ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Rozszerzenie: powieść, dramat, esejklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/esej-herberta-lub-herlinga-grudzinskiego-jak-go-czytac/

Język polski · Rozszerzenie: powieść, dramat, esej · kl. 4 · zakres rozszerzony

Esej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytać

Nauczysz się czytać esej jak argument: osobisty głos, fakt, erudycja i ocena.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Co wybrać

  • Na rozszerzeniu wymagany jest jeden wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego albo Zbigniewa Herberta. Nie musisz znać całych zbiorów.
  • Herbert: zbiór Barbarzyńca w ogrodzie (1962) to eseje z podróży do Francji i Włoch, np. Lascaux, Arles, Il Duomo, Siena, O albigensach, inkwizytorach i trubadurach. Esej Akropol pochodzi z późniejszego tomu Labirynt nad morzem.
  • Herling-Grudziński (autor Innego świata): Dziennik pisany nocą, prowadzony od 1971 r., łączy zapiski, eseje i oceny wydarzeń.

2Czym jest esej

  • Esej to tekst, w którym autor myśli na głos: ma osobisty ton, ale opiera się na faktach i wiedzy. Nie jest ani suchym wykładem, ani pamiętnikiem.
  • Składniki: osobista perspektywa (ja, które patrzy i ocenia), fakt (miejsce, zdarzenie, dzieło), erudycja (odwołania do historii, sztuki, filozofii), argument i ocena. Typowa jest też swobodna kompozycja i dygresje.
Sprawdź, czy rozumiesz

Ile esejów musisz znać w zakresie rozszerzonym?

3Jak czytać esej krok po kroku

KrokPytanie, które sobie zadaj
1. PerspektywaKto mówi i skąd patrzy?
2. FaktNa jakim konkretnym przykładzie opiera się tekst?
3. ErudycjaJakie odwołania do kultury pogłębiają sens?
4. ArgumentCo autor chce pokazać lub udowodnić?
5. OcenaCo uznaje za wartościowe, a co za fałszywe?

4Herbert czy Herling – czym się różnią

  • Herbert patrzy przez kulturę i sztukę: podróżuje po zabytkach jak „barbarzyńca” zachwycony ogrodem kultury europejskiej i pyta o wartości, ciągłość tradycji i prawdę historii.
  • Herling-Grudziński opiera się na doświadczeniu historii i moralności: pisze o złu, pamięci, odpowiedzialności i literaturze.
  • Porównanie opieraj na przeczytanym tekście, nie na biografii autora.
Zapamiętaj

Esej łączy osobisty głos z faktem i argumentem. Czytając, szukaj, jak autor używa wiedzy do postawienia tezy, a nie tylko do ozdoby.

Uwaga na błąd

Przypisywanie Barbarzyńcy w ogrodzie eseju o Akropolu albo traktowanie eseju jak streszczenia podróży. Najważniejsze jest to, co autor z opisu wnioskuje.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym najczęściej różni się spojrzenie Herberta od spojrzenia Herlinga-Grudzińskiego?

✎Ściąga: Esej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytać

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Esej łączy osobisty głos z faktem i argumentem. Czytając, szukaj, jak autor używa wiedzy do postawienia tezy, a nie tylko do ozdoby.
  • Esej to tekst, w którym autor myśli na głos: ma osobisty ton, ale opiera się na faktach i wiedzy. Nie jest ani suchym wykładem, ani pamiętnikiem.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Ile esejów musisz znać w zakresie rozszerzonym?

    1. APo jednym każdego autora
    2. BJeden wybrany esej Herlinga-Grudzińskiego albo Herberta
    3. CŻadnego
    4. DWszystkie z obu zbiorów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Jeden wybrany esej Herlinga-Grudzińskiego albo Herberta – Wystarczy jeden tekst jednego z dwóch autorów.

  2. Co to jest esej?

    1. AZbiór wierszy
    2. BOpis przyrody bez tezy
    3. CTekst łączący osobisty głos, fakt, erudycję i argument
    4. DStreszczenie powieści
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Tekst łączący osobisty głos, fakt, erudycję i argument – Autor myśli „na głos”, opierając się na wiedzy.

  3. Który zbiór esejów napisał Herbert?

    1. ABarbarzyńca w ogrodzie
    2. BPodróże z Herodotem
    3. CDziennik pisany nocą
    4. DInny świat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Barbarzyńca w ogrodzie – To eseje z podróży do Francji i Włoch (1962).

  4. Który esej znajduje się w Barbarzyńcy w ogrodzie?

    1. AAkropol
    2. BWieża
    3. CLascaux
    4. DInny świat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Lascaux – Akropol należy do późniejszego tomu Labirynt nad morzem.

  5. Który składnik eseju oznacza odwołania do historii, sztuki i filozofii?

    1. ANarracja
    2. BOcena
    3. CFakt
    4. DErudycja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Erudycja – Erudycja pogłębia sens, o ile służy argumentowi.

  6. Czym najczęściej różni się spojrzenie Herberta od spojrzenia Herlinga-Grudzińskiego?

    1. AHerbert pisze wyłącznie wiersze
    2. BHerbert patrzy przez kulturę i sztukę, Herling przez doświadczenie historii i moralności
    3. CNie ma różnic
    4. DHerling pisze o przyrodzie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Herbert patrzy przez kulturę i sztukę, Herling przez doświadczenie historii i moralności – To ogólne rozróżnienie, które trzeba sprawdzić na przeczytanym tekście.

  7. Do czego służy fakt w eseju?

    1. ADo poparcia myśli autora konkretnym przykładem
    2. BDo wprowadzenia dialogu
    3. CDo przerwania wywodu
    4. DDo ozdoby
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Do poparcia myśli autora konkretnym przykładem – Fakt konkretyzuje i uwiarygadnia myśl.

  8. Jak najlepiej użyć eseju w wypracowaniu?

    1. AWskazać myśl autora, uzasadnić przykładem i odnieść do tezy
    2. BPrzepisać fragment
    3. CWymienić tytuły
    4. DZacytować cały akapit
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wskazać myśl autora, uzasadnić przykładem i odnieść do tezy – Funkcjonalne użycie to uzasadnienie tezy.

Cały dział „Rozszerzenie: powieść, dramat, esej”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony„Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, GrandAbsurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, OrwellGeorge Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy„Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości„Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporuSławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm„Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec„Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzyMarek Nowakowski – „Górą »Edek«”Andrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejscaOlga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteskaRóżewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperymentMiłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralnaPoświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanieBarańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironiaLiteratura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracjaMotywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniecPrzemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do MrożkaJęzyk w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografiaPropaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstówMatura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązaćWypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IVWypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekstMatura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedziećLektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające