ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Chemia · Węglowodoryklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/chemia/wzory-nazwy-izomeria-i-typy-reakcji-organicznych/

Chemia · Węglowodory · kl. 2

Wzory, nazwy, izomeria i typy reakcji organicznych

W organice liczą się cztery rzeczy: jak zapisać wzór, jak go nazwać, które związki są izomerami i jakiego typu jest reakcja. Zrobimy to na prostych węglowodorach.

ok. 2 min czytania9 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Wzory

  • Węglowodory mają tylko C i H. Węgiel tworzy 4 wiązania, a wodór 1. Wiązanie podwójne liczy się za dwa, potrójne za trzy.
  • Wzór sumaryczny podaje liczby atomów (C₄H₁₀). Półstrukturalny grupuje atomy (CH₃–CH₂–CH₂–CH₃). Strukturalny pokazuje wszystkie wiązania.

2Nazwy (do 8 atomów C)

  • Rdzeń zależy od liczby węgli: met-, et-, prop-, but-, pent-, heks-, hept-, okt-. Końcówka: -an (alkan), -en (alken), -yn (alkin).
  • Wybierz najdłuższy łańcuch (przy wiązaniu wielokrotnym musi je zawierać). Numeruj tak, by wiązanie wielokrotne miało najniższy numer, a gdy go nie ma – podstawniki (rozgałęzienia).
  • CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ to 2-metylobutan. CH₃–CH=CH–CH₃ to but-2-en.
Sprawdź, czy rozumiesz

Co oznacza końcówka -en w nazwie?

3Homologi i izomery

Ten sam wzór: C₄H₁₀butan — łańcuch prostyCH₃CH₂CH₂CH₃2-metylopropan — rozgałęzienieCH₃CHCH₃CH₃Inna kolejność połączeń atomów C
Butan i 2-metylopropan mają ten sam wzór C₄H₁₀ i inne połączenia atomów.
  • Homologi różnią się o grupę CH₂ (etan C₂H₆ i propan C₃H₈).
  • Izomery konstytucyjne mają ten sam wzór sumaryczny i inną budowę. Butan i 2-metylopropan to C₄H₁₀.

4Cztery typy reakcji

Substytucjawymiana atomu na innyCH₄ + Cl₂→ CH₃Cl + HClAddycjaprzyłączenie do C=C, C≡CCH₂=CH₂ + Br₂→ CH₂Br–CH₂BrEliminacjaoddanie małej cząsteczkiC₂H₅OH→ CH₂=CH₂ + H₂OKondensacjałączenie, wydziela się H₂Okwas + alkohol⇌ ester + H₂O
Cztery typy reakcji: substytucja (wymiana atomu), addycja (przyłączenie), eliminacja (odszczepienie) i kondensacja (połączenie z oddaniem małej cząsteczki).
  • Substytucja (podstawienie): CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl.
  • Addycja (przyłączanie do wiązania wielokrotnego): CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br.
  • Eliminacja (odszczepienie małej cząsteczki i powstanie wiązania wielokrotnego): C₂H₅OH → CH₂=CH₂ + H₂O (ogrzewanie z Al₂O₃ albo ze stęż. H₂SO₄).
  • Kondensacja (łączenie z wydzieleniem małej cząsteczki, np. H₂O): CH₃COOH + C₂H₅OH ⇌ CH₃COOC₂H₅ + H₂O.
Zapamiętaj

Homologi różnią się o CH₂, izomery mają ten sam wzór sumaryczny. Addycja zmniejsza krotność wiązania, eliminacja ją zwiększa.

Uwaga na błąd

Obrócony rysunek wzoru to ta sama cząsteczka, a nie nowy izomer. Porównuj połączenia atomów.

Sprawdź, czy rozumiesz

Które związki są izomerami?

✎Ściąga: Wzory, nazwy, izomeria i typy reakcji organicznych

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Homologi różnią się o CH₂, izomery mają ten sam wzór sumaryczny. Addycja zmniejsza krotność wiązania, eliminacja ją zwiększa.
  • Węglowodory mają tylko C i H. Węgiel tworzy 4 wiązania, a wodór 1. Wiązanie podwójne liczy się za dwa, potrójne za trzy.
  • Wzór sumaryczny podaje liczby atomów (C₄H₁₀). Półstrukturalny grupuje atomy (CH₃–CH₂–CH₂–CH₃). Strukturalny pokazuje wszystkie wiązania.
  • Homologi różnią się o grupę CH₂ (etan C₂H₆ i propan C₃H₈).
  • Izomery konstytucyjne mają ten sam wzór sumaryczny i inną budowę. Butan i 2-metylopropan to C₄H₁₀.
  • Substytucja (podstawienie): CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl.
  • Addycja (przyłączanie do wiązania wielokrotnego): CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br.
  • Eliminacja (odszczepienie małej cząsteczki i powstanie wiązania wielokrotnego): C₂H₅OH → CH₂=CH₂ + H₂O (ogrzewanie z Al₂O₃ albo ze stęż. H₂SO₄).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Który związek to 2-metylobutan?

