ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Lektury obowiązkoweklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/jan-kochanowski-fraszki-piesni-treny/

Język polski · Lektury obowiązkowe · kl. 7

Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, treny

Jan Kochanowski (1530–1584) z Czarnolasu to najwybitniejszy poeta polskiego renesansu. Poznasz jego fraszki, pieśń „Czego chcesz od nas, Panie” i wybrane treny.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Fraszki

  • Fraszka – krótki, często żartobliwy utwór liryczny z puentą.
  • „Na lipę” – mówi drzewo (uosobienie): lipa zaprasza gościa do odpoczynku w swoim cieniu, gdzie śpiewają ptaki i brzęczą pszczoły. Motyw renesansowego ładu natury.
  • „Na zdrowie” – „Ślachetne zdrowie, / Nikt się nie dowie, / Jako smakujesz, / Aż się zepsujesz” – zdrowie to największy skarb.
  • „O żywocie ludzkim” („Fraszki to wszystko…”) – ludzkie sprawy są marne i przemijające.

2Pieśń „Czego chcesz od nas, Panie”

  • Pieśń – utwór liryczny o poważnej treści, pierwotnie przeznaczony do śpiewu.
  • To hymn dziękczynny: Bóg jest Stwórcą i artystą, który stworzył piękny, uporządkowany świat – renesansowa harmonia. W innych pieśniach poeta radzi żyć z umiarem, zachować spokój ducha i cieszyć się chwilą (wzór: Horacy).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak przedstawiony jest Bóg w pieśni „Czego chcesz od nas, Panie”?

3Treny

  • Tren – utwór żałobny opłakujący zmarłego. Kochanowski napisał 19 trenów (1580) po śmierci córki Urszulki (zmarła w wieku ok. 2,5 roku).
  • Tren I (smok niszczący gniazdo słowików) i Tren V (porównanie homeryckie – rozbudowane porównanie: Urszulka jak młoda oliwka podcięta przez ogrodnika) od 2024 r. są poza listą obowiązkową; na E8 do 2028 r. można się na nie powołać w wypracowaniu.
  • Obowiązkowe są Tren VII i Tren VIII:
  • Tren VII – „Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory” – widok ubranek córki i ostatniego stroju do trumny budzi żal ojca i myśl o niespełnionych nadziejach.
  • Tren VIII – „Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim, / Moja droga Orszulo” – kontrast: dawniej dom pełen życia, teraz pustka i cisza.
Zapamiętaj

Fraszka – krótko i z puentą; pieśń – poważna refleksja (np. pochwała Boga i świata); tren – żal po zmarłym.

Uwaga na błąd

Mylenie trenów. Oliwka – Tren V, ubiory – Tren VII, pustka w domu – Tren VIII.

✎Ściąga: Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, treny

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Fraszka – krótko i z puentą; pieśń – poważna refleksja (np. pochwała Boga i świata); tren – żal po zmarłym.
  • Fraszka – krótki, często żartobliwy utwór liryczny z puentą.
  • „Na lipę” – mówi drzewo (uosobienie): lipa zaprasza gościa do odpoczynku w swoim cieniu, gdzie śpiewają ptaki i brzęczą pszczoły. Motyw renesansowego ładu natury.
  • „Na zdrowie” – „Ślachetne zdrowie, / Nikt się nie dowie, / Jako smakujesz, / Aż się zepsujesz” – zdrowie to największy skarb.
  • „O żywocie ludzkim” („Fraszki to wszystko…”) – ludzkie sprawy są marne i przemijające.
  • Pieśń – utwór liryczny o poważnej treści, pierwotnie przeznaczony do śpiewu.
  • Tren – utwór żałobny opłakujący zmarłego. Kochanowski napisał 19 trenów (1580) po śmierci córki Urszulki (zmarła w wieku ok. 2,5 roku).
  • Tren I (smok niszczący gniazdo słowików) i Tren V (porównanie homeryckie – rozbudowane porównanie: Urszulka jak młoda oliwka podcięta przez ogrodnika) od 2024 r. są poza listą obowiązkową; na E8 do 2028 r. można się na nie powołać w wypracowaniu.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Po czyjej śmierci Kochanowski napisał „Treny”?

    1. AOjca
    2. BŻony Doroty
    3. CCórki Urszulki
    4. DKróla Zygmunta Augusta
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Córki Urszulki – Treny opłakują zmarłą córeczkę poety, Urszulę.

  2. W którym trenie Urszulka zostaje porównana do ściętej oliwki?

    1. AW Trenie VII
    2. BW Trenie I
    3. CW Trenie V
    4. DW Trenie VIII
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: W Trenie V – Tren V zawiera porównanie homeryckie z oliwką (od 2024 r. tren poza listą obowiązkową).

  3. Który utwór zaczyna się od słów „Wielkieś mi uczyniła pustki w domu moim”?

    1. A„Na lipę”
    2. BTren VII
    3. CTren V
    4. DTren VIII
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Tren VIII – W Trenie VIII poeta opisuje pustkę po śmierci córki.

  4. Kto „mówi” we fraszce „Na lipę”?

    1. ASłowik
    2. BPszczoła
    3. CLipa
    4. DGość
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Lipa – To uosobienie – drzewo zwraca się do gościa.

  5. Jaką wartość chwali fraszka „Na zdrowie”?

    1. AZdrowie
    2. BMiłość
    3. CSławę
    4. DBogactwo
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Zdrowie – „Ślachetne zdrowie” – jego wartość poznajemy, gdy je tracimy.

  6. Jak przedstawiony jest Bóg w pieśni „Czego chcesz od nas, Panie”?

    1. AJako surowy sędzia
    2. BJako stwórca i architekt pięknego świata
    3. CJako wojownik
    4. DJako obojętny obserwator
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Jako stwórca i architekt pięknego świata – Pieśń wyraża zachwyt nad harmonią świata stworzonego przez Boga.

  7. Czym jest tren?

    1. AKrótkim żartobliwym wierszem z puentą
    2. BUtworem żałobnym opłakującym zmarłego
    3. COpowieścią o bohaterze narodowym
    4. DUtworem dramatycznym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Utworem żałobnym opłakującym zmarłego – Tren to gatunek liryki żałobnej.

  8. W jakiej epoce tworzył Jan Kochanowski?

    1. AW średniowieczu
    2. BW oświeceniu
    3. CW romantyzmie
    4. DW renesansie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: W renesansie – Kochanowski (1530–1584) to czołowy poeta polskiego renesansu.

Cały dział „Lektury obowiązkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoWypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdaniaZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemCzasownik: aspekt, tryb i stronaFonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczeniaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćRodzaje i gatunki literackieŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie