ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Poezja powojenna i współczesnaklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/milosz-i-herbert-pamiec-historia-i-postawa-moralna/

Język polski · Poezja powojenna i współczesna · kl. 4

Miłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralna

Przeczytasz wiersze Miłosza i Herberta jako głos w sprawie pamięci, odpowiedzialności i wyboru postawy.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Czesław Miłosz (1911–2004, Nobel 1980)

  • Campo di Fiori (Warszawa, 1943) zestawia dwie sceny: spalenie Giordana Bruna na rzymskim placu Campo di Fiori w 1600 r. i warszawską karuzelę kręcącą się tuż przy murze płonącego getta w czasie powstania. Wiersz pokazuje obojętność świadków i samotność ginących, a na końcu pyta o rolę poety.
  • Który skrzywdziłeś (1950) ostrzega możnych, którzy krzywdzą prostego człowieka: poeta pamięta i zapisze krzywdę. Fragment wiersza umieszczono na pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku.
  • Dar (1971) to wiersz o chwili spokoju i wdzięczności za zwykły dzień. Pokazuje, że Miłosz pisał nie tylko o historii, ale i o pogodzeniu ze światem.

2Zbigniew Herbert (1924–1998)

  • Herbert stworzył postać Pana Cogito (tom Pan Cogito, 1974): bohatera, który myśli, wątpi i próbuje zachować przyzwoitość. To postać literacka, a nie sam autor.
  • Przesłanie Pana Cogito to wezwanie do wierności wartościom i ofiarom historii, nawet bez nadziei na nagrodę.
  • Potęga smaku mówi, że odmowa współpracy z totalitaryzmem nie wymagała wielkiego charakteru, tylko smaku: wyczucia, które odrzuca kłamliwy, brzydki język władzy. Smak jest tu kategorią estetyczną i moralną naraz.
  • Dlaczego klasycy przywołuje Tukidydesa, który o własnej porażce i wygnaniu pisze krótko i rzeczowo. Herbert przeciwstawia tę powściągliwość współczesnemu użalaniu się nad sobą.
PoetaCzym się zajmujeŚrodki
Miłoszpamięć, odpowiedzialność, świadectwokontrast scen, zestawienie epok, apostrofa
Herbertpostawa moralna wobec historiiPan Cogito, ironia, aluzja do antyku
Sprawdź, czy rozumiesz

O czym mówi Potęga smaku?

3Podmiot liryczny

  • Podmiot liryczny to ten, kto mówi w wierszu. Nie jest automatycznie tożsamy z autorem.
Zapamiętaj

Miłosz i Herbert pytają, jak człowiek ma się zachować wobec zła i pamięci. Pierwszy zestawia sceny i ostrzega krzywdzicieli, drugi tworzy wzór postawy (Pan Cogito) i ceni powściągliwość.

Uwaga na błąd

Mylenie Pana Cogito z Herbertem albo pisanie, że w Campo di Fiori „ludzie bawią się w getcie”. Karuzela stała po stronie aryjskiej, za murem getta.

✎Ściąga: Miłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralna

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Miłosz i Herbert pytają, jak człowiek ma się zachować wobec zła i pamięci. Pierwszy zestawia sceny i ostrzega krzywdzicieli, drugi tworzy wzór postawy (Pan Cogito) i ceni powściągliwość.
  • Podmiot liryczny to ten, kto mówi w wierszu. Nie jest automatycznie tożsamy z autorem.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jakie dwie sceny zestawia Campo di Fiori?

    1. ADwa spacery po parku
    2. BWesele i pogrzeb
    3. CSpalenie Bruna w Rzymie i karuzelę przy płonącym getcie
    4. DBitwę pod Grunwaldem i potop szwedzki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Spalenie Bruna w Rzymie i karuzelę przy płonącym getcie – Kontrast pokazuje obojętność świadków.

  2. Co pokazuje karuzela w Campo di Fiori?

    1. AObojętność ludzi wobec cudzej tragedii
    2. BZwykłą rozrywkę bez znaczenia
    3. CRadość z wolności
    4. DWesele
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Obojętność ludzi wobec cudzej tragedii – Zabawa obok cierpienia jest znakiem obojętności.

  3. Do kogo zwraca się wiersz Który skrzywdziłeś?

    1. ADo ukochanej
    2. BDo dzieci
    3. CDo możnego, który krzywdzi prostego człowieka
    4. DDo Boga z podziękowaniem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Do możnego, który krzywdzi prostego człowieka – Poeta zapowiada, że krzywda zostanie zapamiętana.

  4. Kim jest Pan Cogito?

    1. ABohaterem Camusa
    2. BKsiędzem
    3. CPostacią literacką, bohaterem cyklu Herberta
    4. DRealnym przyjacielem poety
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Postacią literacką, bohaterem cyklu Herberta – To bohater wierszy, nie dosłownie autor.

  5. Czego dotyczy Przesłanie Pana Cogito?

    1. AWierności wartościom i pamięci ofiar w trudnych czasach
    2. BUcieczki za granicę
    3. CZdobycia sławy
    4. DBudowy domu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wierności wartościom i pamięci ofiar w trudnych czasach – Wiersz formułuje wzór moralnej postawy.

  6. O czym mówi Potęga smaku?

    1. AO modzie
    2. BO kuchni
    3. CŻe odmowa wobec totalitaryzmu wynikała z wyczucia, które odrzuca kłamstwo i brzydotę
    4. DO podróżach
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Że odmowa wobec totalitaryzmu wynikała z wyczucia, które odrzuca kłamstwo i brzydotę – „Smak” to metafora wyczucia estetycznego i moralnego.

  7. Kogo przywołuje Herbert w Dlaczego klasycy?

    1. AHomera
    2. BHoracego
    3. CSokratesa
    4. DTukidydesa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Tukidydesa – Historyk pisze o swojej porażce powściągliwie.

  8. Czym jest podmiot liryczny?

    1. ATytułem wiersza
    2. BZawsze autorem wiersza
    3. CCzytelnikiem
    4. DTym, kto mówi w wierszu; nie musi być autorem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Tym, kto mówi w wierszu; nie musi być autorem – Trzeba odróżniać postać mówiącą od poety.

Cały dział „Poezja powojenna i współczesna”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony„Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, GrandAbsurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, OrwellGeorge Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy„Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości„Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporuSławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm„Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec„Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzyMarek Nowakowski – „Górą »Edek«”Andrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejscaOlga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteskaEsej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytaćRóżewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperymentPoświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanieBarańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironiaLiteratura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracjaMotywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniecPrzemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do MrożkaJęzyk w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografiaPropaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstówMatura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązaćWypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IVWypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekstMatura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedziećLektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające