Czym jest Traktat moralny?

Poematem dydaktycznym Miłosza z lat 40.

Jak analizować wiersz Nowej Fali?

Znaleźć gotowy zwrot, zobaczyć, co poeta z nim robi, i nazwać efekt

Który pogląd jest błędny?

Nowa Fala nie pracuje świadomie z językiem

Miłosz napisał poemat dydaktyczny

Barańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironia

ogarniam.edu.pl · Język polski · Poezja powojenna i współczesnaklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/baranczak-milosz-i-traktat-moralny-jezyk-publiczny-i-ironia/

Zrozumiesz, jak poeci Nowej Fali nieufnie traktują język propagandy i jak Miłosz sądzi własne pokolenie w „Traktacie moralnym”.

1Nowa Fala

Nowa Fala (pokolenie ’68) to poeci debiutujący pod koniec lat 60.: m.in. Stanisław Barańczak, Ryszard Krynicki, Adam Zagajewski, Julian Kornhauser, Ewa Lipska. Doświadczenie Marca ’68 nauczyło ich, że język władzy kłamie.
Programem stały się m.in. książki Nieufni i zadufani (Barańczak, 1971) i Świat nie przedstawiony (Kornhauser i Zagajewski, 1974): poezja ma mówić wprost o rzeczywistości i demaskować fałszywy język.

2Stanisław Barańczak (1946–2014)

Poeta, krytyk i tłumacz (m.in. Szekspira). Współtworzył opozycyjny Komitet Obrony Robotników, miał zakaz druku, w 1981 r. wyjechał do USA i wykładał na Harvardzie.
Jego metoda: bierze gotowe zwroty – slogany, frazy z gazet, urzędowe formułki, potoczne idiomy – i tak je przestawia lub dosłownie odczytuje, że odsłaniają kłamstwo. Narzędzia to ironia, gra słów (kalambur), powtórzenie i zestawienie haseł z codziennością.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jaki środek jest typowy dla Barańczaka?

3Miłosz i Traktat moralny

Traktat moralny (napisany w 1947 r.) to poemat dydaktyczny pisany rymowanym wierszem. Miłosz zwraca się do pokolenia po wojnie: ostrzega przed ideologiami, przed uleganiem „konieczności historii” i przed rezygnacją z własnego sumienia.
Słynny obraz historii jako lawiny: jej bieg zależy od kamieni, po których się toczy – czyli od wyborów pojedynczych ludzi.
Wymagane są fragmenty. Kontekstem może być też prozatorski Zniewolony umysł Miłosza (1953) o intelektualistach uwiedzionych przez komunizm.

Autor	Tekst	Jak łączy język i moralność
Barańczak	wiersze Nowej Fali	ironia i gra słów demaskują język propagandy
Miłosz	Traktat moralny	dydaktyczny wywód o odpowiedzialności jednostki

4Jak to analizować krok po kroku

Krok 1: znajdź w wierszu gotowy zwrot (hasło, frazes, idiom).
Krok 2: sprawdź, co poeta z nim robi (przestawia, odczytuje dosłownie, zestawia z codziennością).
Krok 3: nazwij efekt (ironia, demaskacja) i powiąż go z pytaniem etycznym: czy język może jeszcze służyć prawdzie?

Zapamiętaj

Barańczak i Nowa Fala bronią się przed propagandą ironią i grą słów, a Miłosz w Traktacie moralnym przypomina o odpowiedzialności jednostki wobec historii. Obaj łączą język publiczny z etyką.

Uwaga na błąd

Pisanie, że Nowa Fala to „poezja polityczna bez artyzmu”. To bardzo świadoma praca z językiem.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza obraz lawiny w Traktacie moralnym?

✎Ściąga: Barańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Barańczak i Nowa Fala bronią się przed propagandą ironią i grą słów, a Miłosz w Traktacie moralnym przypomina o odpowiedzialności jednostki wobec historii. Obaj łączą język publiczny z etyką.
Nowa Fala (pokolenie ’68) to poeci debiutujący pod koniec lat 60.: m.in. Stanisław Barańczak, Ryszard Krynicki, Adam Zagajewski, Julian Kornhauser, Ewa Lipska. Doświadczenie Marca ’68 nauczyło ich, że język władzy kłamie.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Czym jest Nowa Fala?
1. AGatunkiem filmowym bez związku z poezją
2. BNurtem poetów pokolenia ’68 nieufnych wobec języka propagandy
3. CEpoką średniowiecza
4. DGrupą malarzy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nurtem poetów pokolenia ’68 nieufnych wobec języka propagandy – Poeci używają ironii i gry słów.
Kto napisał Nieufnych i zadufanych?
1. ACzesław Miłosz
2. BStanisław Barańczak
3. CZbigniew Herbert
4. DTadeusz Różewicz
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Stanisław Barańczak – Książka z 1971 r. stała się jednym z programów Nowej Fali.
Czym jest Traktat moralny?
1. APoematem dydaktycznym Miłosza z lat 40.
2. BDramatem Mrożka
3. CPowieścią Orwella
4. DEsejem Herberta
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Poematem dydaktycznym Miłosza z lat 40. – To wywód o odpowiedzialności pokolenia po wojnie.
Co oznacza obraz lawiny w Traktacie moralnym?
1. ABieg historii zależy także od wyborów pojedynczych ludzi
2. BKarę za grzechy
3. CZachwyt nad górami
4. DNieuchronność katastrofy bez udziału ludzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Bieg historii zależy także od wyborów pojedynczych ludzi – Jednostka nie może zrzucić odpowiedzialności na „historię”.
Jaki środek jest typowy dla Barańczaka?
1. AEpicki opis bitwy
2. BArchaizacja
3. CBohater zbiorowy
4. DIronia i gra słów na gotowych zwrotach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Ironia i gra słów na gotowych zwrotach – Poeta demaskuje język władzy.
Czy Traktat moralny jest lekturą w całości?
1. ANie, wymagane są fragmenty
2. BTak, na obu poziomach
3. CTak, na poziomie podstawowym
4. DTylko w klasie I
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Nie, wymagane są fragmenty – Wykaz lektur R wymienia fragmenty.
Jak analizować wiersz Nowej Fali?
1. APrzepisać wiersz
2. BZnaleźć gotowy zwrot, zobaczyć, co poeta z nim robi, i nazwać efekt
3. CNapisać „jest ironiczny”
4. DOpisać biografię
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Znaleźć gotowy zwrot, zobaczyć, co poeta z nim robi, i nazwać efekt – Funkcja środka jest ważniejsza niż sama nazwa.
Który pogląd jest błędny?
1. AMiłosz napisał poemat dydaktyczny
2. BNowa Fala nie pracuje świadomie z językiem
3. CBarańczak używa ironii
4. DNowa Fala nie ufa propagandzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Nowa Fala nie pracuje świadomie z językiem – Nowa Fala bardzo świadomie pracuje z językiem.

Cały dział „Poezja powojenna i współczesna”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 9 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony „Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, Grand Absurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, Orwell George Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy „Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości „Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporu Sławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm „Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec „Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzy Marek Nowakowski – „Górą »Edek«”Andrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejsca Olga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteska Esej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytać Różewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperyment Miłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralna Poświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanie Literatura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracja Motywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniec Przemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do Mrożka Język w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografia Propaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstów Matura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązać Wypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IV Wypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekst Matura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedzieć Lektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018 Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające