1Linie pola magnesu
- Pole magnetyczne wykrywamy np. igłą kompasu, która jest małym magnesem. Igła ustawia się wzdłuż linii pola, a jej biegun N wskazuje zwrot linii.
- Na zewnątrz magnesu linie pola wychodzą z bieguna N i wchodzą do bieguna S, a wewnątrz magnesu biegną od S do N.
Linie pola magnetycznego są zamknięte – nie mają początku ani końca.
- Biegunów nie da się rozdzielić: po przecięciu magnesu każdy kawałek ma znów biegun N i S. Bieguny jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają.
2Pole prądu
- Prąd wytwarza pole magnetyczne. Pokazuje to doświadczenie Ørsteda: igła kompasu przy przewodzie z prądem się odchyla.
- Wokół prostoliniowego przewodnika linie pola to współśrodkowe okręgi. Zwrot ustalasz regułą prawej dłoni: obejmij przewód prawą dłonią tak, by kciuk wskazywał zwrot prądu – zagięte palce pokażą zwrot linii pola.
- Zwojnica (cewka) z prądem wytwarza pole jak magnes sztabkowy. Reguła prawej dłoni dla zwojnicy: zagięte palce wskazują zwrot prądu w zwojach, a kciuk – biegun N, czyli koniec, z którego linie wychodzą.
Reguła prawej dłoni: dla przewodu kciuk – prąd, zagięte palce – linie pola; dla zwojnicy zagięte palce – prąd w zwojach, kciuk – biegun N.
Reguła prawej dłoni dla prostoliniowego przewodu: kciuk wskazuje
Kciuk pokazuje zwrot prądu, a zagięte palce – zwrot linii pola.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Doświadczenie i pole Ziemi
- Opiłki lub kompasy: posyp opiłki żelaza na kartkę nad magnesem, przewodem lub zwojnicą i delikatnie stuknij. Opiłki układają się wzdłuż linii pola, a małe kompasy pokazują ich zwrot.
- (treść fakultatywna – decyduje nauczyciel) Ziemia też ma pole magnetyczne. Kompas wskazuje północ, bo w pobliżu geograficznego bieguna północnego leży magnetyczny biegun S. Pole Ziemi odchyla naładowane cząstki wiatru słonecznego i chroni przed nimi atmosferę; cząstki, które docierają w okolice biegunów, wywołują zorze polarne.
„linie pola magnetycznego zaczynają się na N, a kończą na S”
Na zewnątrz magnesu biegną od N do S, ale wewnątrz wracają od S do N, więc są zamknięte.
✎Ściąga: Magnesy i linie pola magnetycznego
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Linie pola magnetycznego są zamknięte – nie mają początku ani końca.
- Reguła prawej dłoni: dla przewodu kciuk – prąd, zagięte palce – linie pola; dla zwojnicy zagięte palce – prąd w zwojach, kciuk – biegun N.
- Biegunów nie da się rozdzielić: po przecięciu magnesu każdy kawałek ma znów biegun N i S. Bieguny jednoimienne się odpychają, różnoimienne przyciągają.
- Zwojnica (cewka) z prądem wytwarza pole jak magnes sztabkowy. Reguła prawej dłoni dla zwojnicy: zagięte palce wskazują zwrot prądu w zwojach, a kciuk – biegun N, czyli koniec, z którego linie wychodzą.
- Opiłki lub kompasy: posyp opiłki żelaza na kartkę nad magnesem, przewodem lub zwojnicą i delikatnie stuknij. Opiłki układają się wzdłuż linii pola, a małe kompasy pokazują ich zwrot.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Linie pola magnetycznego magnesu sztabkowego
- Asą prostymi równoległymi do magnesu
- Bzaczynają się na biegunie N i kończą na biegunie S
- Cwychodzą z obu biegunów
- Dsą zamknięte – wewnątrz magnesu biegną od S do N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: są zamknięte – wewnątrz magnesu biegną od S do N – Na zewnątrz magnesu linie biegną od N do S, a wewnątrz wracają od S do N, więc nie mają początku ani końca.
Jak wyglądają linie pola wokół prostoliniowego przewodnika z prądem?
- AProste równoległe do przewodnika
- BPola nie ma, gdy przewód jest prosty
- CWspółśrodkowe okręgi wokół przewodnika
- DProste wychodzące promieniście z przewodnika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Współśrodkowe okręgi wokół przewodnika – Pole prostego przewodu tworzy okręgi leżące w płaszczyznach prostopadłych do przewodu.
Reguła prawej dłoni dla prostoliniowego przewodu: kciuk wskazuje
- Azwrot prądu
- Bzwrot siły działającej na przewód
- Czwrot linii pola
- Dbiegun S
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zwrot prądu – Kciuk pokazuje zwrot prądu, a zagięte palce – zwrot linii pola.
Patrzysz na koniec zwojnicy i widzisz, że prąd w zwojach płynie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Ten koniec zwojnicy to
- Abiegun S
- Bbiegun N
- Cbiegun N lub S zależnie od wartości prądu
- Dmiejsce bez bieguna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: biegun N – Gdy zagięte palce prawej dłoni idą zgodnie z prądem, kciuk wskazuje na ciebie – linie wychodzą z tego końca, więc to biegun N.
Przecinamy magnes sztabkowy na pół. Co otrzymujemy?
- ADwa magnesy z samymi biegunami N
- BDwa kawałki żelaza bez pola
- CJeden kawałek z samym N i drugi z samym S
- DDwa magnesy, każdy z biegunami N i S
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Dwa magnesy, każdy z biegunami N i S – Bieguny magnetyczne występują zawsze parami; nie da się wyodrębnić samego N lub S.
Jak ustawia się igła kompasu w polu magnetycznym?
- AProstopadle do linii pola
- BWzdłuż linii pola, biegunem N przeciwnie do ich zwrotu
- CZawsze końcem N w stronę przewodu z prądem
- DWzdłuż linii pola, biegunem N zgodnie z ich zwrotem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Wzdłuż linii pola, biegunem N zgodnie z ich zwrotem – Igła jest małym magnesem, a zwrot linii pola określa się właśnie tym, w którą stronę wskazuje jej biegun N.
Co pokazuje doświadczenie Ørsteda?
- AIgła kompasu przewodzi prąd
- BPrąd płynie tylko w polu magnetycznym
- CPrzewodnik z prądem wytwarza pole magnetyczne
- DNieruchomy magnes wytwarza prąd w przewodzie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Przewodnik z prądem wytwarza pole magnetyczne – Igła kompasu odchyla się przy przewodzie z prądem, więc wokół prądu powstaje pole magnetyczne.
Co obserwujemy w doświadczeniu z opiłkami żelaza wokół magnesu?
- AOpiłki odpadają od magnesu
- BOpiłki układają się wzdłuż linii pola
- COpiłki rozkładają się równomiernie na całej kartce
- DOpiłki układają się prostopadle do linii pola
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Opiłki układają się wzdłuż linii pola – Opiłki namagnesowują się w polu i ustawiają jak małe igły kompasu, wzdłuż linii pola.
Cały dział „Pole magnetyczne”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.