ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/wypowiedzenia-zdanie-i-rownowaznik-zdania/

Język polski · Gramatyka · kl. 7

Wypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdania

Wypowiedzenie to każda wypowiedź, która przekazuje komunikat. Rozróżnisz zdanie od równoważnika zdania oraz zdanie pojedyncze od złożonego.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Rodzaje wypowiedzeń

  • Wypowiedzenie – wyraz lub zespół wyrazów przekazujący sensowną informację; kończy się kropką, pytajnikiem lub wykrzyknikiem.
  • Zdanie – wypowiedzenie z osobową formą czasownika (orzeczeniem): „Marcin czyta książkę”.
  • Równoważnik zdania – wypowiedzenie bez osobowej formy czasownika: „Cisza.”, „Pożar!”, „Wstęp wzbroniony.”
Zapamiętaj

Jest czasownik w formie osobowej → zdanie; nie ma → równoważnik zdania

2Zdanie pojedyncze i złożone

  • Zdanie pojedyncze – jedno orzeczenie: „Skawiński czytał w latarni”.
  • Zdanie złożone – co najmniej dwa orzeczenia (dwa zdania składowe): „Skawiński czytał, a słońce zachodziło”.
  • Liczbę zdań składowych ustalasz, licząc osobowe formy czasownika.
  • Zdanie pojedyncze może być rozwinięte (z określeniami) lub nierozwinięte (tylko podmiot i orzeczenie).
Sprawdź, czy rozumiesz

Które wypowiedzenie jest równoważnikiem zdania?

3Krok po kroku: liczymy zdania składowe

  • Przykład: Gdy wróciłem, mama gotowała, a tata czytał.
  • 1. Podkreśl osobowe formy czasownika: wróciłem, gotowała, czytał.
  • 2. Policz je: 3 → wypowiedzenie ma 3 zdania składowe.
  • 3. Każde ma jedno orzeczenie, więc całość to zdanie złożone.
  • 4. Gdyby nie było żadnej formy osobowej (np. Cisza w domu), byłby to równoważnik zdania.

4Przekształcanie

  • Równoważnik → zdanie: „Zakaz palenia” → „Palenie jest zakazane” / „Proszę nie palić”.
  • Imiesłowowy równoważnik zdania (z imiesłowem przysłówkowym) → zdanie podrzędne: „Wracając ze szkoły, spotkałem Anię” → „Kiedy wracałem ze szkoły, spotkałem Anię”.
  • Imiesłowowy równoważnik wolno stosować tylko, gdy wykonawca obu czynności jest ten sam.
Uwaga na błąd

„Wchodząc do klasy, zadzwonił dzwonek” – dzwonek nie wchodził! Poprawnie: „Gdy wchodziłem do klasy, zadzwonił dzwonek”.

Sprawdź, czy rozumiesz

Ile zdań składowych ma wypowiedzenie „Gdy wróciłem, mama gotowała, a tata czytał”?

✎Ściąga: Wypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdania

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Jest czasownik w formie osobowej → zdanie; nie ma → równoważnik zdania
  • Wypowiedzenie – wyraz lub zespół wyrazów przekazujący sensowną informację; kończy się kropką, pytajnikiem lub wykrzyknikiem.
  • Zdanie – wypowiedzenie z osobową formą czasownika (orzeczeniem): „Marcin czyta książkę”.
  • Równoważnik zdania – wypowiedzenie bez osobowej formy czasownika: „Cisza.”, „Pożar!”, „Wstęp wzbroniony.”
  • Zdanie pojedyncze – jedno orzeczenie: „Skawiński czytał w latarni”.
  • Zdanie złożone – co najmniej dwa orzeczenia (dwa zdania składowe): „Skawiński czytał, a słońce zachodziło”.
  • Imiesłowowy równoważnik zdania (z imiesłowem przysłówkowym) → zdanie podrzędne: „Wracając ze szkoły, spotkałem Anię” → „Kiedy wracałem ze szkoły, spotkałem Anię”.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Które wypowiedzenie jest równoważnikiem zdania?

    1. ACisza w klasie.
    2. BW klasie zrobiło się cicho.
    3. CBądźcie cicho!
    4. DUczniowie milczą.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Cisza w klasie. – Brak w nim osobowej formy czasownika.

  2. Ile zdań składowych ma wypowiedzenie „Gdy wróciłem, mama gotowała, a tata czytał”?

    1. ATrzy
    2. BJedno
    3. CCztery
    4. DDwa
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Trzy – Są trzy osobowe formy czasownika: wróciłem, gotowała, czytał.

  3. Co odróżnia zdanie od równoważnika zdania?

    1. AZnak interpunkcyjny na końcu
    2. BObecność podmiotu
    3. COsobowa forma czasownika
    4. DLiczba wyrazów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Osobowa forma czasownika – Zdanie zawiera orzeczenie w formie osobowej.

  4. Który zapis jest poprawny?

    1. AWracając ze szkoły spotkałem kolegę.
    2. BWracając, ze szkoły spotkałem kolegę.
    3. CWracając ze szkoły, zaczął padać deszcz.
    4. DWracając ze szkoły, spotkałem kolegę.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wracając ze szkoły, spotkałem kolegę. – Wykonawca obu czynności jest ten sam, a równoważnik oddzielamy przecinkiem.

  5. Wypowiedzenie „Pies szczeka” to zdanie

    1. Azłożone podrzędnie
    2. Bzłożone współrzędnie
    3. Cpojedyncze nierozwinięte
    4. Dpojedyncze rozwinięte
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: pojedyncze nierozwinięte – Zawiera tylko podmiot i orzeczenie.

  6. Które wypowiedzenie jest zdaniem złożonym?

    1. ACisza i spokój.
    2. BWieczorem czytałem książkę przygodową.
    3. CCzytałem w ciszy.
    4. DCzytałem, bo było cicho.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Czytałem, bo było cicho. – Ma dwa orzeczenia: czytałem, było.

  7. Która wersja to poprawne przekształcenie równoważnika „Zakaz kąpieli” w zdanie?

    1. ATu zakaz kąpieli!
    2. BKąpiel jest tu zakazana.
    3. CKąpiel zakazana.
    4. DZakaz kąpieli w jeziorze.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Kąpiel jest tu zakazana. – Tylko w tej wersji pojawia się osobowa forma czasownika „jest”.

  8. Imiesłowowy równoważnik zdania zawiera

    1. Abezokolicznik
    2. Bimiesłów przymiotnikowy
    3. Cformę na -no, -to
    4. Dimiesłów przysłówkowy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: imiesłów przysłówkowy – Np. „wracając”, „przeczytawszy” – to imiesłowy przysłówkowe.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, trenyJan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemCzasownik: aspekt, tryb i stronaFonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczeniaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćRodzaje i gatunki literackieŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie