1Synonimy i wieloznaczność
- Synonimy to wyrazy bliskoznaczne, czyli o podobnym znaczeniu: piękny – śliczny – ładny. Pomagają uniknąć powtórzeń.
- Wieloznaczność – jeden wyraz ma kilka znaczeń: zamek w bajce i zamek w kurtce.
- Znaczenie dosłowne mówi wprost, a przenośne – obrazowo: ciepłe słowa nie mają temperatury.
Synonimy nie zawsze są wymienne: mówimy piękny dzień, ale nie „śliczna burza”.
2Frazeologizmy z mitów
- Frazeologizm (związek frazeologiczny) to utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu.
- Syzyfowa praca – wysiłek bez końca i bez efektu (Syzyf wtacza głaz, który wciąż spada).
- Stajnia Augiasza – wielki bałagan, zaniedbana sprawa (Herakles oczyścił stajnie króla Augiasza).
- Nić Ariadny – sposób wyjścia z trudnej sytuacji; pięta Achillesa – czyjś słaby punkt.
Co znaczy „stajnia Augiasza”?
Stajnię Augiasza trzeba było gruntownie uprzątnąć.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Słowniki
- Słownik języka polskiego wyjaśnia znaczenia wyrazów; wyrazów bliskoznacznych – podaje synonimy; poprawnej polszczyzny – rozstrzyga wątpliwości (włączać, nie „włanczać”); wyrazów obcych – tłumaczy zapożyczenia (komiks); ortograficzny – podaje pisownię.
- Słowniki są też w internecie, np. na stronach wydawnictw naukowych.
4Krok po kroku: sprawdź znaczenie słowa
- Krok 1. Wybierz słownik pasujący do pytania (znaczenie? pisownia? synonim?).
- Krok 2. Znajdź hasło w formie podstawowej: biegnę → biec.
- Krok 3. Wybierz znaczenie pasujące do zdania.
- Krok 4. Gdy masz wątpliwości, porównaj z drugim słownikiem. Wiarygodne źródło ma znanego autora lub wydawcę.
Dosłowne rozumienie frazeologizmu – nikt nie szuka prawdziwej stajni w „stajni Augiasza”.
W którym słowniku sprawdzisz, czy mówi się „włączać”, czy „włanczać”?
Słownik poprawnej polszczyzny rozstrzyga wątpliwości językowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Synonimy, frazeologizmy i słowniki
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Synonimy nie zawsze są wymienne: mówimy piękny dzień, ale nie „śliczna burza”.
- Synonimy to wyrazy bliskoznaczne, czyli o podobnym znaczeniu: piękny – śliczny – ładny. Pomagają uniknąć powtórzeń.
- Wieloznaczność – jeden wyraz ma kilka znaczeń: zamek w bajce i zamek w kurtce.
- Frazeologizm (związek frazeologiczny) to utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu.
- Słownik języka polskiego wyjaśnia znaczenia wyrazów; wyrazów bliskoznacznych – podaje synonimy; poprawnej polszczyzny – rozstrzyga wątpliwości (włączać, nie „włanczać”); wyrazów obcych – tłumaczy zapożyczenia (komiks); ortograficzny – podaje pisownię.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co to synonim?
- Awyraz o przeciwnym znaczeniu
- Bwyraz obcy
- Czwiązek frazeologiczny
- Dwyraz bliskoznaczny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wyraz bliskoznaczny – Synonimy mają podobne znaczenie, np. piękny i ładny.
Który wyraz jest wieloznaczny?
- Aładny
- Bśliwka
- Ckurtka
- Dzamek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: zamek – „Zamek” to budowla i zapięcie w kurtce.
Co znaczy „syzyfowa praca”?
- Apraca w ogrodzie
- Bdaleka podróż
- Cpraca bez końca i bez efektu
- Dpraca łatwa i przyjemna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: praca bez końca i bez efektu – Syzyf wiecznie wtaczał głaz, który spadał, więc jego praca nie miała końca.
Co znaczy „stajnia Augiasza”?
- Aidealny porządek
- Bsklep z paszą
- Cstajnia z rasowymi końmi
- Dwielki bałagan, zaniedbana sprawa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: wielki bałagan, zaniedbana sprawa – Stajnię Augiasza trzeba było gruntownie uprzątnąć.
W którym słowniku sprawdzisz, czy mówi się „włączać”, czy „włanczać”?
- Aw słowniku poprawnej polszczyzny
- Bw atlasie
- Cw słowniku wyrazów obcych
- Dw słowniku wyrazów bliskoznacznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: w słowniku poprawnej polszczyzny – Słownik poprawnej polszczyzny rozstrzyga wątpliwości językowe.
Który słownik tłumaczy zapożyczenia?
- Asłownik języka polskiego
- Bsłownik wyrazów obcych
- Csłownik poprawnej polszczyzny
- Dsłownik ortograficzny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: słownik wyrazów obcych – Słownik wyrazów obcych wyjaśnia wyrazy zapożyczone z innych języków.
Co znaczy „nić Ariadny”?
- Awielki bałagan
- Bsposób wyjścia z trudnej sytuacji
- Cpraca bez efektu
- Dnić do szycia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: sposób wyjścia z trudnej sytuacji – Ariadna dała Tezeuszowi nić, która wyprowadziła go z labiryntu.
W którym zdaniu wyraz „ciepły” ma znaczenie przenośne?
- AMamy ciepły dzień.
- BUsłyszałam ciepłe słowa.
- CWoda jest ciepła.
- DZałożyłam ciepły sweter.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Usłyszałam ciepłe słowa. – Słowa nie mają temperatury – „ciepłe” znaczy tu „życzliwe”.
Cały dział „Gramatyka”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.