1Budowa atomu
- Atom – najmniejsza, elektrycznie obojętna drobina pierwiastka; o tym, jaki to pierwiastek, decyduje liczba protonów.
- Jądro: protony (ładunek +) i neutrony (obojętne); wokół jądra elektrony (ładunek −).
Z (liczba atomowa) = liczba protonów = liczba elektronów (w atomie); A (liczba masowa) = protony + neutrony; neutrony = A − Z
- Przykład: chlor, Z = 17, A = 35 → 17 p, 17 e, 35 − 17 = 18 n; powłoki K² L⁸ M⁷.
- Izotopy – atomy tego samego pierwiastka o różnej liczbie neutronów: węgiel-12 (6 n) i węgiel-14 (8 n).
2Powłoki i układ okresowy
- Pierwsza powłoka mieści najwyżej 2 elektrony, druga – 8; na ostatniej (walencyjnej) powłoce jest najwyżej 8 elektronów.
- Elektrony walencyjne decydują o właściwościach chemicznych.
- Układ okresowy – pierwiastki ułożone według rosnącej liczby atomowej; grupy to kolumny, okresy – wiersze.
- Prawo okresowości: właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo wraz ze wzrostem Z.
- Metale (lewa strona i środek układu): połysk, przewodzą prąd i ciepło, są kowalne. Niemetale (prawa strona i wodór): zwykle nie przewodzą prądu (wyjątek – grafit), w stanie stałym kruche; tlen i chlor to gazy, brom – ciecz, siarka – ciało stałe.
Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą
Liczba protonów jest stała – decyduje, jaki to pierwiastek.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wiązania chemiczne
| Wiązanie | Między atomami | Przykłady |
|---|---|---|
| jonowe | metalu i niemetalu – przekazanie elektronów, powstają jony | NaCl, MgO |
| kowalencyjne niespolaryzowane | tego samego niemetalu – wspólna para leży symetrycznie | H₂, Cl₂, O₂, N₂ |
| kowalencyjne spolaryzowane | różnych niemetali – para przesunięta do atomu bardziej elektroujemnego | H₂O, HCl, NH₃ |
Uznanie wiązań w H₂O za niespolaryzowane. Wiązanie niespolaryzowane łączy jednakowe atomy (H₂, Cl₂); w H₂O i HCl para elektronowa jest przesunięta w stronę tlenu lub chloru.
✎Ściąga: Wewnętrzna budowa materii
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Z (liczba atomowa) = liczba protonów = liczba elektronów (w atomie); A (liczba masowa) = protony + neutrony; neutrony = A − Z
- Atom – najmniejsza, elektrycznie obojętna drobina pierwiastka; o tym, jaki to pierwiastek, decyduje liczba protonów.
- Jądro: protony (ładunek +) i neutrony (obojętne); wokół jądra elektrony (ładunek −).
- Izotopy – atomy tego samego pierwiastka o różnej liczbie neutronów: węgiel-12 (6 n) i węgiel-14 (8 n).
- Elektrony walencyjne decydują o właściwościach chemicznych.
- Układ okresowy – pierwiastki ułożone według rosnącej liczby atomowej; grupy to kolumny, okresy – wiersze.
- Prawo okresowości: właściwości pierwiastków powtarzają się okresowo wraz ze wzrostem Z.
- Metale (lewa strona i środek układu): połysk, przewodzą prąd i ciepło, są kowalne. Niemetale (prawa strona i wodór): zwykle nie przewodzą prądu (wyjątek – grafit), w stanie stałym kruche; tlen i chlor to gazy, brom – ciecz, siarka – ciało stałe.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile neutronów ma atom chloru o A = 35 i Z = 17?
- A52
- B17
- C35
- D18
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 18 – Neutrony = A − Z = 35 − 17 = 18.
Liczba atomowa Z to liczba
- Aprotonów i neutronów
- Bprotonów w jądrze
- Cpowłok elektronowych
- Dneutronów w jądrze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: protonów w jądrze – Suma protonów i neutronów to liczba masowa A.
Izotopy tego samego pierwiastka różnią się liczbą
- Aelektronów walencyjnych
- Bneutronów
- Cprotonów
- Dpowłok elektronowych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: neutronów – Liczba protonów jest stała – decyduje, jaki to pierwiastek.
W której cząsteczce występuje wiązanie kowalencyjne niespolaryzowane?
- AH₂O
- BHCl
- CNH₃
- DCl₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Cl₂ – Niespolaryzowane wiązanie łączy dwa jednakowe atomy.
Jakie wiązanie występuje w chlorku sodu NaCl?
- Akowalencyjne niespolaryzowane
- Bjonowe
- Cmetaliczne
- Dkowalencyjne spolaryzowane
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: jonowe – Sód (metal) oddaje elektron chlorowi (niemetal) – powstają jony Na⁺ i Cl⁻.
Ile elektronów walencyjnych ma atom sodu (Z = 11)?
- A3
- B1
- C11
- D8
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 1 – Rozmieszczenie 2, 8, 1 – na ostatniej powłoce jest 1 elektron.
Ile najwyżej elektronów mieści pierwsza powłoka?
- A18
- B2
- C8
- D1
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 2 – Powłoka K mieści najwyżej 2 elektrony.
Wiersze układu okresowego to
- Aokresy
- Bbloki
- Cgrupy
- Dszeregi izotopów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: okresy – Kolumny to grupy, wiersze to okresy.
Cały dział „Powtórzenie wiadomości z klasy 7”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.