ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Historia · Synteza i CKEklasa 4 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/4/historia/zrodla-xx-wieku-jak-je-czytac-i-oceniac/

Historia · Synteza i CKE · kl. 4

Źródła XX wieku: jak je czytać i oceniać

Na maturze prawie każde zadanie zaczyna się od źródła: tekstu, plakatu, zdjęcia, mapy albo wykresu. Zobaczysz, jak je analizować na przykładach z XX wieku, w tym ze źródłami propagandowymi.

ok. 2 min czytania8 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Pięć pytań do każdego źródła

  • Kto jest autorem? Kiedy i gdzie powstało? Po co (cel)? Dla kogo (adresat)? Jak wiarygodne jest (czy autor był świadkiem, czy miał interes)?
Rodzaj źródłaCo zwykle pokazujeNa co uważaćPlakat,fotografiaobraz świata zgodny z celaminadawcykto go stworzył i dla kogoRelacjaświadkadoświadczenie jednegoczłowiekakiedy spisano, czy autormiał interesDokumenturzędowydecyzje i zamierzenia władzykto go wydał i po coStatystyka,wykresskalę zjawiskarok, procenty czy liczby,czego dotyczyMapazasięg i granice w danymczasietytuł, legenda, data
Rodzaje źródeł XX wieku i na co uważać

2Źródło propagandowe

  • Źródło propagandowe informuje także o celach nadawcy, nawet gdy przekazuje nieprawdziwy obraz. Plakat PRL pokazuje, jak władza chciała widzieć siebie i świat.
  • Przykład: w kwietniu 1943 roku Niemcy ogłosili odkrycie grobów katyńskich. Komunikat był propagandowy, bo miał poróżnić aliantów. Ale informacja o zbrodni była prawdziwa. Sowiecka wersja, która winiła Niemców, była fałszywa.
Sprawdź, czy rozumiesz

Dlaczego niemiecki komunikat o Katyniu z 1943 roku nie był „fałszywy w całości”?

3Fakt, opinia, ocena

  • Fakt możesz sprawdzić: „stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”. Opinia i ocena wyrażają stanowisko: „stan wojenny był konieczny”. W zadaniu pisz, co jest czym.

4Jak odpowiadać krok po kroku

  • Krok 1: przeczytaj polecenie i sprawdź, czy odpowiedź ma wynikać tylko ze źródła („na podstawie źródła”), czy także z twojej wiedzy.
  • Krok 2: zacytuj lub opisz fragment źródła, który potwierdza twoją odpowiedź.
  • Krok 3: dodaj wiedzę własną (data, nazwa, kontekst), jeśli polecenie tego wymaga.
Zapamiętaj

Źródło: kto, kiedy, po co, dla kogo, jak wiarygodne. Propaganda też jest źródłem wiedzy o celach nadawcy. Odróżniaj fakt od oceny i trzymaj się polecenia.

Uwaga na błąd

Pisanie, że źródło jest bezwartościowe, bo to propaganda. Należy wskazać, czego możemy się z niego dowiedzieć (np. o celach nadawcy).

Sprawdź, czy rozumiesz

Które zdanie to fakt?

✎Ściąga: Źródła XX wieku: jak je czytać i oceniać

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • Źródło: kto, kiedy, po co, dla kogo, jak wiarygodne. Propaganda też jest źródłem wiedzy o celach nadawcy. Odróżniaj fakt od oceny i trzymaj się polecenia.
  • Kto jest autorem? Kiedy i gdzie powstało? Po co (cel)? Dla kogo (adresat)? Jak wiarygodne jest (czy autor był świadkiem, czy miał interes)?
  • Źródło propagandowe informuje także o celach nadawcy, nawet gdy przekazuje nieprawdziwy obraz. Plakat PRL pokazuje, jak władza chciała widzieć siebie i świat.
  • Fakt możesz sprawdzić: „stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”. Opinia i ocena wyrażają stanowisko: „stan wojenny był konieczny”. W zadaniu pisz, co jest czym.

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Które pytanie nie należy do pięciu pytań o źródło?

    1. AIle kosztowało wydanie?
    2. BDla kogo je napisano?
    3. CKto jest autorem?
    4. DPo co powstało?
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Ile kosztowało wydanie? – Pozostałe pytania służą ocenie wiarygodności i celu źródła.

  2. Co daje analiza źródła propagandowego?

    1. AWiedzę o celach nadawcy i metodach propagandy
    2. BWyłącznie datę
    3. CBrak informacji
    4. DPewność, że wszystko jest prawdą
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Wiedzę o celach nadawcy i metodach propagandy – Propaganda informuje o intencjach autora.

  3. Które zdanie to fakt?

    1. A„Stan wojenny był konieczny”
    2. B„Stan wojenny był zbrodnią”
    3. C„Stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981”
    4. D„Stan wojenny uratował Polskę”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: „Stan wojenny wprowadzono 13 XII 1981” – Fakt można sprawdzić w źródłach.

  4. Które zdanie to ocena?

    1. A„Powstanie trwało 63 dni”
    2. B„Decyzja o powstaniu była błędem”
    3. C„Powstanie wybuchło 1 VIII 1944”
    4. D„Zginęło ok. 16 tys. powstańców”
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: „Decyzja o powstaniu była błędem” – Ocena wymaga kryteriów i nie jest faktem.

  5. Dlaczego niemiecki komunikat o Katyniu z 1943 roku nie był „fałszywy w całości”?

    1. ABył sporządzony w 1945
    2. BBył sowiecki
    3. CZawierał prawdziwą informację o zbrodni, podaną w celu propagandowym
    4. DNie dotyczył zbrodni
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Zawierał prawdziwą informację o zbrodni, podaną w celu propagandowym – Cel nadawcy nie przesądza o prawdziwości faktów.

  6. Na co zwrócić uwagę przy wykresie lub danych statystycznych?

    1. ANa pochodzenie autora
    2. BWyłącznie na kolory
    3. CCzego dotyczą, z którego roku i czy podano procenty czy liczby
    4. DNa liczbę stron
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Czego dotyczą, z którego roku i czy podano procenty czy liczby – Błędy w odczycie danych to częsty powód utraty punktów.

  7. Jak poprawnie odpowiedzieć „na podstawie źródła”?

    1. AWyłącznie na własną wiedzę
    2. BNapisać własną opinię
    3. CPowołać się na fragment źródła
    4. DPrzepisać całe źródło
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Powołać się na fragment źródła – Odpowiedź ma wynikać ze źródła.

  8. Źródło ikonograficzne to

    1. Atekst urzędowy
    2. Bmapa
    3. Cobraz, plakat lub fotografia
    4. Drelacja ustna
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: obraz, plakat lub fotografia – Plakat propagandowy to typowy przykład.

Cały dział „Synteza i CKE”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Więcej: Historia, klasa 4

Wojna obronna Polski w 1939 rokuKampania 1939: potencjały, decyzje i ocenyII wojna światowa: fronty i klęska OsiDaleki Wschód, Afryka i Włochy: inne fronty wojnyKonferencje Wielkiej Trójki: Teheran, Jałta, PoczdamWielka Koalicja i współpraca Niemiec z ZSRSLudność cywilna i jeńcy w II wojnie światowejŻycie pod okupacją, obozy i deportacjePolityka okupantów: Niemcy i ZSRS w PolsceZbrodnie niemieckie i sowieckie oraz pamięć o nichLudobójstwo na Wołyniu i w Małopolsce WschodniejZagłada Żydów: etapy i opórPostawy wobec Holokaustu i SprawiedliwiKorzenie antysemityzmu i działania rządu RP wobec ZagładyRząd RP na uchodźstwie i układ Sikorski–MajskiPolacy na frontach i sprawa polska w polityce mocarstwArmia Andersa, Polskie Siły Zbrojne i położenie rządu RPPolskie Państwo Podziemne i Armia KrajowaAkcja „Burza” i powstanie warszawskieSkutki II wojny światowejRozliczenie zbrodni wojennych i ocena ONZPoczątek zimnej wojny, NATO i Układ WarszawskiSowietyzacja Europy Środkowo-Wschodniej i bunty: NRD, Węgry, CzechosłowacjaKonflikt arabsko-izraelski i Bliski WschódPowstanie Izraela i przemiany w ChinachDekolonizacja oraz Wietnam, Kuba i AfganistanRok Afryki i terroryzmIntegracja europejska, nauka i przemiany kulturyZagrożenia cywilizacyjne, Sobór Watykański II i kultura masowaUSA po II wojnie światowej: makkartyzm i prawa obywatelskiePolska po wojnie: straty, nowe granice i odbudowaPrzesiedlenia i nowe granice: skutki społeczneJak komuniści przejęli władzę w PolsceStalinizm w Polsce: ustrój, terror i KościółPropaganda, socrealizm, plan sześcioletni i odwilżPoznański Czerwiec 1956 i Październik 1956System władzy i gospodarka PRL w latach 60. i 70.Kryzysy: Marzec 1968, Grudzień 1970, Czerwiec 1976Kościół, opozycja i „Solidarność”Postawy wobec władzy, milenium 1966 i ludzie „Solidarności”Stan wojenny w PolsceStan wojenny: reakcje świata, Kościół i życie codzienneOkrągły Stół i wybory 1989Jesień Ludów, rozpad ZSRS i wojny lat 90.Obalanie komunizmu i transformacja w regionieTransformacja ustrojowa i Konstytucja 1997Spory polityczne i koszty transformacji w latach 90.Polska w NATO i Unii EuropejskiejPolska i sąsiedzi po 1989 rokuŚwiat po 2000 roku: Chiny, terroryzm i wojna na UkrainieSpory o XX wiek: interpretacje i argumentacjaPowtórka: cezury i problemy od starożytności do 2004 rokuPorównania i syntezy problemowe na rozszerzeniu