ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/czasownik-aspekt-tryb-i-strona/

Język polski · Gramatyka · kl. 7

Czasownik: aspekt, tryb i strona

Czasownik mówi nie tylko „co się dzieje”, ale też czy czynność jest skończona (aspekt), czy jest faktem, rozkazem albo możliwością (tryb) i kto jest jej wykonawcą (strona).

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Aspekt: dokonany czy niedokonany?

  • Aspekt pokazuje, jak widzimy czynność: jako zamkniętą całość albo jako trwającą lub powtarzaną.
  • Dokonany – czynność zakończona, z rezultatem: napisać, przeczytać, kupić. Ma czas przeszły i przyszły prosty (napiszę), ale nie ma czasu teraźniejszego.
  • Niedokonany – czynność w toku lub powtarzana: pisać, czytać, kupować. Ma czas przeszły, teraźniejszy i przyszły złożony (będę pisać).
  • Pary aspektowe: pisać – napisać, kupować – kupić, brać – wziąć.

2Krok po kroku: rozpoznaj aspekt

  • 1. Postaw czasownik w czasie teraźniejszym (1. osoba).
  • 2. Wyszło coś, co dzieje się teraz (czytam)? → niedokonany.
  • 3. Wyszła przyszłość (przeczytam)? → dokonany.
  • 4. Sprawdź z będę: będę czytać – poprawnie (niedokonany); będę przeczytać – błąd (dokonany).
Sprawdź, czy rozumiesz

Forma „będę czytać” to czas

3Tryby – powtórka

  • Oznajmujący – fakt: czytam. Rozkazujący – polecenie: czytaj! Przypuszczający – możliwość: czytałbym.

4Strona czynna, bierna i zwrotna

  • Czynna – podmiot wykonuje czynność: Strażacy ugasili pożar.
  • Bierna – podmiot „doznaje” czynności: Pożar został ugaszony przez strażaków. Budowa: być / zostać + imiesłów bierny.
  • Zwrotna – czynność dotyczy wykonawcy: Myję się.
  • Stronę bierną mają tylko czasowniki przechodnie (łączą się z dopełnieniem, zwykle w bierniku: czytać książkę → książka jest czytana). Spać, iść – nieprzechodnie.
  • Aspekt a imiesłowy: -ąc i -ący tworzymy od niedokonanych (czytając), -wszy, -łszy – od dokonanych (przeczytawszy).
Zapamiętaj

Strona bierna = być / zostać + imiesłów bierny; wykonawca czynności – w wyrażeniu „przez kogo?”.

Uwaga na błąd

„Będę zrobić” – od czasowników dokonanych nie tworzymy czasu przyszłego złożonego. Poprawnie: zrobię albo będę robić.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak poprawnie przekształcić na stronę bierną zdanie „Strażacy ugasili pożar”?

✎Ściąga: Czasownik: aspekt, tryb i strona

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Strona bierna = być / zostać + imiesłów bierny; wykonawca czynności – w wyrażeniu „przez kogo?”.
  • Aspekt pokazuje, jak widzimy czynność: jako zamkniętą całość albo jako trwającą lub powtarzaną.
  • Dokonany – czynność zakończona, z rezultatem: napisać, przeczytać, kupić. Ma czas przeszły i przyszły prosty (napiszę), ale nie ma czasu teraźniejszego.
  • Niedokonany – czynność w toku lub powtarzana: pisać, czytać, kupować. Ma czas przeszły, teraźniejszy i przyszły złożony (będę pisać).
  • Oznajmujący – fakt: czytam. Rozkazujący – polecenie: czytaj! Przypuszczający – możliwość: czytałbym.
  • Czynna – podmiot wykonuje czynność: Strażacy ugasili pożar.
  • Bierna – podmiot „doznaje” czynności: Pożar został ugaszony przez strażaków. Budowa: być / zostać + imiesłów bierny.
  • Zwrotna – czynność dotyczy wykonawcy: Myję się.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który czasownik jest dokonany?

    1. Apisać
    2. Bnapisać
    3. Cbiegać
    4. Dczytać
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: napisać – „Napisać” oznacza czynność zakończoną, z rezultatem.

  2. Który czasownik NIE ma formy czasu teraźniejszego?

    1. Amyśleć
    2. Bkupować
    3. Cspać
    4. Dkupić
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: kupić – „Kupić” jest dokonany – forma „kupię” oznacza przyszłość.

  3. Forma „będę czytać” to czas

    1. Aprzyszły złożony czasownika niedokonanego
    2. Bprzeszły
    3. Cteraźniejszy
    4. Dprzyszły prosty czasownika dokonanego
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: przyszły złożony czasownika niedokonanego – Czas przyszły złożony (będę + bezokolicznik) tworzą tylko czasowniki niedokonane.

  4. Które zdanie jest w stronie biernej?

    1. AAnia myje się.
    2. BAnia wysłała list.
    3. CAnia wysyła list.
    4. DList został wysłany przez Anię.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: List został wysłany przez Anię. – Podmiot „list” doznaje czynności; orzeczenie to „został wysłany”.

  5. Jak poprawnie przekształcić na stronę bierną zdanie „Strażacy ugasili pożar”?

    1. APożar gasili strażacy.
    2. BStrażacy zostali ugaszeni przez pożar.
    3. CPożar ugasił strażaków.
    4. DPożar został ugaszony przez strażaków.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pożar został ugaszony przez strażaków. – Dopełnienie „pożar” staje się podmiotem, a wykonawca trafia do wyrażenia „przez strażaków”.

  6. Który czasownik nie tworzy strony biernej?

    1. Aczytać
    2. Bspać
    3. Cmalować
    4. Dbudować
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: spać – „Spać” jest nieprzechodni – nie łączy się z dopełnieniem w bierniku.

  7. Forma „pomógłbym” to tryb

    1. Aprzypuszczający
    2. Bbezosobowy
    3. Crozkazujący
    4. Doznajmujący
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: przypuszczający – Cząstka „-by” tworzy tryb przypuszczający.

  8. Od jakich czasowników tworzymy imiesłowy przysłówkowe uprzednie (na -wszy, -łszy)?

    1. Atylko od nieprzechodnich
    2. Btylko od zwrotnych
    3. Cod niedokonanych
    4. Dod dokonanych
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: od dokonanych – Np. przeczytać → przeczytawszy, zjeść → zjadłszy.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, trenyJan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoWypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdaniaZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemFonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczeniaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćRodzaje i gatunki literackieŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie