ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Lektury obowiązkoweklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/jan-kochanowski-piesn-swietojanska-o-sobotce/

Język polski · Lektury obowiązkowe · kl. 7

Jan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”

Cykl pieśni Jana Kochanowskiego o ludowym święcie nocy świętojańskiej. Dwanaście panien śpiewa przy ognisku, a ostatnia z nich wygłasza słynną pochwałę życia na wsi.

ok. 3 min czytania10 fiszek10 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Geneza i budowa

  • Utwór powstał w Czarnolesie, gdzie poeta osiadł po latach na dworze; wydany w 1586 r., już po jego śmierci.
  • Sobótka – ludowe święto w wigilię św. Jana, w noc z 23 na 24 czerwca (najkrótsza noc roku): ognisko, śpiewy, tańce, wianki.
  • Budowa: wstęp („Sobótkę, jako czas niesie, / Zapalono w Czarnym Lesie”) i 12 pieśni śpiewanych kolejno przez 12 panien.
  • Wiersz ośmiozgłoskowy, rymy parzyste; cechy sielanki – wieś to kraina szczęścia.

2Kto mówi?

  • We wstępie – obserwator święta. W pieśniach – kolejne panny, każda własnym głosem (liryka roli: poeta „oddaje głos” postaci).
  • Panny śpiewają o miłości, przyrodzie, pracy na roli i zwyczajach sobótkowych.
  • Panna XII zwraca się wprost do wsi: „Wsi spokojna, wsi wesoła, / Który głos twej chwale zdoła?”.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak Kochanowski przedstawia wieś w pieśni Panny XII?

3Pieśń Panny XII – pochwała wsi

  • Wieś daje spokój, bezpieczeństwo i uczciwy dostatek z własnej pracy.
  • Rolnik żyje w rytmie pór roku: orze, sieje, zbiera plony, odpoczywa w cieniu.
  • To życie jest lepsze niż los żeglarza, żołnierza czy dworzanina, którzy ryzykują lub zabiegają o łaski.
  • Wieś to arkadia – kraina szczęścia i harmonii z naturą; renesansowe wartości: umiar i spokój (jak u Horacego).
ŚrodekPrzykładPo co?
apostrofaWsi spokojna, wsi wesołazwrot do wsi, zachwyt
pytanie retoryczneKtóry głos twej chwale zdoła?żaden głos nie wyrazi pochwały
epitetyspokojna, wesołapozytywna ocena wsi
kontrastwieś – morze, wojna, dwórwieś bezpieczna i szczęśliwa
  • Archaizm – dawny wyraz lub forma, np. który w znaczeniu ‘jaki’.
Zapamiętaj

Sobótka – noc świętojańska (23/24 VI); wstęp + 12 pieśni 12 panien; Panna XII – „Wsi spokojna, wsi wesoła”.

Uwaga na błąd

Pisanie, że utwór pokazuje prawdziwe, trudne życie chłopów. To obraz wyidealizowany – spojrzenie ziemianina, który pomija pańszczyznę.

✎Ściąga: Jan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Sobótka – noc świętojańska (23/24 VI); wstęp + 12 pieśni 12 panien; Panna XII – „Wsi spokojna, wsi wesoła”.
  • Sobótka – ludowe święto w wigilię św. Jana, w noc z 23 na 24 czerwca (najkrótsza noc roku): ognisko, śpiewy, tańce, wianki.
  • Panna XII zwraca się wprost do wsi: „Wsi spokojna, wsi wesoła, / Który głos twej chwale zdoła?”.
  • Archaizm – dawny wyraz lub forma, np. który w znaczeniu ‘jaki’.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

10 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Kiedy obchodzi się sobótkę opisaną w utworze?

    1. AW noc z 23 na 24 czerwca
    2. BW noc z 31 października na 1 listopada
    3. CW Wigilię Bożego Narodzenia
    4. DW noc sylwestrową
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: W noc z 23 na 24 czerwca – Sobótka to noc świętojańska, w wigilię św. Jana – najkrótsza noc w roku.

  2. Ile panien śpiewa pieśni w utworze?

    1. ADziewiętnaście
    2. BSiedem
    3. CDwanaście
    4. DTrzy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Dwanaście – Po wstępie następuje 12 pieśni 12 panien.

  3. Która panna śpiewa pochwałę wsi („Wsi spokojna, wsi wesoła”)?

    1. APanna IX
    2. BPanna I
    3. CPanna XII
    4. DPanna VI
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Panna XII – Pochwała życia wiejskiego zamyka cykl jako pieśń dwunastej panny.

  4. Jakim środkiem stylistycznym są słowa „Wsi spokojna, wsi wesoła”?

    1. AOnomatopeją
    2. BHiperbolą
    3. CPorównaniem homeryckim
    4. DApostrofą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Apostrofą – Panna zwraca się bezpośrednio do wsi – to apostrofa (z epitetami).

  5. Czym jest wers „Który głos twej chwale zdoła?”

    1. APorównaniem
    2. BPytaniem do słuchaczy, na które czeka się na odpowiedź
    3. CWykrzyknieniem
    4. DPytaniem retorycznym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Pytaniem retorycznym – Pytanie nie wymaga odpowiedzi – podkreśla, że wieś zasługuje na ogromną pochwałę.

  6. Kto jest podmiotem lirycznym poszczególnych pieśni cyklu?

    1. AKolejne panny śpiewające przy ognisku
    2. BRolnik z Czarnolasu
    3. CSam Jan Kochanowski
    4. DKról Zygmunt August
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Kolejne panny śpiewające przy ognisku – Każdą pieśń śpiewa inna panna – to liryka roli.

  7. Jak Kochanowski przedstawia wieś w pieśni Panny XII?

    1. AJako miejsce ciężkiej pracy i biedy
    2. BJako nudną i zacofaną
    3. CJako idealną krainę spokoju i szczęścia
    4. DJako niebezpieczną
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jako idealną krainę spokoju i szczęścia – Wieś jest wyidealizowana – to sielankowa arkadia.

  8. Z kim panna porównuje szczęśliwego mieszkańca wsi?

    1. AZ mieszczaninem z Warszawy
    2. BZ rycerzem z „Pieśni o Rolandzie”
    3. CZ królem Polski
    4. DZ żeglarzem i żołnierzem narażającymi życie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Z żeglarzem i żołnierzem narażającymi życie – Kontrast z niebezpiecznym życiem na morzu i na wojnie podkreśla spokój wsi.

  9. Jaki pogląd na wieś wyraża utwór?

    1. AChłopski – opisuje biedę pańszczyzny
    2. BZiemiański – pomija trud chłopów pańszczyźnianych
    3. CMieszczański – krytykuje wieś
    4. DDworski – wyśmiewa życie na wsi
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ziemiański – pomija trud chłopów pańszczyźnianych – Kochanowski pisze jako właściciel majątku, więc idealizuje wieś.

  10. Do jakiej epoki należy „Pieśń świętojańska o Sobótce”?

    1. ABaroku
    2. BRomantyzmu
    3. CŚredniowiecza
    4. DRenesansu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Renesansu – Kochanowski to najwybitniejszy poeta polskiego renesansu; utwór wydano w 1586 r.

Cały dział „Lektury obowiązkowe”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 10 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, trenyIgnacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoWypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdaniaZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemCzasownik: aspekt, tryb i stronaFonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczeniaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćRodzaje i gatunki literackieŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie