ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Gramatykaklasa 5 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/5/jezyk-polski/tryby-czasownika-i-formy-nieosobowe/

Język polski · Gramatyka · kl. 5

Tryby czasownika i formy nieosobowe

Trzy tryby czasownika – oznajmujący, rozkazujący i przypuszczający – oraz formy, które mówią o czynności, ale nie o tym, kto ją wykonał.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Tryby czasownika

  • Tryb pokazuje, czy czynność dzieje się naprawdę, czy ktoś jej chce (nakazuje), czy jest tylko możliwa.
  • Tryb oznajmujący mówi, jak jest, było lub będzie: idziesz, padało, będziemy się uczyć. Ma trzy czasy.
  • Tryb rozkazujący wyraża polecenie, prośbę albo radę: idź, zamknij, chodźmy, niech posprząta.
  • Tryb przypuszczający mówi o możliwości, marzeniu albo warunku: poszedłbyś, zrobiłabym, chcielibyśmy. Służy też grzecznej prośbie: Czy mógłbyś mi pomóc?
Zapamiętaj

Tryb przypuszczający = forma czasu przeszłego + -by + końcówka osobowa: zrobił + by + m = zrobiłbym.

2Krok po kroku: rozpoznaj tryb

  • Krok 1. Szukaj cząstki -by: zrobiłbyś – tryb przypuszczający.
  • Krok 2. Szukaj polecenia: idź!, niech idzie – tryb rozkazujący.
  • Krok 3. Jeśli nie ma ani jednego, ani drugiego – tryb oznajmujący. Ustal jeszcze czas: idę – teraźniejszy.
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak tworzymy tryb przypuszczający?

3Formy nieosobowe

  • Formy zakończone na -no i -to nie mówią, kto wykonał czynność: posprzątano, zrobiono, umyto.
  • Nieosobowe są też konstrukcje z się: mówi się, buduje się, sprzedaje się.
  • Przydają się w ogłoszeniach i sprawozdaniach, gdy wykonawca jest nieznany albo nieważny: Zbiórkę wyznaczono na 8:00.
Zapamiętaj

Formy nieosobowe mówią o czynności, ale nie o tym, kto ją wykonał.

Uwaga na błąd

Pisanie „zrobił bym” osobno. Cząstkę -by z osobową formą czasownika piszemy łącznie: zrobiłbym.

✎Ściąga: Tryby czasownika i formy nieosobowe

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Tryb przypuszczający = forma czasu przeszłego + -by + końcówka osobowa: zrobił + by + m = zrobiłbym.
  • Formy nieosobowe mówią o czynności, ale nie o tym, kto ją wykonał.
  • Tryb pokazuje, czy czynność dzieje się naprawdę, czy ktoś jej chce (nakazuje), czy jest tylko możliwa.
  • Tryb oznajmujący mówi, jak jest, było lub będzie: idziesz, padało, będziemy się uczyć. Ma trzy czasy.
  • Tryb rozkazujący wyraża polecenie, prośbę albo radę: idź, zamknij, chodźmy, niech posprząta.
  • Tryb przypuszczający mówi o możliwości, marzeniu albo warunku: poszedłbyś, zrobiłabym, chcielibyśmy. Służy też grzecznej prośbie: Czy mógłbyś mi pomóc?

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który tryb wyraża polecenie?

    1. Aoznajmujący
    2. Bprzypuszczający
    3. Cbezokolicznik
    4. Drozkazujący
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: rozkazujący – Tryb rozkazujący to np. idź, zamknij.

  2. W jakim trybie jest czasownik „poszedłby”?

    1. Anieosobowym
    2. Bprzypuszczającym
    3. Coznajmującym
    4. Drozkazującym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: przypuszczającym – Cząstka „by” tworzy tryb przypuszczający.

  3. W jakim trybie jest czasownik „idziesz”?

    1. Aoznajmującym
    2. Bprzypuszczającym
    3. Cnieosobowym
    4. Drozkazującym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: oznajmującym – Tryb oznajmujący mówi, jak jest.

  4. Jak tworzymy tryb przypuszczający?

    1. Aforma zakończona na -no
    2. Bsam bezokolicznik
    3. Cforma czasu przeszłego + by + końcówka osobowa
    4. Dsama cząstka niech
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: forma czasu przeszłego + by + końcówka osobowa – Np. zrobił + by + m = zrobiłbym.

  5. Jak nazywamy formę „posprzątano”?

    1. Arozkazującą
    2. Bosobową
    3. Cbezokolicznikiem
    4. Dnieosobową zakończoną na -no
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: nieosobową zakończoną na -no – Formy na -no nie wskazują wykonawcy.

  6. Co to forma „mówi się”?

    1. Arzeczownik odczasownikowy
    2. Bkonstrukcja nieosobowa z „się”
    3. Cbezokolicznik
    4. Dtryb rozkazujący
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: konstrukcja nieosobowa z „się” – „Mówi się” nie wskazuje, kto mówi.

  7. Które zdanie zawiera czasownik w trybie przypuszczającym?

    1. AChętnie pojechałbym nad morze.
    2. BPojadę nad morze.
    3. CJedź nad morze!
    4. DJadę nad morze.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Chętnie pojechałbym nad morze. – Forma „pojechałbym” z cząstką „by” to tryb przypuszczający.

  8. W jakim trybie jest „niech posprząta”?

    1. Aprzypuszczającym
    2. Boznajmującym
    3. Crozkazującym
    4. Dnieosobowym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: rozkazującym – „Niech” z czasownikiem tworzy formę trybu rozkazującego.

Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 5

Pisownia „nie”Wymowa a pisownia„W pustyni i w puszczy”„Hobbit, czyli tam i z powrotem”„Chłopcy z Placu Broni”„Katarynka”Mity greckie: Prometeusz, Syzyf, Demeter i Kora, HeraklesBiblia: stworzenie świata i przypowieść o miłosiernym SamarytaninieIgnacy Krasicki – bajki„Pan Tadeusz” – fragmenty (burza, bigos, polonez)Środki językowe a cel wypowiedziArgumentowanie i etyka językaAktywne słuchanie i mowa ciałaNarrator, podmiot liryczny i wątkiMit i przypowieśćPowtórzenie, wyliczenie i inne środki stylistyczneFilm, teatr i komiksLiczebnik i zaimekPrzyimek, partykuła i wykrzyknikStopniowanie przymiotników i przysłówkówZdania złożone i interpunkcjaSynonimy, frazeologizmy i słownikiTrudne formy rzeczowników i akcentNotatka i plan szczegółowyInstrukcja, ogłoszenie, dedykacja i relacjaOpis przedmiotu, miejsca, obrazu i przeżyćCharakterystyka postaciOpowiadanie twórcze z opisemWartości i odpowiedzialność za wspólnotęWiarygodne źródła i perswazjaHigiena cyfrowa i cyberprzemoc