1Kwasy nieutleniające (HCl, rozcieńczony H₂SO₄)
- Metale o E° < 0 V (Na, K, Ca, Mg, Al, Zn, Fe, Mn, Cr) wypierają z nich wodór. Cu i Ag (E° > 0) z tymi kwasami nie reagują.
- Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑. Mg + 2HCl → MgCl₂ + H₂↑. 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂↑.
- Fe + 2HCl → FeCl₂ + H₂↑. Powstaje Fe²⁺, a nie Fe³⁺.
2Kwas azotowy(V) utlenia metale
- HNO₃ to kwas utleniający. Redukuje się azot (+V), a nie wodór, więc H₂ nie wydziela się. Zależnie od stężenia powstaje NO albo NO₂.
- Miedź i rozcieńczony HNO₃: 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO↑ + 4H₂O. Bezbarwny NO na powietrzu brunatnieje do NO₂.
- Miedź i stężony HNO₃: Cu + 4HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂↑ + 2H₂O. NO₂ to brunatny, toksyczny gaz.
- Srebro: Ag + 2HNO₃ (stęż.) → AgNO₃ + NO₂↑ + H₂O.
- Glin z rozcieńczonym HNO₃: Al + 4HNO₃ → Al(NO₃)₃ + NO↑ + 2H₂O.
Dlaczego z kwasem azotowym(V) nie wydziela się wodór?
NO₃⁻ jest silniejszym utleniaczem niż H⁺, więc to on przyjmuje elektrony.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Pasywacja
- Pasywacja to powstanie szczelnej warstwy tlenku, która zatrzymuje reakcję. Zimny stężony HNO₃ pasywuje Al i Fe. Dzięki temu stężony kwas można przewozić w zbiornikach aluminiowych.
| metal | HCl (rozc.) | HNO₃ (stęż., zimny) |
|---|---|---|
| Zn | reaguje, wydziela H₂ | reaguje |
| Cu | brak reakcji | reaguje, wydziela NO₂ |
| Al | reaguje, wydziela H₂ | pasywacja, brak reakcji |
Metal z E° < 0 wypiera H₂ z HCl i rozcieńczonego H₂SO₄. HNO₃ utlenia metale i daje tlenki azotu, nie wodór.
Nie pisz „metal + HNO₃ → sól + H₂”. Z HNO₃ wodór się nie wydziela.
✎Ściąga: Metale i kwasy
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Metal z E° < 0 wypiera H₂ z HCl i rozcieńczonego H₂SO₄. HNO₃ utlenia metale i daje tlenki azotu, nie wodór.
- Pasywacja to powstanie szczelnej warstwy tlenku, która zatrzymuje reakcję. Zimny stężony HNO₃ pasywuje Al i Fe. Dzięki temu stężony kwas można przewozić w zbiornikach aluminiowych.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który metal nie reaguje z rozcieńczonym HCl?
- ACu
- BZn
- CFe
- DMg
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Cu – Miedź ma E° = +0,34 V (> 0), więc nie wypiera wodoru z kwasu.
Co powstaje w reakcji Fe z HCl?
- AFeCl₃ i H₂O
- BFeCl₃ i H₂
- CFeCl₂ i H₂
- DFeCl₂ i H₂O
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: FeCl₂ i H₂ – Żelazo utlenia się do Fe²⁺, a H⁺ redukuje się do H₂.
Jaki gaz wydziela się z miedzi i stężonego HNO₃?
- AH₂
- BNO
- CNO₂
- DN₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: NO₂ – Cu + 4HNO₃ → Cu(NO₃)₂ + 2NO₂ + 2H₂O. NO₂ jest brunatny.
Jaki gaz wydziela się z miedzi i rozcieńczonego HNO₃?
- ANO₂
- BNO
- CH₂
- DN₂O₅
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: NO – 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O. NO jest bezbarwny.
Czemu stężony HNO₃ można przechowywać w zbiornikach aluminiowych?
- AGlin ulega pasywacji
- BGlin to metal szlachetny
- CHNO₃ nie reaguje z metalami
- DGlin nie reaguje z żadnym kwasem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Glin ulega pasywacji – Powstaje szczelna warstwa tlenku, która chroni metal przed dalszą reakcją.
Który zapis reakcji srebra ze stężonym HNO₃ jest poprawny?
- AAg + 4HNO₃ → Ag(NO₃)₂ + 2NO₂
- BAg + 2HNO₃ → AgNO₃ + NO₂ + H₂O
- C2Ag + 2HNO₃ → Ag₂O + H₂
- DAg + HNO₃ → AgNO₃ + H₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ag + 2HNO₃ → AgNO₃ + NO₂ + H₂O – Srebro tworzy jony Ag⁺, a HNO₃ redukuje się do NO₂.
Dlaczego z kwasem azotowym(V) nie wydziela się wodór?
- AWodór natychmiast się spala
- BRedukuje się azot (+V), a nie H⁺
- CHNO₃ jest słabym kwasem
- DMetal nie oddaje elektronów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Redukuje się azot (+V), a nie H⁺ – NO₃⁻ jest silniejszym utleniaczem niż H⁺, więc to on przyjmuje elektrony.
Który zestaw opisuje reakcję glinu z HCl?
- A2Al + 3HCl → 2AlCl₃ + H₂
- BAl + HCl → AlCl + H₂
- C2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂
- DAl + 2HCl → AlCl₂ + H₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂ – Al oddaje 3 elektrony (Al³⁺), a H₂ powstaje z 6 jonów H⁺.
Cały dział „Metale i ich związki”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.