ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Powieść i dramat po 1945klasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/rok-1984-nowomowa-dwojmyslenie-i-kontrola-przeszlosci/

Język polski · Powieść i dramat po 1945 · kl. 4

„Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości

Wyjaśnisz, jak Partia steruje językiem, pamięcią i informacją, i czym nowomowa różni się od zwykłej propagandy.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Nowomowa

  • Nowomowa (newspeak) to język, który Partia z roku na rok odchudza. Mniej słów znaczy mniej myśli. Jeśli nie ma słowa na bunt, trudniej o buncie pomyśleć.
  • To nie ozdoba fabuły, tylko mechanizm władzy: kontrola języka to kontrola świadomości. Powieść kończy się dodatkiem o zasadach nowomowy, napisanym jak opracowanie naukowe.

2Dwójmyślenie

  • Dwójmyślenie (doublethink) to umiejętność przyjmowania naraz dwóch sprzecznych twierdzeń i wierzenia w oba. Przykład: pracownik Ministerstwa Prawdy fałszuje dane i jednocześnie wierzy, że Partia zawsze mówi prawdę.
  • Dzięki temu nikt nie wytyka władzy sprzeczności, bo każdy sam sobie je „wyjaśnia”.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest dwójmyślenie?

3Kontrola przeszłości

  • Hasło Partii mówi: kto kontroluje przeszłość, ten kontroluje przyszłość; kto kontroluje teraźniejszość, ten kontroluje przeszłość.
  • Winston w Ministerstwie Prawdy przerabia stare gazety, by zgadzały się z aktualną linią Partii. Gdy wróg zmienia się z Eurazji na Wschódazję, dokumenty „zawsze” mówiły o nowym wrogu.
  • Człowiek, którego usunięto, staje się nieosobą: znikają też jego ślady w dokumentach, jakby nigdy nie istniał.
Nowomowamniej słów,mniej myśli,trudniej o buntDwójmyśleniedwa sprzeczne zdanianaraz, brak pytańo sprzecznośćPrzeszłośćzmiana zapisów,pamięć zależnaod PartiiPartia kontroluje świadomość
Trzy narzędzia kontroli: język, myślenie i przeszłość.
NarzędzieCelEfekt
Nowomowaograniczyć słowatrudniej myśleć o buncie
Dwójmyśleniezaakceptować sprzecznościnikt nie kwestionuje władzy
Kontrola przeszłościzmieniać zapisypamięć zależy od Partii

4Nowomowa w prawdziwym świecie

  • Polski badacz języka Michał Głowiński opisał nowomowę propagandy PRL (Nowomowa po polsku, 1990). Literackie ostrzeżenie dotyczy więc realnego zjawiska językowego.
  • Uwaga: to nie znaczy, że świat powieści to dokładnie PRL.
Zapamiętaj

Nowomowa ogranicza słowa, dwójmyślenie usypia czujność wobec sprzeczności, a kontrola przeszłości odbiera ludziom punkt odniesienia. Razem tworzą system sterowania pamięcią i informacją.

Uwaga na błąd

Pisanie, że nowomowa to „po prostu inny język” albo slang. To język celowo uboższy, który ma zawęzić możliwość myślenia.

Sprawdź, czy rozumiesz

Co to jest nowomowa w Roku 1984?

✎Ściąga: „Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Nowomowa ogranicza słowa, dwójmyślenie usypia czujność wobec sprzeczności, a kontrola przeszłości odbiera ludziom punkt odniesienia. Razem tworzą system sterowania pamięcią i informacją.
  • Nowomowa (newspeak) to język, który Partia z roku na rok odchudza. Mniej słów znaczy mniej myśli. Jeśli nie ma słowa na bunt, trudniej o buncie pomyśleć.
  • Dwójmyślenie (doublethink) to umiejętność przyjmowania naraz dwóch sprzecznych twierdzeń i wierzenia w oba. Przykład: pracownik Ministerstwa Prawdy fałszuje dane i jednocześnie wierzy, że Partia zawsze mówi prawdę.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co to jest nowomowa w Roku 1984?

