ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Język polski · Romantyzmklasa 2 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/2/jezyk-polski/adam-mickiewicz-romantycznosc-i-inne-ballady/

Język polski · Romantyzm · kl. 2

Adam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne ballady

Poznasz ballady Mickiewicza i spór z „Romantyczności”: czy prawdę poznajemy rozumem, czy sercem.

ok. 3 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Czym jest ballada

  • Ballada to utwór, który ma fabułę (jak epika), dialog (jak dramat) i nastrój (jak liryka). Takie mieszanie rodzajów to synkretyzm. Ballada lubi fantastykę i ludowe wierzenia.
  • W 1822 r. Mickiewicz wydał tom Ballady i romanse (m.in. Romantyczność, Świteź, Świtezianka, Lilije, Pani Twardowska). Od niego umownie liczy się polski romantyzm.

2„Romantyczność” krok po kroku

  • Motto z Hamleta: „Zdaje mi się, że widzę… gdzie? / Przed oczyma duszy mojej”. Od początku chodzi o widzenie „duszą”, nie wzrokiem.
  • Karusia w biały dzień rozmawia z duchem zmarłego ukochanego, Jasieńka. Cierpi, bo kocha kogoś, kogo już nie ma.
  • Zbiera się lud. Prości ludzie jej wierzą i każą zmówić pacierz za duszę Jasia.
  • Starzec woła: „Ufajcie memu oku i szkiełku”. Dla niego to „duby smalone”, a lud „rozumowi bluźni”.
  • Narrator-poeta odpowiada: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”. Kończy wezwaniem: „Miej serce i patrzaj w serce!”.
Karusia widzi ducha JasieńkaStarzecszkiełko i okorozum, doświadczenie„nic tam nie ma”Poeta i Karusiaczucie i wiaraintuicja, uczucieduch jest prawdziwy
Konflikt w „Romantyczności”: Starzec (rozum, doświadczenie) kontra Karusia, lud i poeta (czucie, wiara).
Sprawdź, czy rozumiesz

Jak prości ludzie reagują na zachowanie Karusi?

3Co z tego wynika

  • Starzec zna „martwe prawdy” (nauka, pomiar). Poeta broni „prawd żywych”: uczucia, wiary, intuicji. To spór empiryzmu z romantycznym sposobem poznania.
  • Lud ma wrażliwość, której brak uczonym. Fantastyka (duch) jest tu prawdziwym przeżyciem, a nie bajką.
  • Ballada działa jak manifest romantyzmu: zrywa z oświeceniowym racjonalizmem.

4Inne ballady

  • Lilije: żona zabija męża i sadzi na jego grobie lilie. Gdy chce wyjść za jednego z jego braci, w kościele zjawia się duch męża i zbrodniarka zostaje ukarana. To ludowa sprawiedliwość: zbrodnia nie ujdzie bezkarnie.
  • Świteź: dawny gród zatonął w jeziorze, a jego kobiety zamieniły się w kwiaty, żeby nie trafić do niewoli. Baśń łączy się tu z historią i patriotyzmem.
Zapamiętaj

Romantyczność: szkiełko i oko (rozum Starca) kontra czucie i wiara (Karusia, lud, poeta).

Uwaga na błąd

Pisanie, że lud wyśmiewa Karusię. Wyśmiewa ją Starzec, a prości ludzie jej wierzą i się modlą. Nie myl też Świtezi (zatopiony gród) ze Świtezianką (nimfa i niewierny strzelec).

Sprawdź, czy rozumiesz

Co dzieje się w finale ballady Lilije?

✎Ściąga: Adam Mickiewicz – „Romantyczność” i inne ballady

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Romantyczność: szkiełko i oko (rozum Starca) kontra czucie i wiara (Karusia, lud, poeta).
  • Ballada to utwór, który ma fabułę (jak epika), dialog (jak dramat) i nastrój (jak liryka). Takie mieszanie rodzajów to synkretyzm. Ballada lubi fantastykę i ludowe wierzenia.
  • Motto z Hamleta: „Zdaje mi się, że widzę… gdzie? / Przed oczyma duszy mojej”. Od początku chodzi o widzenie „duszą”, nie wzrokiem.
  • Karusia w biały dzień rozmawia z duchem zmarłego ukochanego, Jasieńka. Cierpi, bo kocha kogoś, kogo już nie ma.
  • Starzec woła: „Ufajcie memu oku i szkiełku”. Dla niego to „duby smalone”, a lud „rozumowi bluźni”.
  • Narrator-poeta odpowiada: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”. Kończy wezwaniem: „Miej serce i patrzaj w serce!”.
  • Lud ma wrażliwość, której brak uczonym. Fantastyka (duch) jest tu prawdziwym przeżyciem, a nie bajką.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Jakie elementy łączy ballada?

