1Pogoda a klimat
- Pogoda – stan atmosfery w danym miejscu i krótkim czasie (godziny, dni).
- Klimat – wieloletni (co najmniej 30 lat) przebieg stanów pogody typowy dla danego obszaru.
- Elementy pogody i klimatu: temperatura, opady, ciśnienie, wiatr, wilgotność, zachmurzenie.
2Czynniki klimatotwórcze
| Czynnik | Jak działa? | Przykład w Polsce |
|---|---|---|
| szerokość geograficzna | decyduje o kącie padania promieni słonecznych | strefa umiarkowana, wyraźne pory roku |
| rozmieszczenie lądów i mórz | morze łagodzi temperatury i daje wilgoć, ląd je zaostrza | wpływ Atlantyku na zachodzie, Eurazji na wschodzie |
| prądy morskie | ciepłe ogrzewają wybrzeża | Prąd Zatokowy (Golfsztrom) z Prądem Północnoatlantyckim łagodzą zimy w Europie |
| wysokość n.p.m. | temperatura spada średnio o ok. 0,6°C na 100 m | chłodniej w Tatrach i Sudetach |
| ukształtowanie powierzchni | góry zatrzymują masy powietrza i chmury | więcej opadów na stokach gór |
| działalność człowieka | emisja gazów cieplarnianych, zabudowa | „miejska wyspa ciepła”, ocieplenie klimatu |
Im wyżej, tym chłodniej: ok. 0,6°C na każde 100 m
- Przykład: u podnóża Tatr (900 m n.p.m.) jest 10°C. Na Kasprowym Wierchu (ok. 2000 m n.p.m.) będzie ok. 10°C − 11 · 0,6°C ≈ 3,4°C.
Zimy w Europie Zachodniej łagodzi ciepły prąd morski
Golfsztrom i Prąd Północnoatlantycki niosą ciepłe wody.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Masy powietrza
| Masa | Skąd? | Pogoda |
|---|---|---|
| polarna morska (najczęstsza, ok. 60% dni) | znad Atlantyku | latem chłodno i deszczowo, zimą odwilż |
| polarna kontynentalna | znad Europy Wschodniej i Azji | latem upał i sucho, zimą mróz |
| arktyczna | znad Arktyki | duże ochłodzenie, przymrozki wiosną |
| zwrotnikowa | znad Afryki Północnej i Azji Mniejszej | upały |
„Jutro będzie padać” opisuje pogodę, nie klimat – klimat to średnie z wielu lat.
✎Ściąga: Czynniki kształtujące klimat Polski
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Im wyżej, tym chłodniej: ok. 0,6°C na każde 100 m
- Pogoda – stan atmosfery w danym miejscu i krótkim czasie (godziny, dni).
- Klimat – wieloletni (co najmniej 30 lat) przebieg stanów pogody typowy dla danego obszaru.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Klimat to
- Astan atmosfery w danej chwili
- Bwieloletni przebieg stanów pogody na danym obszarze
- Cprognoza na najbliższy tydzień
- Dtemperatura w danym dniu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wieloletni przebieg stanów pogody na danym obszarze – Klimat opisuje się na podstawie co najmniej 30 lat obserwacji.
Pogoda to
- Aukład mas powietrza w ciągu wieków
- Bstan atmosfery w danym miejscu i krótkim czasie
- Cśrednia temperatura z 30 lat
- Dsuma opadów w roku
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: stan atmosfery w danym miejscu i krótkim czasie – Pogoda zmienia się z dnia na dzień.
Która masa powietrza napływa nad Polskę najczęściej?
- Apolarna morska
- Bpolarna kontynentalna
- Carktyczna
- Dzwrotnikowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: polarna morska – Polarne powietrze morskie znad Atlantyku występuje przez ok. 60% dni.
Mroźną i słoneczną zimę przynosi zwykle powietrze
- Apolarne morskie
- Bpolarne kontynentalne
- Crównikowe
- Dzwrotnikowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: polarne kontynentalne – Napływa znad wychłodzonego lądu Eurazji.
W miejscowości na wysokości 500 m n.p.m. jest 12°C. Jaka temperatura panuje w tym samym czasie na szczycie o wysokości 1500 m n.p.m.?
- Aok. 11,4°C
- Bok. 6°C
- Cok. 0°C
- Dok. 18°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ok. 6°C – Różnica 1000 m = 10 · 100 m, więc temperatura spada o 10 · 0,6°C = 6°C: 12 − 6 = 6°C.
Zimy w Europie Zachodniej łagodzi ciepły prąd morski
- APrąd Labradorski
- BPrąd Benguelski
- CPrąd Kanaryjski
- DPrąd Zatokowy (Golfsztrom)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Prąd Zatokowy (Golfsztrom) – Golfsztrom i Prąd Północnoatlantycki niosą ciepłe wody.
Kąt padania promieni słonecznych zależy przede wszystkim od
- Adługości geograficznej
- Bszerokości geograficznej
- Cprądów morskich
- Ddziałalności człowieka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: szerokości geograficznej – Im dalej od równika, tym mniejszy kąt padania.
Który czynnik klimatotwórczy jest związany z działalnością człowieka?
- Aprądy morskie
- Brozmieszczenie lądów i mórz
- Cszerokość geograficzna
- Demisja gazów cieplarnianych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: emisja gazów cieplarnianych – Spalanie paliw zwiększa ilość gazów cieplarnianych.
Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.