ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Geografia · Środowisko przyrodnicze Polskiklasa 7 · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/sp/7/geografia/morze-baltyckie/

Geografia · Środowisko przyrodnicze Polski · kl. 7

Morze Bałtyckie

Położenie, powstanie i cechy wód Bałtyku, typy wybrzeży, organizmy morskie oraz źródła zanieczyszczeń.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Położenie i wielkość

  • Bałtyk to morze śródlądowe w północnej Europie, połączone z Morzem Północnym przez Cieśniny Duńskie (Sund, Wielki Bełt, Mały Bełt) i Kattegat.
  • Jest młody – powstał po ustąpieniu lądolodu skandynawskiego, gdy wody z topnienia wypełniły obniżenie.
  • Powierzchnia ok. 415 tys. km²; płytki – średnio ok. 52 m, najgłębiej ok. 459 m (Głębia Landsort).
  • Zatoki: Botnicka, Fińska, Ryska, Gdańska, Pomorska. Wyspy: Gotlandia, Olandia, Bornholm, Sarema.

2Cechy wód

  • Zasolenie – ilość soli w wodzie, w promilach (‰). Bałtyk jest słonawy: przy polskim brzegu ok. 7‰, w Zatoce Botnickiej kilka ‰, w oceanie ok. 35‰.
  • Przyczyny: dużo wody z rzek i opadów, słabe parowanie w chłodnym klimacie, a słona woda dopływa rzadko, przez płytkie i wąskie cieśniny.
  • Temperatura powierzchni przy polskim brzegu: latem ok. 15–20°C, zimą bliska 0°C; północne zatoki co roku zamarzają.
Morze Północnesłona woda (ocean)cieśniny duńskieSund, Wielki i Mały BełtBałtyksłonawy: 7–8‰rzadkiewlewyrzekiWisła, Odra, Newa…stały dopływsłodkiej wodywąskie gardło: słaba wymiana wodymłode, płytkie morze śródlądowe: ok. 415 tys. km², średnio ok. 50 m głębokości
Słona woda wpływa rzadko przez cieśniny, a słodka stale dopływa z rzek.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego Bałtyk jest słabo zasolony?

3Typy wybrzeży

  • Wybrzeże wysokie (klifowe) – fale podcinają wysoki brzeg i powstaje stromy klif, który się cofa, np. Orłowo, Rozewie, Trzęsacz, wyspa Wolin.
  • Wybrzeże niskie (mierzejowe) – fale i prądy usypują piasek: plaże, wydmy (ruchome w Słowińskim PN) i mierzeje (Helska, Wiślana). Mierzeja Wiślana oddziela od morza Zalew Wiślany, a mniejsze mierzeje – jeziora przybrzeżne (Łebsko, Gardno). Zalew Szczeciński oddzielają od morza wyspy Uznam i Wolin.
wybrzeże niskie (akumulacja)morzeplażawydmyjeziorozalew /fale i prądy nanoszą piasekmierzejanp. mierzeje Helska, Wiślana, Łebska; Łebsko, Zalew Wiślanywybrzeże wysokie (abrazja)morzewysoczyzna morenowakliffale podcinają brzegplatforma abrazyjnawąska plażanp. Orłowo, Jastrzębia Góra, Wolin
Wybrzeże niskie z mierzeją i wybrzeże wysokie z klifem.
Uwaga na błąd

Zalew Szczeciński i Wiślany to NIE sztuczne zbiorniki, lecz naturalne zalewy oddzielone od morza mierzejami lub wyspami.

4Życie i zagrożenia

  • W słonawej wodzie żyje niewiele gatunków: ryby morskie (dorsz, śledź, szprot, flądra) i słodkowodne w zatokach (szczupak, okoń), ssaki – foka szara i morświn, glony, np. morszczyn.
  • Zanieczyszczenia: nawozy spływające z pól, ścieki, spaliny, paliwo ze statków, plastik, zatopiona broń chemiczna.
  • Eutrofizacja – przeżyźnienie wody azotem i fosforem: zakwity sinic i glonów, a po ich rozkładzie brak tlenu przy dnie (strefy martwe).
  • Woda w Bałtyku wymienia się bardzo powoli, więc zanieczyszczenia długo w nim zostają.
1. Dopływ biogenównawozy, ścieki, spaliny2. Za dużo N i Pazot i fosfor w wodzie3. Zakwit sinici glonów4. Glony obumierająi opadają na dno5. Rozkład zużywa tlenprzy dnie6. Strefa martwabrak tlenu i życiaN – azot, P – fosfor (biogeny); dopływają z rzek (m.in. Wisły i Odry) i z atmosfery
Jak nawozy i ścieki prowadzą do strefy martwej przy dnie.
Zapamiętaj

Bałtyk: śródlądowy, młody, płytki (średnio ok. 52 m), słonawy (ok. 7‰ przy polskim brzegu)