    1. AWyłącznie dialog postaci
    2. BRym i rytm bez fabuły
    3. CFabułę, dialog i nastrój liryczny
    4. DWyłącznie opis przyrody
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Fabułę, dialog i nastrój liryczny – Ballada miesza cechy epiki, dramatu i liryki, czyli jest synkretyczna.

  2. Kiedy ukazał się tom Ballady i romanse?

    1. AW 1832 r.
    2. BW 1863 r.
    3. CW 1822 r.
    4. DW 1798 r.
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: W 1822 r. – Od tego tomu umownie liczy się początek polskiego romantyzmu.

  3. Kogo widzi Karusia?

    1. AZjawę Starca
    2. BDucha zmarłego ukochanego, Jasieńka
    3. CAnioła stróża
    4. DDucha zmarłej matki
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Ducha zmarłego ukochanego, Jasieńka – Karusia rozmawia z duchem Jasia, którego kochała za życia.

  4. Jak prości ludzie reagują na zachowanie Karusi?

    1. AWyśmiewają ją razem ze Starcem
    2. BUciekają w strachu
    3. CWierzą jej i każą się modlić za duszę Jasia
    4. DOdprowadzają ją do lekarza
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Wierzą jej i każą się modlić za duszę Jasia – Lud ufa czuciu i wierze, a wyśmiewa ją tylko Starzec.

  5. Co reprezentuje Starzec?

    1. AMądrość ludu
    2. BRozum i doświadczenie („szkiełko i oko”)
    3. CFantastykę
    4. DWiarę i uczucie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Rozum i doświadczenie („szkiełko i oko”) – Starzec odrzuca wszystko, czego nie można zobaczyć i zmierzyć.

  6. Którymi słowami kończy się Romantyczność?

    1. A„Ideał sięgnął bruku”
    2. B„Miej serce i patrzaj w serce!”
    3. C„Jedźmy, nikt nie woła”
    4. D„Młodości! dodaj mi skrzydła!”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: „Miej serce i patrzaj w serce!” – Pozostałe cytaty pochodzą ze Stepów akermańskich, Ody do młodości i Fortepianu Szopena.

  7. Co dzieje się w finale ballady Lilije?

    1. AŻona wyznaje winę i zostaje uniewinniona
    2. BBracia męża zabijają się w pojedynku
    3. CMąż wraca żywy z wojny
    4. DDuch zamordowanego męża zjawia się w kościele i zbrodniarka zostaje ukarana
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Duch zamordowanego męża zjawia się w kościele i zbrodniarka zostaje ukarana – Ballada pokazuje ludową sprawiedliwość: zbrodnia musi zostać ukarana.

  8. Co pokazuje fantastyka w Romantyczności?

    1. AŻe duchy są tylko zabawą
    2. BŻe Karusia kłamie
    3. CŻe nauka wszystko wyjaśni
    4. DŻe rozum nie obejmuje całej prawdy o świecie
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Że rozum nie obejmuje całej prawdy o świecie – Duch jest dla Karusi prawdziwym przeżyciem, którego nie widzi „szkiełko i oko”.

Cały dział „Romantyzm”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Język polski, klasa 2

Romantyzm – nowa wizja człowieka i poznaniaAdam Mickiewicz – „Oda do młodości”Adam Mickiewicz – „Sonety krymskie” i inne wierszeEuropejska poezja romantyczna – bohater byronicznyJuliusz Słowacki – „Testament mój”Cyprian Kamil Norwid – wybrane wierszeCyprian Norwid – „Fortepian Szopena”Juliusz Słowacki – „Kordian”„Dziady” cz. III – dramat romantyczny: kompozycja i tło„Dziady” cz. III – Konrad i Wielka Improwizacja„Dziady” cz. III – ksiądz Piotr i mesjanizm„Dziady” cz. III – martyrologia i obraz społeczeństwa„Dziady” cz. III – Ustęp: obraz Rosji, wolność i despotyzmDramat romantyczny – „Dziady”, „Kordian”, „Nie-Boska komedia” i „Dziady” cz. IVPozytywizm – program epoki i jego ideeRealizm i naturalizm w literaturzeBolesław Prus – „Lalka”: narracja i kompozycja„Lalka” – Stanisław Wokulski i konflikt wartości„Lalka” – Rzecki, Ochocki i obraz społeczeństwa„Lalka” – miasto, pieniądz i marzeniaHenryk Sienkiewicz – „Potop” (fragmenty)Fiodor Dostojewski – „Zbrodnia i kara”„Zbrodnia i kara” – Sonia, Petersburg i powieść psychologicznaRealistyczna powieść europejska (do wyboru)Stylizacja językowa – archaizacja i dialektyzacjaWieloznaczność, frazeologia i poprawność językowaInterpretacja porównawcza – motyw i kontekstySamokształcenie i wypowiedź ustnaArgument, kontrargument i chwyty erystyczneNotatka syntetyzująca i wypracowanie: ćwiczenia na materiale klasy IILektury w klasie II: P, R i uzupełniające