1Jak powstaje lodowiec?
- Granica wiecznego śniegu – wysokość, powyżej której śnieg nie topnieje przez cały rok; im bliżej biegunów, tym leży niżej.
- Powyżej niej śnieg gromadzi się z roku na rok, zgniata się w firn, a potem w lód lodowcowy, który pod własnym ciężarem powoli spływa.
- Lodowiec górski wypełnia dolinę (Alpy), lądolód to wielka pokrywa lodu na lądzie (Antarktyda, Grenlandia).
2Zlodowacenia w Polsce
- W plejstocenie (czwartorzęd) klimat kilka razy się ochładzał i ze Skandynawii nasuwał się lądolód skandynawski.
- Główne zlodowacenia (od najstarszego): południowopolskie (sięgało najdalej – do podnóży Sudetów i Karpat), środkowopolskie, północnopolskie (najmłodsze, największy zasięg ok. 20 tys. lat temu).
- Obszar młodoglacjalny – zasięg zlodowacenia północnopolskiego: świeże formy i mnóstwo jezior (pojezierza). Obszar staroglacjalny – starsze, złagodzone formy, jeziora prawie zasypane (niziny).
Granica wiecznego śniegu to wysokość, powyżej której
Tam śnieg się gromadzi i zamienia w lód lodowcowy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Formy na nizinach
- Rzeźba polodowcowa (glacjalna) – formy terenu utworzone przez lądolód lub lodowiec i wody z ich topnienia.
| Forma | Jak powstała? |
|---|---|
| morena czołowa | wał gliny, piasku i głazów usypany przy czole lądolodu |
| morena denna | falista równina z materiału spod topniejącego lodu |
| sandr | piaszczysta równina przed czołem, usypana przez wody z topnienia |
| oz | wąski wał piasku i żwiru z rzeki płynącej w szczelinie lodu |
| drumlin | owalny pagórek wydłużony zgodnie z ruchem lądolodu |
| pradolina | szeroka dolina wód płynących wzdłuż czoła lądolodu, np. Warszawsko-Berlińska |
| jezioro rynnowe | długie, wąskie, głębokie – w rynnie wyżłobionej przez wody pod lodem (Hańcza) |
| jezioro morenowe | rozległe, płytkie – w zagłębieniu moreny dennej (Śniardwy) |
| głaz narzutowy | blok skały przyniesiony ze Skandynawii, np. Trygław koło Tychowa |
4Formy w górach
- Lodowce górskie w Tatrach i Karkonoszach wyżłobiły kotły (cyrki) lodowcowe – półkoliste zagłębienia – i zamieniły doliny V w doliny U (żłobowe) (szerokie dno, strome zbocza).
- W kotłach powstały jeziora cyrkowe, np. Morskie Oko i Czarny Staw pod Rysami w Tatrach, Wielki i Mały Staw w Karkonoszach.
Najdalej sięgało najstarsze zlodowacenie (południowopolskie), najświeższe formy zostawiło najmłodsze (północnopolskie)
Sandr to nie morena – morenę usypał lód, a sandr wody płynące spod lodu.
Wąski, kręty wał piasku i żwiru usypany przez rzekę płynącą w szczelinie lodu to
Drumlin to owalny pagórek, a nie wąski wał.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Zlodowacenia na obszarze Polski
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Najdalej sięgało najstarsze zlodowacenie (południowopolskie), najświeższe formy zostawiło najmłodsze (północnopolskie)
- Granica wiecznego śniegu – wysokość, powyżej której śnieg nie topnieje przez cały rok; im bliżej biegunów, tym leży niżej.
- Lodowiec górski wypełnia dolinę (Alpy), lądolód to wielka pokrywa lodu na lądzie (Antarktyda, Grenlandia).
- Obszar młodoglacjalny – zasięg zlodowacenia północnopolskiego: świeże formy i mnóstwo jezior (pojezierza). Obszar staroglacjalny – starsze, złagodzone formy, jeziora prawie zasypane (niziny).
- Rzeźba polodowcowa (glacjalna) – formy terenu utworzone przez lądolód lub lodowiec i wody z ich topnienia.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Granica wiecznego śniegu to wysokość, powyżej której
- Azawsze wieje wiatr halny
- Bnigdy nie pada śnieg
- Cnie rosną już drzewa
- Dśnieg nie topnieje przez cały rok
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: śnieg nie topnieje przez cały rok – Tam śnieg się gromadzi i zamienia w lód lodowcowy.
Skąd nasuwał się lądolód na obszar Polski?
- Aze Skandynawii
- Bz Karpat
- Cz Uralu
- Dz Alp
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: ze Skandynawii – Lądolód skandynawski przyniósł m.in. głazy narzutowe ze skał Skandynawii.
Które zlodowacenie sięgało najdalej na południe?
- Aśrodkowopolskie
- Bpołudniowopolskie
- Cbałtyckie
- Dpółnocnopolskie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: południowopolskie – Jego lądolód dotarł do podnóży Sudetów i Karpat.
Obszar młodoglacjalny z licznymi jeziorami to przede wszystkim
- ATatry
- Bwyżyny
- Cpojezierza
- Dkotliny podkarpackie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: pojezierza – Zostawiło go najmłodsze, północnopolskie zlodowacenie.
Piaszczysta równina usypana przez wody wypływające z lądolodu to
- Asandr
- Bjezioro rynnowe
- Cdrumlin
- Dmorena czołowa
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: sandr – Sandry leżą przed czołem lądolodu.
Długie, wąskie i głębokie jezioro polodowcowe, np. Hańcza, to jezioro
- Arynnowe
- Bcyrkowe
- Cprzybrzeżne
- Dmorenowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: rynnowe – Rynnę wyżłobiły wody płynące pod lodem.
Wąski, kręty wał piasku i żwiru usypany przez rzekę płynącą w szczelinie lodu to
- Asandr
- Boz
- Cpradolina
- Ddrumlin
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: oz – Drumlin to owalny pagórek, a nie wąski wał.
Morskie Oko leży w
- Arynnie polodowcowej
- Bkraterze wulkanu
- Ckotle (cyrku) polodowcowym
- Ddelcie rzeki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: kotle (cyrku) polodowcowym – Lodowiec górski wyżłobił w Tatrach kotły, które wypełniła woda.
Cały dział „Środowisko przyrodnicze Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.