ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Krótka proza i reportażklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/marek-nowakowski-gora-edek/

Język polski · Krótka proza i reportaż · kl. 4

Marek Nowakowski – „Górą »Edek«”

Zobaczysz, jak mała scena z codzienności pokazuje relacje siły, i skąd w tytule Edek.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Kontekst

  • Marek Nowakowski (1935–2014) pisał głównie o warszawskiej ulicy, marginesie i zwykłych ludziach. Opowiadanie pochodzi z tomu Prawo prerii (1999).
  • Narrator już na początku przywołuje Edka z Tanga Mrożka. To klucz do tytułu: „Edek” to typ człowieka, który wygrywa siłą i tupetem.

2O czym to jest

  • Zatłoczona ulica w mieście, brakuje miejsc do parkowania. Narrator jest obserwatorem.
  • Młody, szczupły mężczyzna w okularach, który wygląda na inteligenta, jedzie małym Fiatem („maluchem”). Pierwszy zauważa wolne miejsce, ale manewruje niezręcznie.
  • Duży Ford wciska się i blokuje mu wjazd. Kierowca Forda to rosły mężczyzna w skórzanej kurtce. Kierowcy z tyłu trąbią, a mężczyzna z Fiata w końcu ustępuje.
  • Gdy wysiada i pyta z oburzeniem, jak tak można, właściciel Forda traktuje go jak powietrze i odchodzi do swoich spraw. Nic mu się nie dzieje.
Sprawdź, czy rozumiesz

Z jakiego tomu pochodzi opowiadanie?

3Co z tego wynika

  • Ulica jest miniaturą społeczeństwa. Rządzi tu „prawo prerii”: wygrywa silniejszy i bardziej bezczelny, a nie ten, kto ma rację.
  • Przemoc nie musi oznaczać bicia. Tu jest nią lekceważenie, zastraszenie posturą i dużym samochodem.
  • Ważna jest też postawa otoczenia: trąbiący kierowcy naciskają słabszego, a nie agresora.
ElementCo pokazujeSens
Fiat i Fordmały kontra dużynierówność sił
Kierowca Fordatupet i lekceważeniezwycięstwo chamstwa
Kierowca Fiatagrzeczność i protest słowembezradność kultury wobec siły
Trąbiący kierowcypresja na słabszegobierność wzmacnia agresora
  • Uwaga o czasie: tom wyszedł w 1999 r. i opracowania łączą scenę z przemianami po 1989 r., ale jeśli chcesz użyć daty jako argumentu, sprawdź ją w tekście.
Zapamiętaj

W opowiadaniu wygrywa „Edek”, bo ma przewagę siły i tupetu, a otoczenie mu nie przeszkadza. Mała scena z ulicy pokazuje mechanizm znany z Tanga.

Uwaga na błąd

Utożsamianie kierowcy Forda z Edkiem z Tanga jako tą samą postacią albo pisanie, że dochodzi do bójki. To ten sam typ ludzki w innym utworze, a przemoc polega tu na lekceważeniu.

✎Ściąga: Marek Nowakowski – „Górą »Edek«”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • W opowiadaniu wygrywa „Edek”, bo ma przewagę siły i tupetu, a otoczenie mu nie przeszkadza. Mała scena z ulicy pokazuje mechanizm znany z Tanga.
  • Marek Nowakowski (1935–2014) pisał głównie o warszawskiej ulicy, marginesie i zwykłych ludziach. Opowiadanie pochodzi z tomu Prawo prerii (1999).
  • Przemoc nie musi oznaczać bicia. Tu jest nią lekceważenie, zastraszenie posturą i dużym samochodem.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. O co toczy się spór w opowiadaniu Górą „Edek”?

    1. AO wypadek drogowy
    2. BO wolne miejsce do parkowania
    3. CO kolejkę w sklepie
    4. DO pierwszeństwo na skrzyżowaniu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: O wolne miejsce do parkowania – Mała scena uliczna ukazuje relacje siły.

  2. Kto jest „Edkiem” tej historii?

    1. ASzczupły kierowca Fiata
    2. BPolicjant
    3. CRosły kierowca dużego Forda
    4. DNarrator
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Rosły kierowca dużego Forda – Nazwa pasuje do typu brutalnego zwycięzcy.

  3. Jak kierowca Forda reaguje na protest?

    1. ABije kierowcę Fiata
    2. BWzywa policję
    3. CPrzeprasza i odjeżdża
    4. DLekceważy go, jakby rozmówca był powietrzem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Lekceważy go, jakby rozmówca był powietrzem – Jego przewaga polega na tupecie, a nie na argumentach.

  4. Do którego dramatu nawiązuje imię w tytule?

    1. ADo Dziadów
    2. BDo Antygony w Nowym Jorku
    3. CDo Wesela Wyspiańskiego
    4. DDo Tanga Mrożka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Do Tanga Mrożka – W obu tekstach Edek to typ siły bez idei.

  5. Czym jest ulica w opowiadaniu?

    1. AMiejscem odpoczynku
    2. BTłem bez znaczenia
    3. CMiniaturą społeczeństwa
    4. DSymbolem raju
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Miniaturą społeczeństwa – Codzienna scena odsłania mechanizmy władzy.

  6. Jaką rolę odgrywają trąbiący kierowcy?

    1. AZatrzymują Forda
    2. BWzywają pomoc
    3. CBiją brawo kierowcy Fiata
    4. DNaciskają na słabszego, więc pomagają agresorowi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Naciskają na słabszego, więc pomagają agresorowi – Presja otoczenia działa na korzyść silniejszego.

  7. Z jakiego tomu pochodzi opowiadanie?

    1. ARaport o stanie wojennym
    2. BOpowieści galicyjskie
    3. CPrawo prerii
    4. DGra na wielu bębenkach
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Prawo prerii – To tom Marka Nowakowskiego z 1999 r.

  8. Który wniosek o opowiadaniu jest trafny?

    1. AWygrywa ten, kto ma rację
    2. BKierowca Fiata zostaje bohaterem ulicy
    3. CSpór kończy się kompromisem
    4. DWygrywa tupet i siła, gdy nikt ich nie powstrzymuje
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wygrywa tupet i siła, gdy nikt ich nie powstrzymuje – Opowiadanie pokazuje mechanizm zwycięstwa chamstwa.

Cały dział „Krótka proza i reportaż”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony„Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, GrandAbsurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, OrwellGeorge Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy„Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości„Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporuSławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm„Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec„Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzyAndrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejscaOlga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteskaEsej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytaćRóżewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperymentMiłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralnaPoświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanieBarańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironiaLiteratura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracjaMotywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniecPrzemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do MrożkaJęzyk w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografiaPropaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstówMatura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązaćWypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IVWypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekstMatura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedziećLektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające