1Substancja i jej właściwości
- Substancja – materia o stałym składzie i określonych właściwościach, np. woda, tlen, glukoza, miedź.
- Właściwości fizyczne: stan skupienia, barwa, zapach, gęstość, temperatura topnienia i wrzenia, rozpuszczalność w wodzie.
- Właściwości chemiczne: zdolność do reagowania z innymi substancjami, np. palność, reaktywność (sód gwałtownie reaguje z wodą, złoto prawie z niczym).
2Mieszaniny
- Mieszanina – co najmniej dwie substancje, które nie łączą się chemicznie i zachowują swoje właściwości, np. powietrze, mleko, woda z kredą.
- Jednorodna (roztwór) – składników nie widać gołym okiem, np. ocet (kwas octowy w wodzie), woda z cukrem, mosiądz.
- Niejednorodna – składniki są widoczne, np. woda z kredą, piasek z opiłkami żelaza.
Mieszanina różni się od związku chemicznego tym, że
Składniki mieszaniny nie łączą się chemicznie, więc da się je rozdzielić metodami fizycznymi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Metody rozdzielania
| Metoda | Na czym polega | Przykład |
|---|---|---|
| sedymentacja | cząstki stałe opadają na dno | muł w wodzie z kałuży |
| dekantacja | zlewanie cieczy znad osadu | woda znad osadu kredy |
| filtracja (sączenie) | ciało stałe zostaje na sączku, ciecz przechodzi | kreda z wodą |
| krystalizacja | rozpuszczalnik odparowuje, wydzielają się kryształy | sól z solanki |
| destylacja | rozdziela ciecze o różnych temperaturach wrzenia | etanol z wodą |
| chromatografia | składniki wędrują po bibule z różną szybkością | barwniki w atramencie |
Metodę dobieramy do różnicy właściwości składników: wielkości cząstek, gęstości, temperatury wrzenia, rozpuszczalności.
4Przykład krok po kroku
- Mieszanina: woda, kreda i sól kuchenna. 1) Sedymentacja – kreda opada. 2) Dekantacja lub filtracja – kreda zostaje na sączku. 3) Odparowanie i krystalizacja – z przesączu wydziela się sól.
Rozdzielanie roztworu (np. soli w wodzie) przez sączenie. Substancja rozpuszczona przechodzi przez sączek – trzeba odparować rozpuszczalnik.
Dekantacja polega na
Opadanie osadu to sedymentacja; dekantacja to zlewanie cieczy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Substancje, mieszaniny i ich rozdzielanie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Metodę dobieramy do różnicy właściwości składników: wielkości cząstek, gęstości, temperatury wrzenia, rozpuszczalności.
- Substancja – materia o stałym składzie i określonych właściwościach, np. woda, tlen, glukoza, miedź.
- Właściwości fizyczne: stan skupienia, barwa, zapach, gęstość, temperatura topnienia i wrzenia, rozpuszczalność w wodzie.
- Właściwości chemiczne: zdolność do reagowania z innymi substancjami, np. palność, reaktywność (sód gwałtownie reaguje z wodą, złoto prawie z niczym).
- Mieszanina – co najmniej dwie substancje, które nie łączą się chemicznie i zachowują swoje właściwości, np. powietrze, mleko, woda z kredą.
- Jednorodna (roztwór) – składników nie widać gołym okiem, np. ocet (kwas octowy w wodzie), woda z cukrem, mosiądz.
- Niejednorodna – składniki są widoczne, np. woda z kredą, piasek z opiłkami żelaza.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Która mieszanina jest jednorodna?
- Aocet
- Bmleko z płatkami
- Cpiasek z opiłkami żelaza
- Dwoda z kredą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ocet – W occie nie widać składników – to roztwór.
Która właściwość jest właściwością chemiczną?
- Arozpuszczalność w wodzie
- Bpalność
- Cgęstość
- Dtemperatura wrzenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: palność – Palność opisuje zdolność do reakcji z tlenem.
Jak oddzielić etanol od wody?
- Adekantacją
- Bsedymentacją
- Cdestylacją
- Dfiltracją
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: destylacją – Etanol i woda mają różne temperatury wrzenia i tworzą roztwór.
Dekantacja polega na
- Aprzepuszczeniu cieczy przez sączek
- Bzlaniu cieczy znad osadu
- Codparowaniu rozpuszczalnika
- Dopadaniu osadu na dno
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: zlaniu cieczy znad osadu – Opadanie osadu to sedymentacja; dekantacja to zlewanie cieczy.
Jak odzyskać sól z solanki?
- Aprzesączyć solankę
- Bodparować wodę (krystalizacja)
- Czdekantować solankę
- Dużyć magnesu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: odparować wodę (krystalizacja) – Sól jest rozpuszczona, więc przechodzi przez sączek.
Barwniki w atramencie najlepiej rozdzielić
- Adestylacją
- Bfiltracją
- Csedymentacją
- Dchromatografią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: chromatografią – Barwniki przesuwają się po bibule z różną szybkością.
Co zostaje na sączku podczas filtracji wody z kredą?
- Anic, wszystko przechodzi
- Bwoda
- Ckreda i woda
- Dkreda
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: kreda – Kreda nie rozpuszcza się w wodzie, więc zatrzymuje ją sączek.
Mieszanina różni się od związku chemicznego tym, że
- Ajej składniki zachowują swoje właściwości
- Bmożna ją rozłożyć tylko reakcją
- Czawsze jest jednorodna
- Dma zawsze stały skład
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jej składniki zachowują swoje właściwości – Składniki mieszaniny nie łączą się chemicznie, więc da się je rozdzielić metodami fizycznymi.
Cały dział „Powtórzenie wiadomości z klasy 7”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.