1Relacje przyroda – człowiek
- Człowiek korzysta z zasobów przyrody (gleby, wody, surowce), ale też ją przekształca.
- Przykłady zależności „przyczyna → skutek”:
- złoża węgla → rozwój przemysłu → gęste zaludnienie i miasta (Górny Śląsk);
- żyzne mady i równiny → intensywne rolnictwo (Żuławy);
- port morski → inwestycje: terminale, rafineria, firmy logistyczne (Trójmiasto);
- odpływ młodych do miast → starzenie się i wyludnianie wsi (np. Podlasie);
- zabudowa terenów zalewowych → większe straty w czasie powodzi (Dolny Śląsk, Małopolska).
2Niedobór wody i zmiany klimatu
- Polska ma małe zasoby wody – ok. 1,6 tys. m³ na mieszkańca rocznie, jedne z najmniejszych w Unii Europejskiej. Najsuchsze są Wielkopolska i Kujawy (ok. 500 mm opadów rocznie).
- Średnia temperatura w Polsce wzrosła o ok. 2°C od połowy XX w.
- Skutki: fale upałów, susze, gwałtowne ulewy i powodzie (np. wrzesień 2024 r. – Kotlina Kłodzka), krótsze zimy z mniejszą ilością śniegu, dłuższy okres wegetacyjny, nowe uprawy (kukurydza, winorośl).
Jaki skutek ma zabudowa terenów zalewowych w dolinach rzek?
Woda wylewa na tereny, na których stoją domy i drogi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Adaptacja do zmian
- Adaptacja – dostosowywanie się ludzi i gospodarki do nowych warunków klimatycznych.
- Przykłady: retencja wody (zbiorniki, oczka wodne, ogrody deszczowe, zielone dachy), zbiorniki przeciwpowodziowe (suchy zbiornik Racibórz Dolny na Odrze zatrzymał część fali w 2024 r.), wały i poldery, nawadnianie, odporne odmiany roślin, zieleń w miastach przeciw upałom.
- Łagodzenie (mitygacja) – ograniczanie przyczyn zmian: mniej spalania paliw kopalnych, OZE, oszczędzanie energii.
Adaptacja – dostosowanie do skutków; łagodzenie – usuwanie przyczyn
Adaptacja nie zatrzymuje zmian klimatu – tylko zmniejsza ich szkody; przyczyny ogranicza łagodzenie (mitygacja).
✎Ściąga: Współzależności w środowisku i zmiany klimatu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Adaptacja – dostosowanie do skutków; łagodzenie – usuwanie przyczyn
- Adaptacja – dostosowywanie się ludzi i gospodarki do nowych warunków klimatycznych.
- Łagodzenie (mitygacja) – ograniczanie przyczyn zmian: mniej spalania paliw kopalnych, OZE, oszczędzanie energii.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Adaptacja do zmian klimatu to
- Abudowa nowych kopalń
- Bdostosowywanie się do nowych warunków klimatycznych
- Czwiększenie spalania węgla
- Dcałkowite zatrzymanie ocieplenia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: dostosowywanie się do nowych warunków klimatycznych – Przykładem jest retencja wody.
Który przykład to adaptacja do suszy?
- Aosuszanie mokradeł
- Bprostowanie koryt rzek
- Cbetonowanie podwórek
- Dbudowa zbiorników retencyjnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: budowa zbiorników retencyjnych – Retencja zatrzymuje wodę na dłużej.
Które działanie ogranicza przyczyny zmian klimatu (łagodzenie)?
- Ainstalacja klimatyzacji
- Bbudowa wałów przeciwpowodziowych
- Czastępowanie węgla OZE
- Dsadzenie odmian odpornych na suszę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zastępowanie węgla OZE – Mniej spalania paliw to mniej gazów cieplarnianych.
O ile mniej więcej wzrosła średnia temperatura w Polsce od połowy XX w.?
- Ao ok. 10°C
- Bnie wzrosła
- Co ok. 2°C
- Do ok. 0,1°C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: o ok. 2°C – Ocieplenie w Polsce jest szybsze niż średnio na świecie.
Złoża węgla kamiennego na Górnym Śląsku spowodowały
- Awysoką lesistość
- Brozwój żeglarstwa
- Cpowstanie pojezierzy
- Drozwój przemysłu i gęste zaludnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: rozwój przemysłu i gęste zaludnienie – To przykład zależności przyroda → gospodarka → ludność.
Polska ma w porównaniu z innymi krajami Europy
- Azasoby wody takie jak Norwegia
- Bnajwiększe zasoby wody
- Cnadmiar wody w całym kraju
- Dmałe zasoby wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: małe zasoby wody – Na mieszkańca przypada ok. 1,6 tys. m³ wody rocznie – mniej niż w prawie wszystkich krajach UE.
Jaki skutek ma zabudowa terenów zalewowych w dolinach rzek?
- Aobniżenie temperatury
- Bwzrost retencji
- Cmniejsze ryzyko powodzi
- Dwiększe straty w czasie powodzi
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: większe straty w czasie powodzi – Woda wylewa na tereny, na których stoją domy i drogi.
Suchy zbiornik przeciwpowodziowy Racibórz Dolny leży na
- AOdrze
- BNarwi
- CBugu
- DWiśle
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Odrze – We wrześniu 2024 r. zatrzymał część fali powodziowej.
Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.