1Elektrolit i dysocjacja
- Elektrolit to substancja, której roztwór przewodzi prąd, bo w wodzie rozpada się na jony. Cukier tego nie robi, więc jego roztwór nie przewodzi.
- Dysocjacja kwasu: HCl → H⁺ + Cl⁻. Zapis H⁺ to skrót. W wodzie proton przyłącza się do cząsteczki H₂O i powstaje jon H₃O⁺.
- Kwas dwuprotonowy oddaje protony po kolei: H₂SO₄ → H⁺ + HSO₄⁻, a potem HSO₄⁻ ⇌ H⁺ + SO₄²⁻. Drugi etap jest słabszy.
- Stopień dysocjacji α = nzdys przez nwprow, czyli jaka część wprowadzonych cząsteczek rozpadła się na jony (nzdys — liczba moli cząsteczek zdysocjowanych, nwprow — liczba moli wprowadzonych do roztworu, obie w mol). To liczba bez jednostki, często w %. Elektrolit mocny ma α bliskie 100%, słaby ma α małe.
2Skala pH i iloczyn jonowy wody
- pH = −log[H₃O⁺], gdzie [H₃O⁺] to stężenie molowe jonów w mol/dm³. Im mniejsze pH, tym bardziej kwaśny roztwór. Zmiana o 1 jednostkę pH to 10 razy inne stężenie jonów.
- W 298 K zawsze [H₃O⁺]·[OH⁻] = Kw = 1·10⁻¹⁴ (mol/dm³)². Stąd pH + pOH = 14 (pOH = −log[OH⁻]).
- pH < 7 to odczyn kwasowy, pH = 7 obojętny, pH > 7 zasadowy.
Ile razy więcej jonów H₃O⁺ jest w roztworze o pH 3 niż o pH 5?
Różnica 2 jednostek pH to 10² = 100 razy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Przykłady krok po kroku
| roztwór | stężenie jonów | pH |
|---|---|---|
| 0,010 mol/dm³ HCl | [H₃O⁺] = 10⁻² mol/dm³ | pH = 2 |
| 0,0010 mol/dm³ NaOH | [OH⁻] = 10⁻³, więc pOH = 3 | pH = 14 − 3 = 11 |
- HCl i NaOH to mocne elektrolity, więc praktycznie wszystko dysocjuje i stężenie jonów równa się stężeniu substancji.
4Amoniak też jest zasadą
- NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻. Odczyn zasadowy daje jon OH⁻, który powstaje w reakcji z wodą, mimo że w cząsteczce NH₃ nie ma grupy OH.
pH liczysz z jonów H₃O⁺, a pOH z jonów OH⁻. W 298 K ich suma to zawsze 14.
Wynik „pH = 3” dla 0,0010 mol/dm³ NaOH to pomyłka. To pOH. Dla zasady najpierw policz pOH, potem odejmij od 14.
Dlaczego wodny roztwór amoniaku ma odczyn zasadowy?
NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻. Nadmiar OH⁻ daje odczyn zasadowy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Kwasy, zasady i pH
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- pH liczysz z jonów H₃O⁺, a pOH z jonów OH⁻. W 298 K ich suma to zawsze 14.
- Elektrolit to substancja, której roztwór przewodzi prąd, bo w wodzie rozpada się na jony. Cukier tego nie robi, więc jego roztwór nie przewodzi.
- Stopień dysocjacji α = nzdys przez nwprow, czyli jaka część wprowadzonych cząsteczek rozpadła się na jony (nzdys — liczba moli cząsteczek zdysocjowanych, nwprow — liczba moli wprowadzonych do roztworu, obie w mol). To liczba bez jednostki, często w %. Elektrolit mocny ma α bliskie 100%, słaby ma α małe.
- pH = −log[H₃O⁺], gdzie [H₃O⁺] to stężenie molowe jonów w mol/dm³. Im mniejsze pH, tym bardziej kwaśny roztwór. Zmiana o 1 jednostkę pH to 10 razy inne stężenie jonów.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile wynosi pH roztworu HCl o stężeniu 0,010 mol/dm³?
- A1
- B2
- C12
- D0,01
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 2 – HCl to mocny kwas, więc [H₃O⁺] = 10⁻² mol/dm³ i pH = −log 10⁻² = 2.
Ile wynosi pH roztworu NaOH o stężeniu 0,0010 mol/dm³ (298 K)?
- A3
- B13
- C11
- D10
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 11 – [OH⁻] = 10⁻³, pOH = 3, więc pH = 14 − 3 = 11.
Ile razy więcej jonów H₃O⁺ jest w roztworze o pH 3 niż o pH 5?
- A100 razy
- B2 razy
- C1000 razy
- D10 razy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 100 razy – Różnica 2 jednostek pH to 10² = 100 razy.
Roztwór ma [H₃O⁺] = 1·10⁻⁹ mol/dm³. Jaki ma odczyn?
- AKwasowy (pH = 9)
- BKwasowy (pH = 5)
- CObojętny
- DZasadowy (pH = 9)
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Zasadowy (pH = 9) – pH = −log 10⁻⁹ = 9, a pH powyżej 7 oznacza odczyn zasadowy.
Który zapis opisuje drugi etap dysocjacji H₂SO₄?
- ASO₄²⁻ ⇌ S²⁻ + 2O₂
- BHSO₄⁻ ⇌ H⁺ + SO₄²⁻
- CHSO₄⁻ → H₂ + SO₄²⁻
- DH₂SO₄ → H⁺ + SO₄⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: HSO₄⁻ ⇌ H⁺ + SO₄²⁻ – Z jonu wodorosiarczanowego odrywa się kolejny proton i zostaje jon SO₄²⁻.
Z 2,0 mol słabego kwasu zdysocjowało 0,10 mol. Ile wynosi stopień dysocjacji?
- A5%
- B20%
- C0,5%
- D95%
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 5% – α = 0,10 mol przez 2,0 mol = 0,050, czyli 5%.
Dlaczego wodny roztwór amoniaku ma odczyn zasadowy?
- ANH₃ rozpada się na N₂ i H₂
- BNH₃ zawiera grupę OH
- CNH₃ oddaje protony wodzie
- DNH₃ reaguje z wodą i powstają jony OH⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: NH₃ reaguje z wodą i powstają jony OH⁻ – NH₃ + H₂O ⇌ NH₄⁺ + OH⁻. Nadmiar OH⁻ daje odczyn zasadowy.
Ile wynosi suma pH i pOH wodnego roztworu w 298 K?
- A7
- B14
- C1
- D0
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: 14 – Z Kw = 10⁻¹⁴ wynika pH + pOH = 14.
Cały dział „Reakcje w roztworach wodnych”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.