    1. AJęzyk obcy uczony w szkołach
    2. BCelowo zubażany język, który ogranicza możliwość myślenia o buncie
    3. CSzyfr Bractwa
    4. DGwara proli
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Celowo zubażany język, który ogranicza możliwość myślenia o buncie – Mniej słów oznacza mniej myśli.

  2. Co to jest dwójmyślenie?

    1. AMyślenie o dwóch sprawach naraz w pracy
    2. BJednoczesne przyjmowanie dwóch sprzecznych twierdzeń i wiara w oba
    3. CDziennik prowadzony w dwóch językach
    4. DRozmowa dwóch bohaterów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Jednoczesne przyjmowanie dwóch sprzecznych twierdzeń i wiara w oba – Dwójmyślenie pozwala nie zauważać kłamstw władzy.

  3. Co robi Winston w Ministerstwie Prawdy?

    1. APrzesłuchuje więźniów
    2. BRozdziela kartki żywnościowe
    3. CPlanuje wojnę
    4. DPrzerabia gazety i dokumenty, by pasowały do aktualnej linii Partii
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Przerabia gazety i dokumenty, by pasowały do aktualnej linii Partii – Fałszowanie zapisów to jego codzienna praca.

  4. Jak brzmi druga część hasła o przeszłości?

    1. AKto pisze dziennik, ten jest wrogiem
    2. BKto kontroluje teraźniejszość, ten kontroluje przeszłość
    3. CKto kontroluje przyszłość, ten jest wolny
    4. DKto zna historię, ten nie powtórzy błędów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Kto kontroluje teraźniejszość, ten kontroluje przeszłość – Władza, która rządzi teraz, może dowolnie zmieniać przeszłość.

  5. Kim jest „nieosoba”?

    1. AProlem bez pracy
    2. BCzłowiekiem usuniętym także z dokumentów, jakby nigdy nie istniał
    3. CCzłonkiem Partii Wewnętrznej
    4. DPostacią z plakatu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Człowiekiem usuniętym także z dokumentów, jakby nigdy nie istniał – Kontrola przeszłości obejmuje nawet ludzi.

  6. Kto napisał Nowomowę po polsku?

    1. ACzesław Miłosz
    2. BMichał Głowiński
    3. CStanisław Barańczak
    4. DGeorge Orwell
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Michał Głowiński – Głowiński opisał język propagandy PRL.

  7. Jaki błąd interpretacyjny jest tu możliwy?

    1. APowołanie się na scenę z gazetami
    2. BWskazanie mechanizmu nowomowy
    3. CUtożsamienie powieści z dokładnie jednym realnym państwem
    4. DOpis dwójmyślenia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Utożsamienie powieści z dokładnie jednym realnym państwem – Powieść pokazuje mechanizmy, a nie portret jednego kraju.

  8. Co dzieje się z dokumentami, gdy Oceania zmienia wroga?

    1. APublikuje się sprostowanie
    2. BPrzerabia się je tak, jakby nowy wróg był wrogiem od zawsze
    3. CNiszczy się teleekrany
    4. DArchiwizuje się je bez zmian
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Przerabia się je tak, jakby nowy wróg był wrogiem od zawsze – Partia zmienia przeszłość, by zgadzała się z teraźniejszością.

Cały dział „Powieść i dramat po 1945”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony„Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, GrandAbsurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, OrwellGeorge Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy„Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporuSławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm„Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec„Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzyMarek Nowakowski – „Górą »Edek«”Andrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejscaOlga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteskaEsej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytaćRóżewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperymentMiłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralnaPoświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanieBarańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironiaLiteratura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracjaMotywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniecPrzemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do MrożkaJęzyk w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografiaPropaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstówMatura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązaćWypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IVWypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekstMatura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedziećLektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające