ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Poezja powojenna i współczesnaklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/jezyk-polski/rozewicz-i-bialoszewski-kryzys-jezyka-i-eksperyment/

Język polski · Poezja powojenna i współczesna · kl. 4

Różewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperyment

Zobaczysz, jak po wojnie poezja podważa słowa i jak z potocznego języka robi się wiersz.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Poezja po wojnie

  • Po II wojnie światowej poeci pytali, czy wolno jeszcze pisać „pięknie”, skoro świat przeszedł przez zbrodnie. Różewicz i Białoszewski odpowiedzieli zupełnie inaczej.
Język po wojnieRóżewiczkryzys słów po wojniepoezja bez poezjiBiałoszewskipotoczność i eksperymentzabawa językiemPamięć i postawaMiłoszpamięć i świadectwoCampo di FioriHerbertpostawa moralnaPan CogitoŻycie i przypadekPoświatowskaciało, miłość, śmierćkruchość życiaSzymborskaprzypadek i pytanieparadoks, ironia
Sześcioro poetów: o czym piszą i jak.

2Tadeusz Różewicz (1921–2014)

  • Ocalony (z tomu Niepokój, 1947) to wiersz dwudziestoczterolatka, który przeżył wojnę, choć był „prowadzony na rzeź”. Mówi, że pary pojęć (np. miłość i nienawiść, wróg i przyjaciel, cnota i występek) straciły dla niego znaczenie, bo widział, do czego zdolny jest człowiek.
  • W finale ocalony szuka nauczyciela i mistrza, który przywróci słowom sens. To obraz kryzysu języka i wartości.
  • Środki: wiersz wolny, brak rymów i ozdób, krótkie wersy, powtórzenia, słowa proste jak z protokołu. Krytycy mówią o „poezji bez poezji”: liczy się zapis doświadczenia, nie piękne brzmienie.
  • Różewicz pisał też dramaty, np. Kartotekę (1960), która jest na liście lektur uzupełniających.
Sprawdź, czy rozumiesz

Kogo szuka podmiot liryczny w finale Ocalonego?

3Miron Białoszewski (1922–1983)

  • Białoszewski eksperymentuje z językiem i bierze go z codzienności. Jego debiut Obroty rzeczy (1956) zawiera Karuzelę z madonnami: układ wersów na stronie naśladuje ruch kręcącej się odpustowej karuzeli.
  • W wierszach lingwistycznych bawi się słowem: tworzy neologizmy, łamie składnię, zapisuje mowę potoczną. Poezja może powstać z rzeczy zwykłych: pieca, łyżki, rozmowy w kuchni.
  • Napisał też prozą Pamiętnik z powstania warszawskiego (1970), zapis wojny językiem codziennej mowy.
CechaRóżewiczBiałoszewski
Podejścienieufność wobec słów, minimalizmzabawa i eksperyment językowy
Językoszczędny, wiersz wolnypotoczny, neologizmy, gra słów
Tematwojna, kryzys wartościcodzienność, drobne rzeczy
Efektpowaga, chłód, wstrząszaskoczenie, humor, świeżość
Zapamiętaj

Różewicz pokazuje kryzys języka po wojnie i redukuje środki poetyckie. Białoszewski robi z potocznej mowy materiał do eksperymentu. Obaj zrywają z „pięknym” językiem poezji, ale każdy inaczej.

Uwaga na błąd

Zakładanie, że obaj mają tę samą poetykę. Różewicz jest oszczędny i poważny, Białoszewski bawi się językiem, choć też potrafi pisać o wojnie.

✎Ściąga: Różewicz i Białoszewski – kryzys języka i eksperyment

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Różewicz pokazuje kryzys języka po wojnie i redukuje środki poetyckie. Białoszewski robi z potocznej mowy materiał do eksperymentu. Obaj zrywają z „pięknym” językiem poezji, ale każdy inaczej.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jakie doświadczenie wyraża Ocalony Różewicza?

    1. AWspomnienie beztroskiego dzieciństwa
    2. BDoświadczenie człowieka, który przeżył wojnę i nie ufa słowom
    3. CZachwyt wiosną
    4. DRadość z odzyskania wolności
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Doświadczenie człowieka, który przeżył wojnę i nie ufa słowom – Wiersz podważa sens pojęć po wojnie.

  2. Kogo szuka podmiot liryczny w finale Ocalonego?

    1. AMatki
    2. BNauczyciela i mistrza, który przywróci słowom sens
    3. CUkochanej
    4. DSędziego, który ukarze winnych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Nauczyciela i mistrza, który przywróci słowom sens – To prośba o odbudowę wartości i języka.

