ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Teoria literaturyklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/jezyk-polski/rodzaje-i-gatunki-literackie/

Język polski · Teoria literatury · kl. 7

Rodzaje i gatunki literackie

Utwory literackie dzielimy na trzy rodzaje: epikę, lirykę i dramat. W obrębie rodzajów wyróżniamy gatunki – poznasz te, które występują w lekturach klas 7–8.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Trzy rodzaje literackie

RodzajKto mówi?Cechy
epikanarratorfabuła, świat przedstawiony, zwykle proza
lirykapodmiot lirycznyuczucia i przeżycia, zwykle wiersz
dramatbohaterowie (dialog, monolog)przeznaczony do wystawienia na scenie; akty, sceny, didaskalia
  • Didaskalia – uwagi autora dramatu o miejscu, wyglądzie i zachowaniu postaci.
  • Utwór synkretyczny łączy cechy kilku rodzajów – np. ballada.

2Gatunki z lektur

GatunekRodzajNajważniejsze cechyPrzykład
nowelaepikakrótka, jednowątkowa, punkt kulminacyjny, wyrazisty motyw (sokół)„Latarnik”, „Kamizelka”
opowiadanieepikakrótkie, swobodniejsza kompozycja niż nowela„Opowieść wigilijna” Ch. Dickensa
powieśćepikaobszerna, wielowątkowa, wielu bohaterów„Syzyfowe prace”
epopejaepikaobraz społeczeństwa w przełomowym momencie, inwokacja, porównania homeryckie„Pan Tadeusz”
fraszkalirykakrótka, często żartobliwa, z puentą„Na lipę”, „Na zdrowie”
pieśńlirykaśpiewność, refleksja, regularna budowa„Czego chcesz od nas, Panie”
trenlirykautwór żałobny po stracie bliskiej osobyTreny Kochanowskiego
balladasynkretycznyfantastyka, ludowość, nastrój tajemnicy„Świtezianka” Mickiewicza
komediadramatkomizm sytuacji, postaci i języka; szczęśliwe zakończenie„Zemsta” Fredry
dramat romantycznydramatłamie zasadę trzech jedności (jednego czasu, miejsca i wątku), łączy realizm z fantastyką„Dziady” cz. II, „Balladyna”
Zapamiętaj

epika – narrator; liryka – podmiot liryczny; dramat – dialog i didaskalia

Sprawdź, czy rozumiesz

Krótki, często żartobliwy utwór liryczny zakończony puentą to

3Jak rozpoznać gatunek – krok po kroku

  • 1. Sprawdź, kto mówi: narrator → epika; podmiot liryczny → liryka; tylko postacie i didaskalia → dramat.
  • 2. Oceń długość i liczbę wątków (jeden wątek → nowela; wiele → powieść).
  • 3. Szukaj cech szczególnych: puenta (fraszka), żal po zmarłym (tren), komizm (komedia), fantastyka i ludowość (ballada).
  • 4. Nazwij gatunek i podaj jedną cechę jako dowód.
  • Satyra („Żona modna”) ośmiesza wady – może mieć formę wierszowanego dialogu.
Uwaga na błąd

Mylenie narratora z podmiotem lirycznym. Narrator opowiada w epice, podmiot liryczny mówi w liryce.

✎Ściąga: Rodzaje i gatunki literackie

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • epika – narrator; liryka – podmiot liryczny; dramat – dialog i didaskalia
  • Didaskalia – uwagi autora dramatu o miejscu, wyglądzie i zachowaniu postaci.
  • Utwór synkretyczny łączy cechy kilku rodzajów – np. ballada.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Do jakiego rodzaju literackiego należy „Zemsta” Aleksandra Fredry?

    1. AUtwór synkretyczny
    2. BLiryka
    3. CEpika
    4. DDramat
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Dramat – To komedia – gatunek dramatu.

  2. Który gatunek należy do liryki?

    1. AKomedia
    2. BNowela
    3. CTren
    4. DPowieść
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Tren – Tren wyraża uczucia podmiotu lirycznego po stracie bliskiej osoby.

  3. Czym są didaskalia?

    1. AUwagami autora dramatu dotyczącymi postaci i sceny
    2. BOstatnimi wersami wiersza
    3. CWypowiedziami narratora
    4. DDialogami bohaterów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Uwagami autora dramatu dotyczącymi postaci i sceny – Didaskalia to tekst poboczny w dramacie.

  4. Który gatunek łączy cechy epiki, liryki i dramatu?

    1. ABallada
    2. BEpopeja
    3. CFraszka
    4. DNowela
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ballada – Ballada jest gatunkiem synkretycznym.

  5. „Pan Tadeusz” to

    1. Aepopeja
    2. Bpowieść obyczajowa w prozie
    3. Cballada
    4. Dkomedia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: epopeja – Utwór ma inwokację i ukazuje społeczeństwo w przełomowym momencie.

  6. Która cecha jest charakterystyczna dla noweli?

    1. APodmiot liryczny
    2. BPodział na akty i sceny
    3. CJeden wątek i wyraźny punkt kulminacyjny
    4. DWiele wątków i bohaterów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Jeden wątek i wyraźny punkt kulminacyjny – Nowela to krótki, zwarty utwór epicki.

  7. Kto wypowiada się w utworze lirycznym?

    1. AAutor didaskaliów
    2. BPodmiot liryczny
    3. CBohaterowie w dialogach
    4. DNarrator
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Podmiot liryczny – W liryce mówi podmiot liryczny.

  8. Krótki, często żartobliwy utwór liryczny zakończony puentą to

    1. Apieśń
    2. Bfraszka
    3. Ctren
    4. Dnowela
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: fraszka – Fraszki pisał m.in. Jan Kochanowski.

Cały dział „Teoria literatury”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 7

„Mały Książę”„Opowieść wigilijna”„Zemsta”„Kamienie na szaniec”Kto to napisał? PowtórkaAdam Mickiewicz – życie i twórczość„Reduta Ordona”„Świtezianka”„Dziady” cz. II„Pan Tadeusz” – całość„Pan Tadeusz” – Księga I. Gospodarstwo„Pan Tadeusz” – Księga II. Zamek„Pan Tadeusz” – Księga IV. Dyplomatyka i łowy„Pan Tadeusz” – Księga X. Emigracja. Jacek„Pan Tadeusz” – Księga XI. Rok 1812„Pan Tadeusz” – Księga XII. Kochajmy się!Henryk Sienkiewicz – „Latarnik”Bolesław Prus – „Kamizelka”Stefan Żeromski – „Syzyfowe prace”Jan Kochanowski – fraszki, pieśni, trenyJan Kochanowski – „Pieśń świętojańska o Sobótce”Ignacy Krasicki – bajki i „Żona modna”Juliusz Słowacki – „W pamiętniku Zofii Bobrówny”SłowotwórstwoWypowiedzenia: zdanie i równoważnik zdaniaZdania złożone współrzędnie i podrzędnieCzęści mowy – powtórka przed egzaminemCzasownik: aspekt, tryb i stronaFonetyka: głoski, upodobnienia i uproszczeniaSłownictwo: zapożyczenia, archaizmy, wieloznacznośćŚrodki stylistyczneRozprawkaCharakterystyka postaci i inne formyOpowiadanie twórcze i opis przeżyć wewnętrznychStreszczenie i krótkie formy użytkoweStyle wypowiedzi i etykieta językowaPerswazja, manipulacja i przemówienie