1Jak powstaje gleba?
- Gleba – powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstała ze skał pod wpływem klimatu, wody i organizmów; zawiera próchnicę i umożliwia wzrost roślin.
- Procesy glebotwórcze: wietrzenie skały, rozkład szczątków roślin i zwierząt w próchnicę, przenoszenie składników przez wodę w głąb gleby.
- Czynniki glebotwórcze: skała macierzysta, klimat, woda, organizmy, rzeźba terenu, czas i człowiek.
2Profil glebowy
- Profil glebowy – pionowy przekrój gleby od powierzchni do skały macierzystej; dzieli się na poziomy glebowe.
- O – ściółka; A – próchniczny (ciemny, najżyźniejszy); E – wymywania (jasny, typowy dla gleb bielicowych); B – wmywania; C – zwietrzała skała macierzysta.
Który poziom glebowy jest ciemny i najżyźniejszy?
W poziomie A gromadzi się próchnica.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Typy gleb w Polsce
| Typ gleby | Żyzność | Gdzie? |
|---|---|---|
| bielicowe (i rdzawe) | małe – piaszczyste, kwaśne | najczęstsze, na piaskach polodowcowych (pojezierza, niziny) |
| brunatne | średnie, dość żyzne | na glinach i skałach podłoża w całym kraju: niziny, wyżyny, pogórza |
| czarnoziemy | bardzo duże (najżyźniejsze) | rzadkie, na lessach: Wyżyna Lubelska, Kotlina Hrubieszowska (Wyżyna Wołyńska), Wyżyna Sandomierska |
| czarne ziemie | duże | Kujawy, Wielkopolska |
| mady | duże | doliny dużych rzek i Żuławy Wiślane |
| rędziny | średnie – często płytkie i kamieniste | na wapieniach, kredzie i gipsach: Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Lubelska, Niecka Nidziańska |
| gleby górskie | małe – płytkie, kamieniste | Karpaty, Sudety |
Najżyźniejsze: czarnoziemy, mady, czarne ziemie; najczęstsze: bielicowe i rdzawe
Gleby brunatne nie występują tylko na wyżynach – spotkamy je w całej Polsce, także na nizinach.
4Przydatność rolnicza
- Na glebach żyznych (czarnoziemy, mady, czarne ziemie) uprawia się wymagające rośliny: pszenicę, buraki cukrowe, rzepak.
- Na glebach słabych (bielicowe, rdzawe) – żyto, ziemniaki, owies; najsłabsze opłaca się zalesiać.
- Gleby górskie nadają się głównie na łąki, pastwiska i lasy.
- Klasy bonitacyjne – urzędowa ocena jakości gleb: od I (najlepsze) do VI (najsłabsze). Gleby klas I–II zajmują w Polsce tylko kilka procent gruntów ornych.
Na słabych glebach bielicowych najlepiej uprawiać
Żyto i ziemniaki mają małe wymagania glebowe.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Gleby w Polsce
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Najżyźniejsze: czarnoziemy, mady, czarne ziemie; najczęstsze: bielicowe i rdzawe
- Gleba – powierzchniowa warstwa skorupy ziemskiej powstała ze skał pod wpływem klimatu, wody i organizmów; zawiera próchnicę i umożliwia wzrost roślin.
- Procesy glebotwórcze: wietrzenie skały, rozkład szczątków roślin i zwierząt w próchnicę, przenoszenie składników przez wodę w głąb gleby.
- Czynniki glebotwórcze: skała macierzysta, klimat, woda, organizmy, rzeźba terenu, czas i człowiek.
- Profil glebowy – pionowy przekrój gleby od powierzchni do skały macierzystej; dzieli się na poziomy glebowe.
- Klasy bonitacyjne – urzędowa ocena jakości gleb: od I (najlepsze) do VI (najsłabsze). Gleby klas I–II zajmują w Polsce tylko kilka procent gruntów ornych.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jakie gleby są najczęstsze w Polsce?
- Abielicowe i rdzawe
- Brędziny
- Cmady
- Dczarnoziemy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: bielicowe i rdzawe – Powstały na piaskach polodowcowych.
Najżyźniejsze gleby w Polsce to
- Agleby górskie
- Brdzawe
- Cbielicowe
- Dczarnoziemy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: czarnoziemy – Czarnoziemy zawierają dużo próchnicy i powstały na lessach.
Mady występują
- Ana wydmach
- Bw dolinach rzek i na Żuławach
- Cw Tatrach
- Dna sandrach
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: w dolinach rzek i na Żuławach – Mady tworzą się z osadów nanoszonych przez rzeki.
Rędziny powstają na skałach
- Abazaltowych
- Bwapiennych
- Cgranitowych
- Dpiaszczystych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wapiennych – Rędziny tworzą się na wapieniach, kredzie i gipsach.
Który poziom glebowy jest ciemny i najżyźniejszy?
- AC – skała macierzysta
- BA – próchniczny
- CB – wmywania
- DE – wymywania
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: A – próchniczny – W poziomie A gromadzi się próchnica.
Który z czynników jest czynnikiem glebotwórczym?
- Askała macierzysta
- Bdługość geograficzna
- Cliczba ludności
- Dstrefa czasowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: skała macierzysta – Czynniki glebotwórcze to skała, klimat, woda, organizmy, rzeźba, czas i człowiek.
Na słabych glebach bielicowych najlepiej uprawiać
- Awinorośl
- Bżyto i ziemniaki
- Cryż
- Dpszenicę i buraki cukrowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: żyto i ziemniaki – Żyto i ziemniaki mają małe wymagania glebowe.
Gleby najlepszej jakości mają klasę bonitacyjną
- AIII
- BVI
- CIV
- DI
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: I – Skala biegnie od I (najlepsze) do VI (najsłabsze).
Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.