1Budowa i nazwy
- Wodorotlenek składa się z atomu metalu i grup wodorotlenowych OH (grupa OH jest jednowartościowa).
Wzór ogólny: M(OH)ₙ, gdzie n = wartościowość metalu
- M – symbol metalu, OH – grupa wodorotlenowa, n – ile jest grup OH (tyle, ile wynosi wartościowość metalu). Np. Al ma III, więc Al(OH)₃. Gdy n = 1, nawiasu nie piszemy: NaOH.
| Wzór | Nazwa | Rozpuszczalność w wodzie |
|---|---|---|
| NaOH | wodorotlenek sodu | dobra |
| KOH | wodorotlenek potasu | dobra |
| Ca(OH)₂ | wodorotlenek wapnia | słaba |
| Al(OH)₃ | wodorotlenek glinu | trudno rozpuszczalny (biały, galaretowaty) |
| Cu(OH)₂ | wodorotlenek miedzi(II) | trudno rozpuszczalny (niebieski osad) |
2Zasady
Zasada – wodorotlenek rozpuszczalny w wodzie; w roztworze dysocjuje na kationy metalu i aniony OH⁻
- Według Arrheniusa zasada to substancja, która w wodzie odszczepia aniony wodorotlenkowe OH⁻, np. NaOH, KOH i słabo rozpuszczalny Ca(OH)₂ (jego klarowny roztwór to woda wapienna).
- Al(OH)₃ i Cu(OH)₂ są trudno rozpuszczalne, więc nie tworzą zasad.
- Dysocjacja: NaOH → Na⁺ + OH⁻, Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻; aniony OH⁻ dają odczyn zasadowy.
Woda wapienna to roztwór
Woda wapienna to wodny roztwór Ca(OH)₂.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Otrzymywanie
- Metal aktywny + woda: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ (sód reaguje gwałtownie – pokaz nauczyciela lub film).
- Tlenek metalu + woda: CaO + H₂O → Ca(OH)₂ (gaszenie wapna).
- Trudno rozpuszczalne wodorotlenki – reakcją strąceniową: CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄.
4Właściwości i zastosowania
- NaOH i KOH – białe, higroskopijne, silnie żrące; rozpuszczają się z wydzieleniem ciepła.
- NaOH: mydło, papier, środki do udrażniania rur; KOH: mydła w płynie; Ca(OH)₂: zaprawa murarska, bielenie; woda wapienna mętnieje z CO₂: Ca(OH)₂ + CO₂ → CaCO₃↓ + H₂O.
Nazywanie każdego wodorotlenku zasadą. Cu(OH)₂ i Al(OH)₃ są wodorotlenkami, ale ich nie rozpuścimy w wodzie, więc zasad nie tworzą.
Jakiej barwy osad powstaje w reakcji CuSO₄ z NaOH?
Powstaje niebieski, galaretowaty osad Cu(OH)₂.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Wodorotlenki i zasady
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wzór ogólny: M(OH)ₙ, gdzie n = wartościowość metalu
- Zasada – wodorotlenek rozpuszczalny w wodzie; w roztworze dysocjuje na kationy metalu i aniony OH⁻
- Wodorotlenek składa się z atomu metalu i grup wodorotlenowych OH (grupa OH jest jednowartościowa).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który wodorotlenek NIE tworzy zasady?
- ANaOH
- BCu(OH)₂
- CCa(OH)₂
- DKOH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Cu(OH)₂ – Cu(OH)₂ jest trudno rozpuszczalny w wodzie.
Woda wapienna to roztwór
- Awodorotlenku sodu
- Btlenku wapnia
- Cwęglanu wapnia
- Dwodorotlenku wapnia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wodorotlenku wapnia – Woda wapienna to wodny roztwór Ca(OH)₂.
Wzór wodorotlenku glinu to
- AAl₃OH
- BAl(OH)₃
- CAlOH
- DAl(OH)₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Al(OH)₃ – Glin jest trójwartościowy, więc ma trzy grupy OH.
Uzgodnione równanie reakcji sodu z wodą to
- A2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑
- BNa + 2H₂O → Na(OH)₂ + H₂↑
- C2Na + H₂O → Na₂O + H₂↑
- DNa + H₂O → NaOH + H₂↑
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂↑ – Po obu stronach są 2 Na, 4 H i 2 O.
Jakiej barwy osad powstaje w reakcji CuSO₄ z NaOH?
- Aniebieski
- Bbiały
- Cżółty
- Dczarny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: niebieski – Powstaje niebieski, galaretowaty osad Cu(OH)₂.
Poprawne równanie dysocjacji Ca(OH)₂ to
- ACa(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻
- BCa(OH)₂ → Ca⁺ + OH⁻
- CCa(OH)₂ → Ca + 2OH
- DCa(OH)₂ → Ca²⁺ + (OH)₂⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ca(OH)₂ → Ca²⁺ + 2OH⁻ – Ładunek Ca²⁺ równoważą dwa aniony OH⁻.
Co obserwujemy, gdy przez wodę wapienną przepuszczamy CO₂?
- Awydziela się wodór
- Broztwór mętnieje
- Croztwór zmienia barwę na niebieską
- Dnic się nie dzieje
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: roztwór mętnieje – Powstaje trudno rozpuszczalny CaCO₃.
Do produkcji mydła stosuje się
- Awodorotlenek miedzi(II)
- Bkwas siarkowy(VI)
- Cwodorotlenek glinu
- Dwodorotlenek sodu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wodorotlenek sodu – NaOH (a do mydeł w płynie KOH) stosuje się w produkcji mydeł.
Cały dział „Kwasy i wodorotlenki”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.