1Skały
- Skała – naturalne skupienie jednego lub wielu minerałów (czasem także szczątków organizmów).
| Grupa | Jak powstaje? | Przykłady |
|---|---|---|
| magmowe | z zastygnięcia magmy (głęboko lub na powierzchni) | granit, bazalt |
| osadowe | z nagromadzenia okruchów, szczątków organizmów lub wytrącania z wody | piasek, piaskowiec, wapień, węgiel, sól kamienna |
| metamorficzne | z przeobrażenia innych skał pod wpływem wysokiej temperatury i ciśnienia | marmur (z wapienia), gnejs (z granitu) |
Węgiel kamienny i brunatny to skały osadowe (organogeniczne), a nie magmowe.
2Surowce mineralne Polski
- Surowce mineralne – skały i minerały wykorzystywane przez człowieka.
| Rodzaj | Surowiec | Gdzie? |
|---|---|---|
| energetyczne | węgiel kamienny | Górnośląskie i Lubelskie Zagłębie Węglowe |
| energetyczne | węgiel brunatny | Bełchatów, Turów, Konin (wydobycie stopniowo wygaszane) |
| energetyczne | ropa naftowa, gaz ziemny | Podkarpacie, Niż Polski (Wielkopolska, Lubuskie), dno Bałtyku |
| metaliczne | rudy miedzi (ze srebrem) | Dolny Śląsk – Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy |
| metaliczne | rudy cynku i ołowiu | okolice Olkusza i Bytomia (wydobycie zakończono ok. 2020 r.) |
| chemiczne | sól kamienna, siarka | sól: Kłodawa, okolice Inowrocławia; siarka: Osiek koło Staszowa |
| skalne | granit, wapień, piasek, żwir | Sudety (Strzegom), Góry Świętokrzyskie, doliny rzek |
Surowce: energetyczne – metaliczne – chemiczne – skalne
- Kopalnie soli w Wieliczce i Bochni są dziś zabytkami (lista UNESCO), nie wydobywa się w nich soli na skalę przemysłową.
Rudy miedzi wydobywa się w Polsce przede wszystkim
Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy to centrum wydobycia miedzi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Znaczenie gospodarcze
- Węgiel kamienny i brunatny – paliwo dla elektrowni i ciepłowni; ich spalanie zanieczyszcza powietrze, dlatego wydobycie się zmniejsza.
- Miedź i srebro – Polska jest ich ważnym producentem w Europie; z miedzi robi się m.in. przewody elektryczne.
- Ropa i gaz – własne wydobycie pokrywa tylko małą część potrzeb (gazu ok. jednej piątej, ropy kilka procent), resztę Polska kupuje za granicą.
- Sól – przemysł chemiczny i spożywczy, zimą posypywanie dróg; surowce skalne – budownictwo (drogi, beton, cement).
✎Ściąga: Skały i surowce mineralne
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Surowce: energetyczne – metaliczne – chemiczne – skalne
- Skała – naturalne skupienie jednego lub wielu minerałów (czasem także szczątków organizmów).
- Surowce mineralne – skały i minerały wykorzystywane przez człowieka.
- Węgiel kamienny i brunatny – paliwo dla elektrowni i ciepłowni; ich spalanie zanieczyszcza powietrze, dlatego wydobycie się zmniejsza.
- Miedź i srebro – Polska jest ich ważnym producentem w Europie; z miedzi robi się m.in. przewody elektryczne.
- Ropa i gaz – własne wydobycie pokrywa tylko małą część potrzeb (gazu ok. jednej piątej, ropy kilka procent), resztę Polska kupuje za granicą.
- Sól – przemysł chemiczny i spożywczy, zimą posypywanie dróg; surowce skalne – budownictwo (drogi, beton, cement).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Granit to skała
- Ametamorficzna
- Borganiczna
- Cmagmowa
- Dosadowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: magmowa – Granit powstał z magmy zastygłej głęboko pod powierzchnią.
Marmur powstaje z przeobrażenia
- Awapienia
- Bbazaltu
- Cpiasku
- Dgranitu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: wapienia – Marmur to skała metamorficzna z wapienia.
Do skał osadowych należy
- Abazalt
- Bpiaskowiec
- Cgnejs
- Dgranit
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: piaskowiec – Piaskowiec to scementowany piasek.
Rudy miedzi wydobywa się w Polsce przede wszystkim
- Aw Bełchatowie
- Bna Górnym Śląsku
- Cna Dolnym Śląsku (LGOM)
- Dna Podkarpaciu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: na Dolnym Śląsku (LGOM) – Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy to centrum wydobycia miedzi.
Bełchatów to największe w Polsce miejsce wydobycia
- Amiedzi
- Bwęgla brunatnego
- Cwęgla kamiennego
- Dsoli kamiennej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: węgla brunatnego – Węgiel brunatny zasila tam największą elektrownię w Polsce.
Do surowców chemicznych zalicza się
- Ażwir
- Bsól kamienną
- Crudy cynku
- Dwęgiel brunatny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: sól kamienną – Sól i siarka to surowce chemiczne.
Jaką część potrzeb Polski pokrywa własne wydobycie gazu ziemnego?
- Acałość
- BPolska w ogóle nie wydobywa gazu
- Cok. trzech czwartych
- Dmałą – ok. jedną piątą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: małą – ok. jedną piątą – Większość gazu Polska kupuje za granicą (gazociągi, gazoport w Świnoujściu).
Do której grupy należy wapień?
- Aminerałów metalicznych
- Bskał magmowych
- Cskał osadowych
- Dskał metamorficznych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: skał osadowych – Wapień powstał z nagromadzenia szczątków organizmów morskich.
Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.