1Gospodarka centralnie sterowana a rynkowa
| Cecha | Centralnie sterowana (do 1989 r.) | Rynkowa (po 1989 r.) |
|---|---|---|
| kto decyduje, co produkować? | państwo (plany gospodarcze) | firmy i klienci (popyt i podaż) |
| własność zakładów | głównie państwowa | głównie prywatna |
| ceny | ustala państwo | kształtuje rynek |
| zatrudnienie | praca dla wszystkich, często za dużo pracowników | firmy zatrudniają tylu, ilu potrzebują; pojawia się bezrobocie |
- Po 1989 r. nierentowne zakłady upadały lub zwalniały ludzi.
2Konurbacja katowicka (górnośląska)
- Przed 1989 r. gospodarka opierała się na górnictwie węgla kamiennego i hutnictwie.
- Zamykano kopalnie i huty (np. Huta Baildon w Katowicach). W 1990 r. w górnictwie węgla kamiennego pracowało ok. 400 tys. osób w ok. 70 kopalniach, w połowie lat 20. XXI w. – kilka razy mniej (ok. 70–80 tys.).
- Nowe miejsca pracy: motoryzacja (Tychy, Gliwice), usługi dla biznesu, logistyka, handel.
Konurbacja katowicka przed 1989 r. opierała się głównie na
Złoża węgla były podstawą przemysłu Górnego Śląska.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Aglomeracja łódzka
- Łódź była największym ośrodkiem przemysłu włókienniczego w Polsce („polski Manchester”).
- Na początku lat 90. fabryki straciły odbiorców na wschodzie (rozpad ZSRR) i przegrały z tańszymi tkaninami i odzieżą z Azji – większość upadła.
- Dziś pracę dają: AGD, farmacja, usługi dla biznesu, logistyka (węzeł autostrad A1 i A2 koło Strykowa).
4Skutki i rewitalizacja
- Bezrobocie strukturalne – brak pracy dla ludzi, których zawodów gospodarka już nie potrzebuje (górnik, włókniarka); trzeba się przekwalifikować. Na początku XXI w. stopa bezrobocia w Polsce sięgała ok. 20%.
- Wielu pracowników przeszło do usług – udział sektora III w zatrudnieniu wyraźnie wzrósł.
- Rewitalizacja – ożywienie zaniedbanych terenów poprzemysłowych przez nadanie im nowych funkcji: Manufaktura w Łodzi (centrum handlowo-kulturalne w dawnej fabryce Izraela Poznańskiego, 2006), EC1 (dawna elektrociepłownia, od 2018 r. Centrum Nauki i Techniki), Strefa Kultury w Katowicach (Muzeum Śląskie, siedziba orkiestry NOSPR i centrum kongresowe na terenie dawnej kopalni „Katowice”).
Gospodarka rynkowa → upadek kopalń, hut i fabryk włókienniczych → bezrobocie strukturalne → rozwój usług i rewitalizacja
Na Śląsku przemysł nie zniknął – część kopalń nadal działa, a powstały nowe zakłady, np. motoryzacyjne.
Dlaczego po 1989 r. upadła większość fabryk włókienniczych w Łodzi?
Polska weszła do UE dopiero w 2004 r., a fabryki upadały już na początku lat 90.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Wpływ zmian w przemyśle na strukturę zatrudnienia po 1989 roku
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Gospodarka rynkowa → upadek kopalń, hut i fabryk włókienniczych → bezrobocie strukturalne → rozwój usług i rewitalizacja
- Bezrobocie strukturalne – brak pracy dla ludzi, których zawodów gospodarka już nie potrzebuje (górnik, włókniarka); trzeba się przekwalifikować. Na początku XXI w. stopa bezrobocia w Polsce sięgała ok. 20%.
- Rewitalizacja – ożywienie zaniedbanych terenów poprzemysłowych przez nadanie im nowych funkcji: Manufaktura w Łodzi (centrum handlowo-kulturalne w dawnej fabryce Izraela Poznańskiego, 2006), EC1 (dawna elektrociepłownia, od 2018 r. Centrum Nauki i Techniki), Strefa Kultury w Katowicach (Muzeum Śląskie, siedziba orkiestry NOSPR i centrum kongresowe na terenie dawnej kopalni „Katowice”).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W gospodarce centralnie sterowanej o tym, co i ile produkować, decyduje
- Azagraniczni inwestorzy
- Bpaństwo
- Cklienci
- Dprywatni przedsiębiorcy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: państwo – Państwo układało plany gospodarcze i ustalało ceny.
Cechą gospodarki rynkowej jest
- Abrak bezrobocia z założenia
- Bceny ustalane przez państwo
- Cprodukcja według planów pięcioletnich
- Dprzewaga prywatnej własności i ceny kształtowane przez rynek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: przewaga prywatnej własności i ceny kształtowane przez rynek – W gospodarce rynkowej o produkcji decydują popyt i podaż.
Konurbacja katowicka przed 1989 r. opierała się głównie na
- Aturystyce górskiej
- Bgórnictwie węgla kamiennego i hutnictwie
- Cprodukcji gier komputerowych
- Dprzemyśle włókienniczym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: górnictwie węgla kamiennego i hutnictwie – Złoża węgla były podstawą przemysłu Górnego Śląska.
Dlaczego po 1989 r. upadła większość fabryk włókienniczych w Łodzi?
- Azabrakło wody w Wiśle
- Bwyczerpały się złoża węgla
- Cstraciły rynki zbytu na wschodzie i przegrały z tańszą konkurencją z Azji
- Dzakazała ich Unia Europejska
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: straciły rynki zbytu na wschodzie i przegrały z tańszą konkurencją z Azji – Polska weszła do UE dopiero w 2004 r., a fabryki upadały już na początku lat 90.
Bezrobocie strukturalne to
- Abrak pracy dla osób, których zawodów gospodarka już nie potrzebuje
- Bbrak pracy tylko poza sezonem turystycznym
- Cpraca bez umowy
- Dkrótka przerwa przy zmianie pracy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: brak pracy dla osób, których zawodów gospodarka już nie potrzebuje – Przykładem są zwolnieni górnicy i włókniarki, którzy musieli się przekwalifikować.
Jak zmieniło się zatrudnienie w górnictwie węgla kamiennego od 1990 r.?
- Anie zmieniło się
- Bspadło do zera
- Cwzrosło dwa razy
- Dspadło kilka razy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: spadło kilka razy – Z ok. 400 tys. pracowników zostało ok. 70–80 tys.; część kopalń działa.
Manufaktura w Łodzi to przykład
- Aspecjalnej strefy ekonomicznej na wsi
- Brewitalizacji dawnej fabryki
- Celektrowni wiatrowej
- Dnowej kopalni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rewitalizacji dawnej fabryki – W dawnej fabryce Izraela Poznańskiego działa centrum handlowo-kulturalne.
Do jakiego sektora przeszło po 1989 r. najwięcej zwalnianych pracowników przemysłu?
- Agórnictwa
- Bhutnictwa
- Cusług (III)
- Drolnictwa (I)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: usług (III) – Rozwijały się handel, transport, logistyka i usługi dla biznesu.
Cały dział „Rolnictwo i przemysł Polski”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.