogardę dla wszelkiej pracy
- DDążenie do kształtowania własnego życia siłą woli
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Dążenie do kształtowania własnego życia siłą woli – To nietzscheańska postawa twórcy własnego losu.
Deszcz jesienny Staffa jest przykładem
- Akatastrofizmu: wizji wojny
- Bpoezji dla dzieci
- Cimpresjonizmu: deszcz buduje nastrój smutku
- Dfuturyzmu: szokującej prowokacji językowej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: impresjonizmu: deszcz buduje nastrój smutku – Wiersz łapie nastrój chwili, a dźwięk słów oddaje szum deszczu.
Który motyw jest typowy dla późniejszego Staffa?
- AHasło „3×M”
- BKult wybrańca ponad tłumem
- CPrzeczucie zagłady cywilizacji
- DPokora i zgoda na świat (franciszkanizm)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Pokora i zgoda na świat (franciszkanizm) – Franciszkanizm to spokojna prostota i harmonia.
Co łączy Melodię mgieł nocnych z impresjonizmem?
- AOpis bitwy i bohatera
- BNastrój, muzyczność i synestezja
- CDosłowny opis pogody bez przenośni
- DWiara w postęp techniczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nastrój, muzyczność i synestezja – Wiersz łączy wrażenia słuchu, wzroku i węchu w obrazie mgły.
Czym różni się wizja artysty u Tetmajera (Evviva l’arte!) od tej w Kowalu Staffa?
- AU Tetmajera artysta jest wybrańcem ponad tłumem, u Staffa ważne są wola i praca
- BU obu artysta jest wyłącznie rzemieślnikiem
- CU Tetmajera artysta pracuje, a u Staffa tylko czeka na natchnienie
- DNie ma żadnej różnicy między wierszami
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: U Tetmajera artysta jest wybrańcem ponad tłumem, u Staffa ważne są wola i praca – To dwa różne wyobrażenia roli artysty: duma wybrańca i wysiłek pracy.
Cały dział „Młoda Polska”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.