1Reaktywność a budowa atomu
- Litowce mają 1 elektron walencyjny (ns¹) i tworzą kationy +I. Berylowce mają ns² i tworzą kationy +II.
- W dół grupy rośnie promień atomu i ekranowanie, a energia jonizacji maleje. Łatwiej oderwać elektron, więc reaktywność rośnie: K reaguje z wodą gwałtowniej niż Na, a Ca łatwiej niż Mg.
- Glin reaguje z kwasami: 2Al + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂↑. Z wodą nie, bo pokrywa go warstwa Al₂O₃.
2Żelazo i kwas azotowy(V)
- Rozcieńczony HNO₃: Fe + 4HNO₃ → Fe(NO₃)₃ + NO↑ + 2H₂O. Powstaje Fe³⁺, bo HNO₃ jest silnym utleniaczem.
- Stężony HNO₃ na gorąco: Fe + 6HNO₃ → Fe(NO₃)₃ + 3NO₂↑ + 3H₂O.
- Na zimno stężony kwas pasywuje żelazo.
Dlaczego K reaguje z wodą gwałtowniej niż Na?
W dół grupy energia jonizacji maleje, więc łatwiej oderwać elektron.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Stężony H₂SO₄ i miedź
- Stężony kwas siarkowy(VI) utlenia miedź, a redukuje się do SO₂: Cu + 2H₂SO₄ (stęż.) → CuSO₄ + SO₂↑ + 2H₂O. Wodór się nie wydziela.
4Bilans elektronowy – przykład
- Reakcja: Cu + HNO₃ (rozc.) → Cu(NO₃)₂ + NO + H₂O.
- Półreakcje: Cu → Cu²⁺ + 2e⁻ (razy 3); N(+V) + 3e⁻ → N(+II) (razy 2).
- Elektrony: 3·2 = 6 oddanych i 2·3 = 6 przyjętych.
- Wynik: 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O. Z 8 cząsteczek HNO₃ tylko 2 się redukują, a 6 pozostaje jako jony NO₃⁻ w soli.
- Podobnie Cu + stęż. H₂SO₄: Cu oddaje 2e⁻, S(+VI) przyjmuje 2e⁻ (do SO₂), więc stosunek wynosi 1 : 1. Z 2 cząsteczek H₂SO₄ redukuje się jedna, a druga daje jon SO₄²⁻ w soli.
Reaktywność metali rośnie wraz ze spadkiem energii jonizacji. Produkt redukcji kwasu zależy od jego stężenia i metalu.
Nie wolno przenosić produktów z jednego metalu na inny bez sprawdzenia. Z żelazem HNO₃ daje Fe³⁺, a HCl daje Fe²⁺.
Ile elektronów oddaje 3 mol Cu w reakcji 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O?
Każdy atom Cu oddaje 2 elektrony, więc 3 mol oddaje 6 mol.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Reaktywność metali i kwasy utleniające – produkty i bilans
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Reaktywność metali rośnie wraz ze spadkiem energii jonizacji. Produkt redukcji kwasu zależy od jego stężenia i metalu.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Dlaczego K reaguje z wodą gwałtowniej niż Na?
- AK ma mniejszą energię jonizacji
- BK ma mniejszy promień
- CK ma większą energię jonizacji
- DK ma więcej elektronów walencyjnych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: K ma mniejszą energię jonizacji – W dół grupy energia jonizacji maleje, więc łatwiej oderwać elektron.
Jakie kationy tworzą berylowce?
- A+I
- B+III
- C+II
- D−II
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: +II – Mają 2 elektrony walencyjne (ns²), które oddają.
Co powstaje z żelaza i rozcieńczonego HNO₃?
- AFe(NO₃)₂ i H₂
- BFe₂O₃ i NO₂
- CFe(NO₃)₂ i NO₂
- DFe(NO₃)₃ i NO
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Fe(NO₃)₃ i NO – HNO₃ utlenia Fe do Fe³⁺ i redukuje się do NO.
Jaki gaz powstaje z miedzi i stężonego H₂SO₄?
- ASO₃
- BH₂
- CSO₂
- DH₂S
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: SO₂ – Cu + 2H₂SO₄ → CuSO₄ + SO₂ + 2H₂O.
Ile elektronów oddaje 3 mol Cu w reakcji 3Cu + 8HNO₃ → 3Cu(NO₃)₂ + 2NO + 4H₂O?
- A3 mol
- B8 mol
- C6 mol
- D2 mol
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 6 mol – Każdy atom Cu oddaje 2 elektrony, więc 3 mol oddaje 6 mol.
Ile cząsteczek HNO₃ z 8 ulega redukcji w tej reakcji?
- A2
- B6
- C8
- D4
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: 2 – Redukcji ulegają tylko te, które dają 2NO. Pozostałe 6 tworzy jony NO₃⁻ w soli.
Dlaczego glin nie reaguje z wodą w zwykłych warunkach?
- AWoda jest za słabym utleniaczem dla każdego metalu
- BChroni go warstwa Al₂O₃
- CGlin ma E° > 0
- DGlin nie oddaje elektronów
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Chroni go warstwa Al₂O₃ – Szczelna warstwa tlenku odcina metal od wody.
Co powstaje z żelaza i HCl?
- AFeCl₃
- BFeCl₂
- CFeCl₃ i H₂O
- DFe(OH)₂
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: FeCl₂ – H⁺ jest słabszym utleniaczem niż NO₃⁻, więc Fe utlenia się tylko do Fe²⁺.
Cały dział „Metale i ich związki”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.