ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/fonetyka-gloski-upodobnienia-i-uproszczenia/

Język polski · Gramatyka · kl. 7

Fonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczenia

Fonetyka wyjaśnia, dlaczego mówimy [chlep], a piszemy „chleb”. Poznasz głoski dźwięczne i bezdźwięczne, upodobnienia i uproszczenia – i nauczysz się z tego korzystać przy ortografii.

ok. 3 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Głoska a litera

  • Fonetyka – nauka o dźwiękach mowy. Głoska to dźwięk, który wymawiamy; litera – znak, którym go zapisujemy.
  • Jedną głoskę zapisujemy czasem dwiema literami (dwuznak): sz, cz, rz, ch, dz, dź, dż. Ó i u to ta sama głoska [u].
  • Litera i przed samogłoską często tylko zmiękcza spółgłoskę: nie = [ń] + [e], ciocia = [ć] + [o] + [ć] + [a].

2Dźwięczne i bezdźwięczne

dźwięcznabdgwzż (rz)dzdżźdź
bezdźwięcznaptkfsszcczść
  • Test: połóż dłoń na krtani. Przy głoskach dźwięcznych czujesz drganie.
Sprawdź, czy rozumiesz

Która para to głoski dźwięczna i bezdźwięczna?

3Upodobnienia i uproszczenia

  • Upodobnienie – głoska zmienia się pod wpływem sąsiedniej.
  • Ubezdźwięcznienie: na końcu wyrazu (chleb [chlep], róg [ruk]) i obok głoski bezdźwięcznej (łódka [łutka], wtorek [ftorek]).
  • Udźwięcznienie: obok głoski dźwięcznej (prośba [proźba], liczba [lidżba]).
  • Wsteczne – zmiana pod wpływem następnej głoski (łódka); postępowe – pod wpływem poprzedniej (kwiat [kfiat], trzy [tszy]).
  • Uproszczenie grupy spółgłoskowej – w szybkiej mowie znika głoska: jabłko [japko], pięćdziesiąt [pieńdziesiąt]. W piśmie zapisujemy pełną formę.

4Krok po kroku: dlaczego „ząb”, skoro słyszę [zomp]?

  • 1. Na końcu słyszysz [p] – to może być ubezdźwięcznienie.
  • 2. Odmień wyraz albo znajdź pokrewny: zęby.
  • 3. Teraz słychać [b] – piszesz ząb.
Zapamiętaj

Na końcu wyrazu i obok głosek bezdźwięcznych głoski dźwięczne tracą dźwięczność. Pisownię sprawdzisz, odmieniając wyraz.

Uwaga na błąd

Liczenie liter zamiast głosek. W wyrazie chrząszcz jest 9 liter, ale tylko 5 głosek: [ch], [sz], [ą], [sz], [cz] – rz po bezdźwięcznym ch brzmi jak [sz].

Sprawdź, czy rozumiesz

Wymowa [tszy] w wyrazie „trzy” to przykład upodobnienia

✎Ściąga: Fonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczenia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Na końcu wyrazu i obok głosek bezdźwięcznych głoski dźwięczne tracą dźwięczność. Pisownię sprawdzisz, odmieniając wyraz.
  • Fonetyka – nauka o dźwiękach mowy. Głoska to dźwięk, który wymawiamy; litera – znak, którym go zapisujemy.
  • Upodobnienie – głoska zmienia się pod wpływem sąsiedniej.
  • Ubezdźwięcznienie: na końcu wyrazu (chleb [chlep], róg [ruk]) i obok głoski bezdźwięcznej (łódka [łutka], wtorek [ftorek]).
  • Udźwięcznienie: obok głoski dźwięcznej (prośba [proźba], liczba [lidżba]).
  • Wsteczne – zmiana pod wpływem następnej głoski (łódka); postępowe – pod wpływem poprzedniej (kwiat [kfiat], trzy [tszy]).
  • Uproszczenie grupy spółgłoskowej – w szybkiej mowie znika głoska: jabłko [japko], pięćdziesiąt [pieńdziesiąt]. W piśmie zapisujemy pełną formę.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Ile głosek ma wyraz „chrząszcz”?

    1. A9
    2. B6
    3. C5
    4. D7
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 5 – Wymawiamy [ch], [sz], [ą], [sz], [cz] – każdy dwuznak to jedna głoska.

  2. W którym wyrazie głoska traci dźwięczność na końcu wyrazu?

    1. Achleb
    2. Bmama
    3. Cprośba
    4. Dliczba
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: chleb – „Chleb” wymawiamy [chlep].

  3. Jakie zjawisko zachodzi w wymowie [proźba]?

    1. Azmiękczenie przez „i”
    2. Bubezdźwięcznienie
    3. Cudźwięcznienie
    4. Duproszczenie grupy spółgłoskowej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: udźwięcznienie – Głoska [ś] staje się dźwięczna [ź] pod wpływem dźwięcznego [b].

  4. Wymowa [tszy] w wyrazie „trzy” to przykład upodobnienia

    1. Apostępowego – pod wpływem poprzedniej głoski
    2. Buproszczenia
    3. Cudźwięcznienia
    4. Dwstecznego – pod wpływem następnej głoski
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: postępowego – pod wpływem poprzedniej głoski – Bezdźwięczne [t] sprawia, że następujące po nim „rz” brzmi jak [sz].

  5. Wymowa [japko] to przede wszystkim przykład

    1. Audźwięcznienia
    2. Bakcentu
    3. Czmiękczenia
    4. Duproszczenia grupy spółgłoskowej
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: uproszczenia grupy spółgłoskowej – W szybkiej mowie znika [ł]; dodatkowo [b] traci dźwięczność przed [k].

  6. Która para to głoski dźwięczna i bezdźwięczna?

    1. Al – r
    2. Ba – o
    3. Cm – n
    4. Dw – f
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: w – f – [w] i [f] różnią się tylko dźwięcznością.

  7. Jak sprawdzić, czy piszemy „róg”, czy „rók”?

    1. ASprawdzić akcent
    2. BPoliczyć litery
    3. CWymówić go głośniej
    4. DOdmienić wyraz: rogu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Odmienić wyraz: rogu – W formie „rogu” słychać [g].

  8. Która głoska NIE ma pary bezdźwięcznej?

    1. Az
    2. Bb
    3. Cd
    4. Dm
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: m – Głoski [m], [n], [l], [r], [ł], [j] nie mają par bezdźwięcznych.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, trenyJan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoWypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdaniaZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemCzasownik: aspekt, tryb i stronaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćRodzaje i gatunki literackieŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie