1Pięć pytań do każdego źródła
- Kto jest autorem? Kiedy i gdzie powstało? Po co (cel)? Dla kogo (adresat)? Jak wiarygodne jest (czy autor był świadkiem, czy miał interes)?
2Źródło propagandowe
- Źródło propagandowe informuje także o celach nadawcy, nawet gdy przekazuje nieprawdziwy obraz. Plakat PRL pokazuje, jak władza chciała widzieć siebie i świat.
- Przykład: w kwietniu 1943 roku Niemcy ogłosili odkrycie grobów katyńskich. Komunikat był propagandowy, bo miał poróżnić aliantów. Ale informacja o zbrodni była prawdziwa. Sowiecka wersja, która winiła Niemców, była fałszywa.
Dlaczego niemiecki komunikat o Katyniu z 1943 roku nie był „fałszywy w całości”?
Cel nadawcy nie przesądza o prawdziwości faktów.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Fakt, opinia, ocena
- Fakt możesz sprawdzić: „stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”. Opinia i ocena wyrażają stanowisko: „stan wojenny był konieczny”. W zadaniu pisz, co jest czym.
4Jak odpowiadać krok po kroku
- Krok 1: przeczytaj polecenie i sprawdź, czy odpowiedź ma wynikać tylko ze źródła („na podstawie źródła”), czy także z twojej wiedzy.
- Krok 2: zacytuj lub opisz fragment źródła, który potwierdza twoją odpowiedź.
- Krok 3: dodaj wiedzę własną (data, nazwa, kontekst), jeśli polecenie tego wymaga.
Źródło: kto, kiedy, po co, dla kogo, jak wiarygodne. Propaganda też jest źródłem wiedzy o celach nadawcy. Odróżniaj fakt od oceny i trzymaj się polecenia.
Pisanie, że źródło jest bezwartościowe, bo to propaganda. Należy wskazać, czego możemy się z niego dowiedzieć (np. o celach nadawcy).
Które zdanie to fakt?
Fakt można sprawdzić w źródłach.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Źródła XX wieku: jak je czytać i oceniać
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Źródło: kto, kiedy, po co, dla kogo, jak wiarygodne. Propaganda też jest źródłem wiedzy o celach nadawcy. Odróżniaj fakt od oceny i trzymaj się polecenia.
- Kto jest autorem? Kiedy i gdzie powstało? Po co (cel)? Dla kogo (adresat)? Jak wiarygodne jest (czy autor był świadkiem, czy miał interes)?
- Źródło propagandowe informuje także o celach nadawcy, nawet gdy przekazuje nieprawdziwy obraz. Plakat PRL pokazuje, jak władza chciała widzieć siebie i świat.
- Fakt możesz sprawdzić: „stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”. Opinia i ocena wyrażają stanowisko: „stan wojenny był konieczny”. W zadaniu pisz, co jest czym.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które pytanie nie należy do pięciu pytań o źródło?
- AIle kosztowało wydanie?
- BDla kogo je napisano?
- CKto jest autorem?
- DPo co powstało?
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Ile kosztowało wydanie? – Pozostałe pytania służą ocenie wiarygodności i celu źródła.
Co daje analiza źródła propagandowego?
- AWiedzę o celach nadawcy i metodach propagandy
- BWyłącznie datę
- CBrak informacji
- DPewność, że wszystko jest prawdą
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Wiedzę o celach nadawcy i metodach propagandy – Propaganda informuje o intencjach autora.
Które zdanie to fakt?
- A„Stan wojenny był konieczny”
- B„Stan wojenny był zbrodnią”
- C„Stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”
- D„Stan wojenny uratował Polskę”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: „Stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981” – Fakt można sprawdzić w źródłach.
Które zdanie to ocena?
- A„Powstanie trwało 63 dni”
- B„Decyzja o powstaniu była błędem”
- C„Powstanie wybuchło 1 VIII 1944”
- D„Zginęło ok. 16 tys. powstańców”
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: „Decyzja o powstaniu była błędem” – Ocena wymaga kryteriów i nie jest faktem.
Dlaczego niemiecki komunikat o Katyniu z 1943 roku nie był „fałszywy w całości”?
- ABył sporządzony w 1945
- BBył sowiecki
- CZawierał prawdziwą informację o zbrodni, podaną w celu propagandowym
- DNie dotyczył zbrodni
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zawierał prawdziwą informację o zbrodni, podaną w celu propagandowym – Cel nadawcy nie przesądza o prawdziwości faktów.
Na co zwrócić uwagę przy wykresie lub danych statystycznych?
- ANa pochodzenie autora
- BWyłącznie na kolory
- CCzego dotyczą, z którego roku i czy podano procenty czy liczby
- DNa liczbę stron
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Czego dotyczą, z którego roku i czy podano procenty czy liczby – Błędy w odczycie danych to częsty powód utraty punktów.
Jak poprawnie odpowiedzieć „na podstawie źródła”?
- AWyłącznie na własną wiedzę
- BNapisać własną opinię
- CPowołać się na fragment źródła
- DPrzepisać całe źródło
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Powołać się na fragment źródła – Odpowiedź ma wynikać ze źródła.
Źródło ikonograficzne to
- Atekst urzędowy
- Bmapa
- Cobraz, plakat lub fotografia
- Drelacja ustna
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: obraz, plakat lub fotografia – Plakat propagandowy to typowy przykład.
Cały dział „Synteza i CKE”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.