1Siatka geograficzna
- Siatka geograficzna – układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej (globusie) lub mapie.
- Południk – półokrąg łączący bieguny; wszystkie mają tę samą długość. Południk zerowy przechodzi przez Greenwich (Londyn), naprzeciw niego leży południk 180°.
- Równoleżnik – okrąg równoległy do równika (0°); im bliżej bieguna, tym krótszy.
| Równoleżnik | Szerokość geograficzna |
|---|---|
| równik | 0° |
| zwrotnik Raka / Koziorożca | ok. 23°26′N / 23°26′S |
| koło podbiegunowe północne / południowe | ok. 66°34′N / 66°34′S |
| biegun północny / południowy | 90°N / 90°S |
2Współrzędne geograficzne
- Szerokość geograficzna – odległość kątowa punktu od równika: 0–90°, N (północna) lub S (południowa); odczytujemy ją na równoleżnikach.
- Długość geograficzna – odległość kątowa punktu od południka zerowego: 0–180°, E (wschodnia) lub W (zachodnia); odczytujemy ją na południkach.
- Współrzędne geograficzne – para: szerokość i długość, np. Warszawa ok. 52°14′N, 21°01′E.
1° = 60′ (minut kątowych); 1° wzdłuż południka ≈ 111 km
Szerokość geograficzna to odległość kątowa punktu od
Szerokość liczymy od równika (0°) do biegunów (90°).
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Rozciągłość obszaru
- Rozciągłość południkowa – różnica szerokości geograficznych skrajnych punktów (północnego i południowego).
- Rozciągłość równoleżnikowa – różnica długości geograficznych skrajnych punktów (zachodniego i wschodniego).
- Gdy punkty leżą na tej samej półkuli – odejmujemy; na różnych – dodajemy (np. 10°S i 20°N → 30°).
4Przykład krok po kroku – Polska
- Dane: punkt północny 54°50′N, punkt południowy 49°00′N (ta sama półkula).
- Wzór: rozciągłość południkowa = szerokość punktu N − szerokość punktu S; odległość [km] ≈ rozciągłość [°] · 111 km.
- Obliczenia: 54°50′ − 49°00′ = 5°50′; 50′ = 50 przez 60° ≈ 0,83°, więc 5,83 · 111 km ≈ 647 km.
- Odpowiedź: rozciągłość południkowa Polski to 5°50′, czyli ok. 650 km (dokładny pomiar: 649 km).
Mylenie oznaczeń – szerokość ma litery N/S, długość E/W. Zapis „52°E” nie może być szerokością.
Rozciągłość równoleżnikowa to różnica
Równoleżnikowa = wzdłuż równoleżników, czyli liczymy różnicę długości geograficznej.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Siatka geograficzna i współrzędne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- 1° = 60′ (minut kątowych); 1° wzdłuż południka ≈ 111 km
- Siatka geograficzna – układ południków i równoleżników na kuli ziemskiej (globusie) lub mapie.
- Południk – półokrąg łączący bieguny; wszystkie mają tę samą długość. Południk zerowy przechodzi przez Greenwich (Londyn), naprzeciw niego leży południk 180°.
- Równoleżnik – okrąg równoległy do równika (0°); im bliżej bieguna, tym krótszy.
- Szerokość geograficzna – odległość kątowa punktu od równika: 0–90°, N (północna) lub S (południowa); odczytujemy ją na równoleżnikach.
- Długość geograficzna – odległość kątowa punktu od południka zerowego: 0–180°, E (wschodnia) lub W (zachodnia); odczytujemy ją na południkach.
- Współrzędne geograficzne – para: szerokość i długość, np. Warszawa ok. 52°14′N, 21°01′E.
- Rozciągłość południkowa – różnica szerokości geograficznych skrajnych punktów (północnego i południowego).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Południk zerowy przechodzi przez
- AWarszawę
- BGreenwich
- CParyż
- DRzym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Greenwich – Południk 0° wyznaczono przez obserwatorium w Greenwich.
Szerokość geograficzna to odległość kątowa punktu od
- Azwrotnika Raka
- Bbieguna północnego
- Cpołudnika zerowego
- Drównika
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: równika – Szerokość liczymy od równika (0°) do biegunów (90°).
Długość geograficzna przyjmuje wartości
- Aod 0° do 66°34′
- Bod 0° do 360°
- Cod 0° do 90° (N lub S)
- Dod 0° do 180° (E lub W)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od 0° do 180° (E lub W) – Długość mierzymy od Greenwich na wschód lub zachód do 180°.
Zwrotnik Raka leży na szerokości ok.
- A23°26′S
- B45°N
- C66°34′N
- D23°26′N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 23°26′N – Zwrotnik Koziorożca to 23°26′S, koło podbiegunowe północne 66°34′N.
Który zapis jest poprawną parą współrzędnych geograficznych?
- A50°N, 20°E
- B50°N, 20°S
- C95°N, 20°E
- D50°E, 20°N
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 50°N, 20°E – Szerokość: N/S do 90°, długość: E/W do 180°.
Skrajne punkty obszaru leżą na 12°S i 18°N. Rozciągłość południkowa wynosi
- A30°
- B18°
- C6°
- D12°
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 30° – Punkty są na różnych półkulach, więc dodajemy: 12° + 18° = 30°.
Rozciągłość południkowa obszaru wynosi 3°30′. Ile to w przybliżeniu kilometrów?
- Aok. 366 km
- Bok. 3885 km
- Cok. 333 km
- Dok. 389 km
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: ok. 389 km – 3°30′ = 3,5° (30′ to pół stopnia, a nie 0,3°), więc 3,5 · 111 km ≈ 389 km.
Rozciągłość równoleżnikowa to różnica
- Aczasu między dwoma miastami
- Bszerokości geograficznych punktów północnego i południowego
- Cdługości geograficznych punktów skrajnych wschodniego i zachodniego
- Dwysokości dwóch punktów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: długości geograficznych punktów skrajnych wschodniego i zachodniego – Równoleżnikowa = wzdłuż równoleżników, czyli liczymy różnicę długości geograficznej.
Cały dział „Podstawy geografii”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.