  3. Co znaczy określenie „poezja bez poezji” u Różewicza?

    1. APoezja bez tematu
    2. BOszczędny język bez ozdób, rymów i patosu
    3. CPoezja bez autora
    4. DBardzo długie rymowane poematy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Oszczędny język bez ozdób, rymów i patosu – Chodzi o minimalizm środków i nieufność wobec „pięknych” słów.

  4. Jak Białoszewski traktuje język?

    1. ANaśladuje język romantyków
    2. BUnika codziennych słów
    3. CEksperymentuje z mową potoczną, tworzy neologizmy
    4. DPisze wyłącznie po łacinie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Eksperymentuje z mową potoczną, tworzy neologizmy – Eksperyment językowy to znak jego poetyki.

  5. Co naśladuje układ wersów w Karuzeli z madonnami?

    1. ARuch kręcącej się karuzeli
    2. BBicie dzwonów
    3. CKroki procesji
    4. DFale morza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ruch kręcącej się karuzeli – Kształt zapisu wspiera sens wiersza.

  6. Co łączy Różewicza i Białoszewskiego?

    1. ARymowane sonety
    2. BWyłącznie tematyka wojenna
    3. COdejście od tradycyjnego, „pięknego” języka poezji
    4. DIdentyczna poetyka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Odejście od tradycyjnego, „pięknego” języka poezji – Obaj szukają nowych sposobów mówienia, ale różnymi drogami.

  7. Który dramat Różewicza jest na liście lektur uzupełniających?

    1. ASzewcy
    2. BWesele
    3. CTango
    4. DKartoteka
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Kartoteka – Kartoteka (1960) to dramat o bohaterze-ofierze epoki.

  8. Jak najlepiej uzasadnić interpretację wiersza?

    1. APrzepisać wiersz
    2. BOpisać biografię poety
    3. CNapisać, że „jest piękny”
    4. DWskazać środek i jego funkcję w przeczytanym tekście
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wskazać środek i jego funkcję w przeczytanym tekście – Interpretacja opiera się na tekście.

Cały dział „Poezja powojenna i współczesna”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 4

Albert Camus – „Dżuma”: parabola i świat przedstawiony„Dżuma” – postawy wobec zła: Rieux, Tarrou, Rambert, Paneloux, Cottard, GrandAbsurd i zło bezosobowe: Camus, Kafka, OrwellGeorge Orwell – „Rok 1984”: dystopia i system władzy„Rok 1984” – nowomowa, dwójmyślenie i kontrola przeszłości„Rok 1984” – Winston, Julia i granice oporuSławomir Mrożek – „Tango”: rodzina i rozpad norm„Tango” – groteska, Edek i finałowy taniec„Tango”, „Wesele” i „Szewcy” – dramat groteskowy i zmiany władzyMarek Nowakowski – „Górą »Edek«”Andrzej Stasiuk – „Miejsce”: pamięć miejscaOlga Tokarczuk – „Profesor Andrews w Warszawie”Ryszard Kapuściński – „Podróże z Herodotem” (fragmenty)Tadeusz Konwicki – „Mała apokalipsa”Janusz Głowacki – „Antygona w Nowym Jorku”Mrożek – opowiadanie jako satyra: absurd i groteskaEsej Herberta lub Herlinga-Grudzińskiego: jak go czytaćMiłosz i Herbert – pamięć, historia i postawa moralnaPoświatowska i Szymborska – ciało, miłość, przypadek i pytanieBarańczak, Miłosz i „Traktat moralny”: język publiczny i ironiaLiteratura po 1939 roku: okresy, cenzura, drugi obieg i emigracjaMotywy w lekturach całego etapu: wolność, władza, zło, pamięć, taniecPrzemiany konwencji: parabola i groteska od Kafki do MrożkaJęzyk w użyciu: funkcje, stylizacja, składnia, interpunkcja i ortografiaPropaganda, manipulacja i krytyczne czytanie tekstówMatura pisemna z polskiego: struktura, czas i notatka syntetyzująca – jak to rozwiązaćWypracowanie P: teza, plan i funkcjonalne użycie lektur klasy IVWypracowanie R: kryteria, trzy utwory i jeden kontekstMatura ustna z polskiego: jak się przygotować i co powiedziećLektury na maturze 2027: lista 2024 i lista 2018Lektury w klasie IV: P, R i uzupełniające