ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Teoria literaturyklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/jezyk-polski/mit-i-przypowiesc/

Język polski · Teoria literatury · kl. 5

Mit i przypowieść

Czym są mit i przypowieść, jak odróżnić w nich świat realny od fantastycznego i jak odczytać ich ukryte przesłanie.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Mit

  • Mit to bardzo dawna opowieść o bogach, herosach (bohaterach, często dzieciach boga i człowieka) i początkach świata. Greckie mity opowiedział na nowo m.in. Jan Parandowski w Mitologii.
  • Mity tłumaczyły zjawiska przyrody, zanim powstała nauka: mit o Demeter i Korze wyjaśnia pory roku.
  • Elementy realistyczne to to, co znamy z życia: rodzina, praca, uczucia, prawdziwe miejsca (Grecja, morze).
  • Elementy fantastyczne to to, co niemożliwe: bogowie, potwory, cudowne przemiany, nadludzka siła.
  • Warstwa metaforyczna (przenośna) to ukryte znaczenie: kara Syzyfa mówi o wysiłku, który nigdy się nie kończy.
Zapamiętaj

Mit mówi o bogach, ale opowiada o ludziach: o ich odwadze, pysze, miłości i cierpieniu.

2Przypowieść

  • Przypowieść (parabola) to krótka opowieść, w której zwykłe wydarzenia mają drugie, głębsze znaczenie – pouczenie moralne lub religijne.
  • Bohaterowie są zwykli i często bez imion: podróżny, ojciec, siewca. Liczy się ich wybór, a nie przygody.
  • Przypowieść o miłosiernym Samarytaninie uczy, że bliźnim jest każdy człowiek w potrzebie.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza kara Syzyfa w warstwie przenośnej?

3Krok po kroku: jak odczytać przesłanie

  • Krok 1. Streść wydarzenia w 2–3 zdaniach.
  • Krok 2. Oddziel elementy realistyczne od fantastycznych.
  • Krok 3. Zapytaj: co ta historia mówi o ludziach?
  • Krok 4. Zapisz przesłanie jednym zdaniem i dodaj przykład z życia.
Uwaga na błąd

Czytanie mitu jak bajki dla zabawy, bez szukania przesłania. Mit i przypowieść zawsze mają drugie znaczenie.

✎Ściąga: Mit i przypowieść

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Mit mówi o bogach, ale opowiada o ludziach: o ich odwadze, pysze, miłości i cierpieniu.
  • Mit to bardzo dawna opowieść o bogach, herosach (bohaterach, często dzieciach boga i człowieka) i początkach świata. Greckie mity opowiedział na nowo m.in. Jan Parandowski w Mitologii.
  • Elementy realistyczne to to, co znamy z życia: rodzina, praca, uczucia, prawdziwe miejsca (Grecja, morze).
  • Elementy fantastyczne to to, co niemożliwe: bogowie, potwory, cudowne przemiany, nadludzka siła.
  • Warstwa metaforyczna (przenośna) to ukryte znaczenie: kara Syzyfa mówi o wysiłku, który nigdy się nie kończy.
  • Przypowieść (parabola) to krótka opowieść, w której zwykłe wydarzenia mają drugie, głębsze znaczenie – pouczenie moralne lub religijne.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Czym jest mit?

    1. Adawną opowieścią o bogach, herosach i początkach świata
    2. Bprzepisem kucharskim
    3. Ckrótkim wierszem o przyrodzie
    4. Dreportażem
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: dawną opowieścią o bogach, herosach i początkach świata – Mity wyjaśniały świat ludziom, którzy nie znali nauki.

  2. Który element mitu jest fantastyczny?

    1. Acudowne przemiany
    2. Bmiłość rodziny
    3. Cpodróż morska
    4. Dpraca w polu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: cudowne przemiany – Bogowie i cudowne zdarzenia nie istnieją w realnym świecie.

  3. Co to warstwa metaforyczna mitu?

    1. Aukryte, przenośne znaczenie opowieści
    2. Bmiejsce akcji
    3. Ctytuł mitu
    4. Dliczba bohaterów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: ukryte, przenośne znaczenie opowieści – Pod dosłownymi wydarzeniami mitu kryje się nauka o życiu.

  4. Co oznacza kara Syzyfa w warstwie przenośnej?

    1. Anagrodę za pracowitość
    2. Bzwycięstwo nad bogami
    3. Cszczęśliwą podróż
    4. Dciężki wysiłek, który nigdy się nie kończy
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: ciężki wysiłek, który nigdy się nie kończy – Syzyf bez końca wtacza głaz, który zawsze spada – stąd „syzyfowa praca”.

  5. Czym jest przypowieść?

    1. Adługą powieścią przygodową
    2. Bzbiorem przepisów
    3. Ckrótką opowieścią z ukrytym pouczeniem
    4. Dopisem obrazu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: krótką opowieścią z ukrytym pouczeniem – Przypowieść przekazuje naukę przez zwykłą historię.

  6. O czym opowiada przypowieść o miłosiernym Samarytaninie?

    1. Ao pomocy człowiekowi w potrzebie
    2. Bo walce z potworem
    3. Co podróży do Grecji
    4. Do budowie świątyni
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: o pomocy człowiekowi w potrzebie – Samarytanin pomógł rannemu, choć inni go ominęli.

  7. Który element mitu jest realistyczny?

    1. Acudowne moce
    2. Bprzemiany ludzi w zwierzęta
    3. Cpotwory
    4. Duczucia i życie rodziny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: uczucia i życie rodziny – Uczucia i sprawy rodzinne zna z życia każdy człowiek.

  8. Jak odczytujemy pouczenie przypowieści?

    1. Aszukamy go w tytule
    2. Bpytamy autora
    3. Cliczymy bohaterów
    4. Dwyciągamy wniosek z wyborów bohaterów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: wyciągamy wniosek z wyborów bohaterów – Pouczenia zwykle nie ma wprost – trzeba je wywnioskować z historii.

Cały dział „Teoria literatury”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 5

Pisownia „nie”Wymowa a pisownia„W pustyni i w puszczy”„Hobbit, czyli tam i z powrotem”„Chłopcy z Placu Broni”„Katarynka”Mity greckie: Prometeusz, Syzyf, Demeter i Kora, HeraklesBiblia: stworzenie świata i przypowieść o miłosiernym SamarytaninieIgnacy Krasicki – bajki„Pan Tadeusz” – fragmenty (burza, bigos, polonez)Środki językowe a cel wypowiedziArgumentowanie i etyka językaAktywne słuchanie i mowa ciałaNarrator, podmiot liryczny i wątkiPowtórzenie, wyliczenie i inne środki stylistyczneFilm, teatr i komiksLiczebnik i zaimekPrzyimek, partykuła i wykrzyknikTryby czasownika i formy nieosoboweStopniowanie przymiotników i przysłówkówZdania złożone i interpunkcjaSynonimy, frazeologizmy i słownikiTrudne formy rzeczowników i akcentNotatka i plan szczegółowyInstrukcja, ogłoszenie, dedykacja i relacjaOpis przedmiotu, miejsca, obrazu i przeżyćCharakterystyka postaciOpowiadanie twórcze z opisemWartości i odpowiedzialność za wspólnotęWiarygodne źródła i perswazjaHigiena cyfrowa i cyberprzemoc