    1. ACH₃–C(CH₃)₂–CH₃
    2. BCH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃
    3. CCH₃–CH=CH–CH₃
    4. DCH₃–CH₂–CH₂–CH₃
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: CH₃–CH(CH₃)–CH₂–CH₃ – Łańcuch główny ma 4 atomy C i grupę metylową przy drugim.

  2. Jaki wzór sumaryczny ma pentan?

    1. AC₅H₁₂
    2. BC₅H₈
    3. CC₅H₁₀
    4. DC₄H₁₀
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: C₅H₁₂ – Dla alkanów CₙH₂ₙ₊₂, więc dla n = 5 jest C₅H₁₂.

  3. Które związki są izomerami?

    1. AMetan i metanol
    2. BButan i 2-metylopropan
    3. CEten i etyn
    4. DEtan i propan
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Butan i 2-metylopropan – Oba mają wzór C₄H₁₀ i inną budowę.

  4. Które związki są homologami?

    1. AEten i etan
    2. BEtan i propan
    3. CPropan i propen
    4. DButan i 2-metylopropan
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Etan i propan – Różnią się o jedną grupę CH₂.

  5. Do jakiego typu należy reakcja CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl?

    1. ASubstytucja
    2. BAddycja
    3. CEliminacja
    4. DKondensacja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Substytucja – Atom H zostaje zastąpiony atomem Cl.

  6. Do jakiego typu należy reakcja CH₂=CH₂ + Br₂ → CH₂Br–CH₂Br?

    1. ASubstytucja
    2. BEliminacja
    3. CKondensacja
    4. DAddycja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Addycja – Wiązanie podwójne zmienia się w pojedyncze, a brom się przyłącza.

  7. Do jakiego typu należy reakcja C₂H₅OH → CH₂=CH₂ + H₂O?

    1. AAddycja
    2. BEliminacja
    3. CSubstytucja
    4. DKondensacja
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Eliminacja – Odszczepia się H₂O i powstaje wiązanie podwójne.

  8. Co oznacza końcówka -en w nazwie?

    1. AWiązanie potrójne
    2. BWiązanie podwójne C=C
    3. CGrupę hydroksylową
    4. DSame wiązania pojedyncze
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Wiązanie podwójne C=C – -an to alkan, -en to alken, -yn to alkin.

Cały dział „Węglowodory”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 9🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Chemia, klasa 2

Kwasy, zasady i pHStała dysocjacji i prawo rozcieńczeń OstwaldaZobojętnianie i strącanieIloczyn rozpuszczalności i reakcje jonowe w mieszaninachTlenki, wodorki i amfoterycznośćAmfoteryczność i jony kompleksoweHydroliza soli i odczyn roztworów soliTeoria Brønsteda–Lowry'ego i odczyn roztworówStopnie utlenienia i bilans elektronowyBilans jonowo-elektronowy, środowisko reakcji i kierunek redoksOgniwo galwaniczne i obieg ładunkuPotencjały standardowe, szereg elektrochemiczny i SEM ogniwaBaterie, akumulatory i ochrona przed korozjąMetale bloków s i pMetale i kwasyŻelazo, miedź i metale przejścioweReaktywność metali i kwasy utleniające – produkty i bilansAnaliza jakościowa i ciągi przemianKompleksy oraz Fe, Cr i Mn na różnych stopniach utlenieniaReakcje wodoru, tlenu, chloru i siarkiAzot, siarka i ich związkiRedoks wodoru, tlenu, chloru, azotu i siarkiKrzemionka, szkło, wapień i wapnoTwardość wody, hydraty i zaprawa gipsowaFluorowce i laboratoryjne otrzymywanie H₂, O₂ i Cl₂Alkany i substytucjaAlkeny, alkiny i addycjaPolimery i benzenSurowce i paliwaGrupy funkcyjne i właściwościAlkohole i fenoleAldehydy i ketonyKwasy karboksylowe i estryAminy – wprowadzenieObliczenia chemiczneWydajność, równanie Clapeyrona i zadania wieloetapoweDoświadczenie i uzasadnienieProjektowanie identyfikacji i argumentowanie mechanizmemMaksymalne stopnie utlenienia, redoks w organice i kierunek reakcjiProjektowanie ogniw, ogniwa odwracalne i nieodwracalne