1Budowa
- Alkeny mają C=C (wzór CₙH₂ₙ), alkiny C≡C (wzór CₙH₂ₙ₋₂), przy jednym wiązaniu wielokrotnym w łańcuchu bez pierścienia. Przykłady: eten CH₂=CH₂ i etyn HC≡CH.
- Wiązanie wielokrotne jest miejscem reakcji. W addycji atomy przyłączają się do dwóch węgli, a krotność wiązania maleje.
2Co się przyłącza
- Wodór (kat. Ni lub Pt): CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃. Z etynem w dwóch etapach: HC≡CH + 2H₂ → CH₃–CH₃.
- Brom: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br. Etyn: HC≡CH + 2Br₂ → CHBr₂–CHBr₂ (dwa etapy).
- Chlorowodór: CH₂=CH₂ + HCl → CH₃–CH₂Cl.
- Woda: CH₂=CH₂ + H₂O → CH₃–CH₂OH (kat. kwasowy).
Jaki jest wzór ogólny alkenów?
Alkeny mają jedno wiązanie podwójne, więc o 2 atomy H mniej niż alkany.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Spalanie i identyfikacja
- Spalanie całkowite etenu: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O. Etyn pali się kopcącym płomieniem.
- Odbarwienie wody bromowej świadczy o wiązaniu wielokrotnym. Alkany jej nie odbarwiają (bez światła).
Alkeny i alkiny przyłączają H₂, X₂, HX i H₂O. Każdy etap addycji obniża krotność wiązania.
Odbarwienie wody bromowej nie wskaże, który to węglowodór. Mówi tylko, że jest wiązanie wielokrotne. Reguła Markownikowa i KMnO₄ dopiero w zakresie rozszerzonym.
✎Ściąga: Alkeny, alkiny i addycja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Alkeny i alkiny przyłączają H₂, X₂, HX i H₂O. Każdy etap addycji obniża krotność wiązania.
- Alkeny mają C=C (wzór CₙH₂ₙ), alkiny C≡C (wzór CₙH₂ₙ₋₂), przy jednym wiązaniu wielokrotnym w łańcuchu bez pierścienia. Przykłady: eten CH₂=CH₂ i etyn HC≡CH.
- Wodór (kat. Ni lub Pt): CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃. Z etynem w dwóch etapach: HC≡CH + 2H₂ → CH₃–CH₃.
- Brom: CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br. Etyn: HC≡CH + 2Br₂ → CHBr₂–CHBr₂ (dwa etapy).
- Chlorowodór: CH₂=CH₂ + HCl → CH₃–CH₂Cl.
- Woda: CH₂=CH₂ + H₂O → CH₃–CH₂OH (kat. kwasowy).
- Odbarwienie wody bromowej świadczy o wiązaniu wielokrotnym. Alkany jej nie odbarwiają (bez światła).
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jaki jest wzór ogólny alkenów?
- ACₙH₂ₙ₊₂
- BCₙH₂ₙ₋₂
- CCₙHₙ
- DCₙH₂ₙ
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CₙH₂ₙ – Alkeny mają jedno wiązanie podwójne, więc o 2 atomy H mniej niż alkany.
Co powstaje przy addycji Br₂ do etenu?
- ACH₃–CH₂Br
- BCHBr=CHBr
- CCH₃Br
- DCH₂Br–CH₂Br
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: CH₂Br–CH₂Br – Brom przyłącza się do obu atomów węgla wiązania C=C.
Co powstaje z etenu i H₂ na katalizatorze Ni?
- AEtyn
- BMetan
- CEtan
- DEtanol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Etan – CH₂=CH₂ + H₂ → CH₃–CH₃.
Co powstaje z etenu i wody w obecności katalizatora kwasowego?
- AEtanal
- BKwas etanowy
- CEtanol
- DEtan
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Etanol – CH₂=CH₂ + H₂O → CH₃–CH₂OH.
Ile cząsteczek Br₂ może przyłączyć jedna cząsteczka etynu?
- A1
- B4
- C2
- D3
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2 – Najpierw powstaje CHBr=CHBr, potem CHBr₂–CHBr₂.
Co obserwujesz po wprowadzeniu etenu do wody bromowej?
- ANic
- BZmętnienie
- COdbarwienie roztworu
- DWydzielanie gazu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Odbarwienie roztworu – Brom przyłącza się do wiązania C=C i brunatna barwa znika.
Jaka reakcja zachodzi w CH₃–CH₃ + Br₂ w ciemności?
- AAddycja
- BSubstytucja
- CEliminacja
- DBrak reakcji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Brak reakcji – Alkany bez światła nie reagują z bromem, więc woda bromowa się nie odbarwia.
Który zapis spalania całkowitego etenu jest poprawny?
- AC₂H₄ + O₂ → 2CO + 2H₂
- B2C₂H₄ + 3O₂ → 4CO₂ + 4H₂O
- CC₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O
- DC₂H₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: C₂H₄ + 3O₂ → 2CO₂ + 2H₂O – Po bilansie: 2C, 4H, 6O po obu stronach.
Cały dział „Węglowodory”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.