Zdania złożone współrzędnie i podrzędnie

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/zdania-zlozone-wspolrzednie-i-podrzednie/

Zdania składowe mogą być równorzędne (współrzędnie złożone) albo jedno może określać drugie (podrzędnie złożone). Od rodzaju zdania zależy też przecinek.

1Zdania złożone współrzędnie

Zdania składowe są równorzędne – żadne nie określa drugiego.

Rodzaj	Spójniki	Przecinek?	Przykład
łączne	i, oraz, ani, ni	nie	Marcin czytał i Radek pisał.
rozłączne	lub, albo, bądź, czy	nie	Pójdę do kina albo zostanę w domu.
przeciwstawne	a, ale, lecz, jednak, natomiast, zaś	tak	Chciał zostać, ale musiał wyjechać.
wynikowe	więc, dlatego, zatem, toteż	tak	Padało, więc zostaliśmy w domu.

2Zdania złożone podrzędnie

Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane od nadrzędnego i zastępuje jedną z jego części.

Rodzaj	Pytania	Przykład
podmiotowe	kto? co?	Kto pyta, nie błądzi.
orzecznikowe	kim jest? czym jest? jaki jest?	Był taki, jakim go zapamiętałam.
przydawkowe	jaki? który? czyj?	Czytam książkę, którą dostałem.
dopełnieniowe	pytania przypadków zależnych (kogo? czego? co? o czym?)	Wiem, że przyjdziesz.
okolicznikowe	gdzie? kiedy? jak? dlaczego? w jakim celu? pod jakim warunkiem? mimo czego?	Wyszedł, bo było późno.

Zapamiętaj

Zdanie podrzędne zawsze oddzielamy przecinkiem: że, który, bo, gdy, jeśli, ponieważ, żeby, chociaż

Sprawdź, czy rozumiesz

Zdanie „Padało, więc zostaliśmy w domu” to zdanie złożone współrzędnie

3Wykresy zdań

Współrzędne: zdania składowe rysujemy obok siebie na jednym poziomie i łączymy poziomą linią, nad którą wpisujemy spójnik.
Podrzędne: zdanie nadrzędne wyżej, podrzędne niżej; łączy je linia, przy której zapisujemy pytanie zadane od zdania nadrzędnego.

Wykres zdania złożonego współrzędnie (obok siebie) i podrzędnie (jedno pod drugim)

4Krok po kroku: jakie to zdanie?

1. Podkreśl orzeczenia i podziel wypowiedzenie na zdania składowe.
2. Znajdź spójnik lub zaimek łączący (więc, bo, który).
3. Spróbuj zadać pytanie od jednego zdania do drugiego. Da się → podrzędne; nie da się → współrzędne.
4. Nazwij rodzaj po pytaniu (dlaczego? → okolicznikowe przyczyny) albo po spójniku (więc → wynikowe).

Uwaga na błąd

Przecinek przed „i” łączącym dwa zdania („Marcin czytał, i Radek pisał”). Przed pojedynczym „i, oraz, lub, albo” przecinka nie stawiamy.

Sprawdź, czy rozumiesz

Jak na wykresie przedstawiamy zdanie złożone współrzędnie?

✎Ściąga: Zdania złożone współrzędnie i podrzędnie

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

Zdanie podrzędne zawsze oddzielamy przecinkiem: że, który, bo, gdy, jeśli, ponieważ, żeby, chociaż
Współrzędne: zdania składowe rysujemy obok siebie na jednym poziomie i łączymy poziomą linią, nad którą wpisujemy spójnik.
Podrzędne: zdanie nadrzędne wyżej, podrzędne niżej; łączy je linia, przy której zapisujemy pytanie zadane od zdania nadrzędnego.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

Zdanie „Padało, więc zostaliśmy w domu” to zdanie złożone współrzędnie
1. Aprzeciwstawne
2. Brozłączne
3. Cłączne
4. Dwynikowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wynikowe – Spójnik „więc” wprowadza skutek.
Zdanie „Chciał zostać, ale musiał wyjechać” to zdanie złożone współrzędnie
1. Arozłączne
2. Błączne
3. Cprzeciwstawne
4. Dwynikowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: przeciwstawne – Spójnik „ale” zestawia przeciwne treści.
Przed którym spójnikiem NIE stawiamy przecinka w zdaniu złożonym współrzędnie?
1. Awięc
2. Bale
3. Clecz
4. Dalbo
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: albo – Przed pojedynczym „albo” (zdanie rozłączne) przecinka nie stawiamy.
Zdanie „Czytam książkę, którą dostałem” to zdanie podrzędnie złożone
1. Aprzydawkowe
2. Bdopełnieniowe
3. Cokolicznikowe
4. Dpodmiotowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: przydawkowe – Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie „którą książkę?”.
Zdanie „Kto pyta, nie błądzi” to zdanie podrzędnie złożone
1. Apodmiotowe
2. Bprzydawkowe
3. Corzecznikowe
4. Ddopełnieniowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: podmiotowe – Pytamy: kto nie błądzi? – zdanie podrzędne zastępuje podmiot.
Zdanie „Wiem, że przyjdziesz” to zdanie podrzędnie złożone
1. Aprzydawkowe
2. Bpodmiotowe
3. Cokolicznikowe przyczyny
4. Ddopełnieniowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: dopełnieniowe – Pytamy: wiem co? – pytanie przypadku zależnego (biernika).
Zdanie „Wyszedł, bo było późno” to zdanie podrzędnie złożone
1. Adopełnieniowe
2. Bwynikowe
3. Cokolicznikowe przyczyny
4. Dokolicznikowe celu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: okolicznikowe przyczyny – Pytamy: dlaczego wyszedł? – to przyczyna. „Wynikowe” to rodzaj zdania współrzędnego.
Jak na wykresie przedstawiamy zdanie złożone współrzędnie?
1. AZdania jedno pod drugim bez połączenia
2. BZdania obok siebie połączone poziomą linią ze spójnikiem
3. CJedno nad drugim połączone strzałką z pytaniem
4. DJako jeden prostokąt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Zdania obok siebie połączone poziomą linią ze spójnikiem – Zdania współrzędne są równorzędne, więc rysujemy je na jednym poziomie.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytań Fiszki · 10 🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? Powtórka Adam Mickiewicz – życie i twórczość „Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II „Pan Tadeusz” – całość „Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo „Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek „Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy „Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek „Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812 „Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, treny Jan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”Słowotwórstwo Wypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdania Części mowy – powtórka przed egzaminem Czasownik: aspekt, tryb i strona Fonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczenia Słownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznaczność Rodzaje i gatunki literackie Środki stylistyczne Rozprawka Charakterystyka postaci i inne formy Opowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznych Streszczenie i krótkie formy użytkowe Style wypowiedzi i etykieta językowa Perswazja, manipulacja i przemówienie