Sprawdź, czy rozumiesz

Stromy brzeg podcinany przez fale, np. w Orłowie, to

✎Ściąga: Morze Bałtyckie

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Bałtyk: śródlądowy, młody, płytki (średnio ok. 52 m), słonawy (ok. 7‰ przy polskim brzegu)
  • Zasolenie – ilość soli w wodzie, w promilach (‰). Bałtyk jest słonawy: przy polskim brzegu ok. 7‰, w Zatoce Botnickiej kilka ‰, w oceanie ok. 35‰.
  • Wybrzeże wysokie (klifowe) – fale podcinają wysoki brzeg i powstaje stromy klif, który się cofa, np. Orłowo, Rozewie, Trzęsacz, wyspa Wolin.
  • Wybrzeże niskie (mierzejowe) – fale i prądy usypują piasek: plaże, wydmy (ruchome w Słowińskim PN) i mierzeje (Helska, Wiślana). Mierzeja Wiślana oddziela od morza Zalew Wiślany, a mniejsze mierzeje – jeziora przybrzeżne (Łebsko, Gardno). Zalew Szczeciński oddzielają od morza wyspy Uznam i Wolin.
  • Eutrofizacja – przeżyźnienie wody azotem i fosforem: zakwity sinic i glonów, a po ich rozkładzie brak tlenu przy dnie (strefy martwe).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Bałtyk łączy się z Morzem Północnym przez

    1. ACieśninę Gibraltarską
    2. BKanał La Manche
    3. CBosfor
    4. DCieśniny Duńskie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Cieśniny Duńskie – Sund, Wielki i Mały Bełt prowadzą do Kattegatu.

  2. Średnia głębokość Bałtyku wynosi ok.

    1. A459 m
    2. B5 m
    3. C3700 m
    4. D52 m
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: 52 m – 459 m to głębokość maksymalna (Głębia Landsort).

  3. Dlaczego Bałtyk jest słabo zasolony?

    1. Ajest bardzo głęboki
    2. Bleży w strefie zwrotnikowej
    3. Cwpada do niego dużo wody rzecznej, a wymiana z oceanem jest mała
    4. Dsilnie paruje
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: wpada do niego dużo wody rzecznej, a wymiana z oceanem jest mała – Słodka woda z rzek rozcieńcza morze, a słona dopływa tylko przez wąskie cieśniny.

  4. Zasolenie wód Bałtyku przy polskim brzegu wynosi ok.

    1. A35‰
    2. B70‰
    3. C7‰
    4. D0‰
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: 7‰ – Średnie zasolenie oceanu to ok. 35‰.

  5. Która z nazw oznacza wyspę na Bałtyku?

    1. ARozewie
    2. BHel
    3. CGotlandia
    4. DŁebsko
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Gotlandia – Hel to półwysep na mierzei, Rozewie – przylądek z klifem, Łebsko – jezioro przybrzeżne.

  6. Stromy brzeg podcinany przez fale, np. w Orłowie, to

    1. Aklif
    2. Bwydma
    3. Cmierzeja
    4. Dzalew
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: klif – Klif tworzy się na wybrzeżu wysokim.

  7. Wąski wał piasku oddzielający zatokę od morza to

    1. Aestuarium
    2. Bklif
    3. Cmierzeja
    4. Dmorena
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: mierzeja – Mierzeja Wiślana oddziela Zalew Wiślany od Zatoki Gdańskiej.

  8. Eutrofizacja Bałtyku jest skutkiem

    1. Azamarzania zatok
    2. Bdopływu nawozów i ścieków bogatych w azot i fosfor
    3. Cwzrostu zasolenia
    4. Dbudowy falochronów
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: dopływu nawozów i ścieków bogatych w azot i fosfor – Nadmiar biogenów wywołuje zakwity sinic i brak tlenu przy dnie.

Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Geografia, klasa 7

Czym zajmuje się geografia?Siatka geograficzna i współrzędneSkala mapy i poziomiceMetody przedstawiania zjawisk na mapachPołożenie i granice PolskiPrzeszłość geologiczna PolskiGóry w Europie i w PolsceZlodowacenia na obszarze PolskiUkształtowanie powierzchni PolskiSkały i surowce mineralneCzynniki kształtujące klimat PolskiCechy klimatu PolskiWody powierzchniowe PolskiOchrona przeciwpowodziowaGleby w PolsceLasy w PolsceOchrona środowiska przyrodniczegoWpływ człowieka na środowiskoWspółzależności w środowisku i zmiany klimatuMapa polityczna Europy i podział administracyjny PolskiZmiany liczby ludności Polski i EuropyStruktura płci i wiekuRozmieszczenie ludnościMigracjeMigracje a zaludnienie i struktura wieku na obszarach wiejskichStruktura narodowościowa, etniczna i wyznaniowaStruktura zatrudnienia i bezrobocieUrbanizacja i miasta w PolsceRozwój dużych miast a zmiany w strefach podmiejskichWarunki rozwoju rolnictwaProdukcja roślinnaProdukcja zwierzęcaZmiany w polskim przemyśleWpływ zmian w przemyśle na strukturę zatrudnienia po 1989 rokuEnergetykaWarunki produkcji energii z różnych źródełRodzaje usługTransport i łącznośćWpływ transportu na rozwój przemysłu i usługHandel zagranicznyTurystyka w PolsceWpływ walorów przyrodniczych i kulturowych na rozwój turystykiPoznaję region, w którym mieszkamMoja mała ojczyznaWybrane regiony PolskiGeografia Polski – powtórka