1Budowa i właściwości
- Alkany to węglowodory nasycone: między atomami C są tylko wiązania pojedyncze. Wzór ogólny acyklicznych: CₙH₂ₙ₊₂, gdzie n to liczba atomów węgla. Metan CH₄, etan C₂H₆, propan C₃H₈.
- Są niepolarne, więc nie rozpuszczają się w wodzie. Temperatura wrzenia rośnie z długością łańcucha (silniejsze oddziaływania między cząsteczkami).
2Spalanie
- Całkowite (dużo tlenu): CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O. Wydziela się energia, dlatego alkany są paliwami.
- Niecałkowite (mało tlenu): 2CH₄ + 3O₂ → 2CO + 4H₂O albo CH₄ + O₂ → C + 2H₂O (sadza).
- CO jest trujący i bezwonny, więc nie rozpoznasz go węchem. Dlatego ważna jest wentylacja.
Jaki jest wzór ogólny acyklicznych alkanów?
Dla n = 3 jest C₃H₈, czyli propan.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Chlorowanie to substytucja
- Substytucja to zastąpienie atomu wodoru innym atomem. Na świetle: CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl (chlorometan i chlorowodór).
- Reakcja może iść dalej: CH₂Cl₂, CHCl₃, CCl₄, więc powstaje mieszanina produktów.
W substytucji atom H zostaje zastąpiony przez Cl. Chlor nie przyłącza się do wiązania podwójnego, bo alkan go nie ma.
Oczekiwanie, że alkan odbarwi wodę bromową bez naświetlania. Bez światła reakcja praktycznie nie zachodzi.
✎Ściąga: Alkany i substytucja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- W substytucji atom H zostaje zastąpiony przez Cl. Chlor nie przyłącza się do wiązania podwójnego, bo alkan go nie ma.
- Alkany to węglowodory nasycone: między atomami C są tylko wiązania pojedyncze. Wzór ogólny acyklicznych: CₙH₂ₙ₊₂, gdzie n to liczba atomów węgla. Metan CH₄, etan C₂H₆, propan C₃H₈.
- Substytucja to zastąpienie atomu wodoru innym atomem. Na świetle: CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl (chlorometan i chlorowodór).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaki jest wzór ogólny acyklicznych alkanów?
- ACₙH₂ₙ
- BCₙH₂ₙ₋₂
- CCₙH₂ₙ₊₂
- DCₙHₙ
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: CₙH₂ₙ₊₂ – Dla n = 3 jest C₃H₈, czyli propan.
Jaki wzór ma alkan o pięciu atomach węgla?
- AC₅H₁₂
- BC₅H₈
- CC₅H₁₄
- DC₅H₁₀
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: C₅H₁₂ – 2 · 5 + 2 = 12 atomów wodoru.
Jak brzmi równanie całkowitego spalania metanu?
- ACH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
- BCH₄ + O₂ → CO + H₂O
- CCH₄ + O₂ → CO₂ + H₂
- D2CH₄ + O₂ → 2CO₂ + 2H₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O – Atomy C, H i O muszą się zgadzać po obu stronach.
Dlaczego CO jest niebezpieczny?
- Ajest trujący i bezwonny
- Bjest żrący
- Cjest wybuchowy w powietrzu
- Djest kwasowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: jest trujący i bezwonny – Nie ostrzeże cię zapachem.
Czym jest substytucja?
- Aodszczepieniem małej cząsteczki
- Bprzyłączeniem do wiązania podwójnego
- Czastąpieniem atomu lub grupy innym atomem lub grupą
- Dłączeniem monomerów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zastąpieniem atomu lub grupy innym atomem lub grupą – W alkanach atom H zostaje zastąpiony np. atomem Cl.
Co powstaje w reakcji CH₄ + Cl₂ na świetle?
- ACH₃Cl i H₂
- BC i HCl
- CCCl₄ i H₂
- DCH₃Cl i HCl
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₃Cl i HCl – Jeden H zostaje zastąpiony Cl, a H łączy się z drugim atomem Cl.
Jaki jest przykład produktu dalszego chlorowania metanu?
- ACH₂=CH₂
- BC₂H₅Cl
- CCH₃OH
- DCHCl₃
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CHCl₃ – Kolejne atomy H zastępowane są atomami Cl.
Czy alkan odbarwia wodę bromową bez naświetlania?
- Anie
- Btak, po ogrzaniu
- Ctak, natychmiast
- Dtak, jak alken
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nie – Odbarwienie jest cechą wiązań wielokrotnych.
Cały dział „Węglowodory”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.