1Wszystko zbudowane jest z drobin
- Każda substancja składa się z ogromnej liczby drobin – tak małych, że nie widać ich nawet pod mikroskopem optycznym.
- Drobiny są w ciągłym ruchu i przyciągają się nawzajem. Między nimi jest wolna przestrzeń.
2Model drobinowy stanów skupienia
| stan skupienia | ułożenie drobin | ruch drobin | kształt | ściśliwość |
|---|---|---|---|---|
| ciało stałe | bardzo blisko, uporządkowane | drgają w miejscu | własny | prawie nieściśliwe |
| ciecz | blisko, bez porządku | przesuwają się względem siebie | kształt naczynia | prawie nieściśliwa |
| gaz | daleko od siebie | szybko poruszają się we wszystkich kierunkach | wypełnia całe naczynie | łatwo ściśliwy |
- Ściśliwość to możliwość zmniejszenia objętości przez ściskanie. Tłok strzykawki z powietrzem, zatkanej palcem, łatwo wcisnąć – drobiny gazu mają dużo wolnego miejsca. Strzykawki z wodą prawie nie da się ścisnąć.
Ciało stałe ma własny kształt, ciecz przyjmuje kształt naczynia, a gaz wypełnia całe naczynie i łatwo go ścisnąć.
„ciecz nie ma kształtu” – ma, ale zawsze taki, jak naczynie, w którym się znajduje.
Dlaczego tłok zatkanej strzykawki z powietrzem łatwo wcisnąć?
Ściskając gaz, zmniejszamy odległości między drobinami, a nie same drobiny.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Dyfuzja – dowód ruchu drobin
- Dyfuzja to samorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin.
- Zapach perfum rozpylonych w kącie pokoju po chwili czujemy w całym pomieszczeniu.
- Barwnik z torebki herbaty powoli rozchodzi się po całym kubku wody, nawet bez mieszania.
4Temperatura a ruch drobin
- Im wyższa temperatura, tym szybciej poruszają się drobiny.
- Dlatego dyfuzja jest szybsza w cieplejszej substancji: herbata szybciej zabarwi gorącą wodę niż zimną.
- Ogrzanie może też zmienić stan skupienia, np. lód topnieje (więcej w temacie o stanach skupienia wody).
Im wyższa temperatura, tym szybszy ruch drobin i szybsza dyfuzja.
Co to jest dyfuzja?
Drobiny ciągle się poruszają, więc substancje same się mieszają.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Drobinowa budowa materii
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Ciało stałe ma własny kształt, ciecz przyjmuje kształt naczynia, a gaz wypełnia całe naczynie i łatwo go ścisnąć.
- Im wyższa temperatura, tym szybszy ruch drobin i szybsza dyfuzja.
- Ściśliwość to możliwość zmniejszenia objętości przez ściskanie. Tłok strzykawki z powietrzem, zatkanej palcem, łatwo wcisnąć – drobiny gazu mają dużo wolnego miejsca. Strzykawki z wodą prawie nie da się ścisnąć.
- Dyfuzja to samorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym stanie skupienia drobiny są najdalej od siebie?
- Aw ciele stałym
- Bw cieczy
- Cw gazie
- Dwe wszystkich jednakowo daleko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w gazie – Drobiny gazu są daleko od siebie i wypełniają całe naczynie.
Dlaczego tłok zatkanej strzykawki z powietrzem łatwo wcisnąć?
- Adrobiny gazu są daleko od siebie i można je zbliżyć
- Bpowietrze nie składa się z drobin
- Cdrobiny gazu znikają podczas ściskania
- Ddrobiny gazu stają się mniejsze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: drobiny gazu są daleko od siebie i można je zbliżyć – Ściskając gaz, zmniejszamy odległości między drobinami, a nie same drobiny.
Jaki kształt ma woda wlana do butelki?
- Akształt kuli
- Bkształt butelki
- Cnie ma żadnego kształtu
- Dwłasny, stały kształt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kształt butelki – Ciecz przyjmuje kształt naczynia, w którym się znajduje.
Co to jest dyfuzja?
- Aprzechodzenie cieczy w gaz
- Bściskanie gazu w strzykawce
- Csamorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin
- Drozdzielanie mieszaniny na składniki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: samorzutne mieszanie się substancji dzięki ruchowi drobin – Drobiny ciągle się poruszają, więc substancje same się mieszają.
Do szklanki z zimną i do szklanki z gorącą wodą włożono torebki herbaty. Co zaobserwujemy?
- Aw zimnej wodzie barwnik rozejdzie się szybciej
- Bbez mieszania barwnik w ogóle się nie rozejdzie
- Cw gorącej wodzie barwnik rozejdzie się szybciej
- Dw obu szklankach barwnik rozejdzie się tak samo szybko
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: w gorącej wodzie barwnik rozejdzie się szybciej – W wyższej temperaturze drobiny poruszają się szybciej, więc dyfuzja jest szybsza.
Jak poruszają się drobiny w ciele stałym?
- Aszybko latają we wszystkich kierunkach
- Bdrgają w miejscu
- Cswobodnie przesuwają się po całym naczyniu
- Dwcale się nie poruszają
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: drgają w miejscu – W ciele stałym drobiny są ciasno ułożone i mogą tylko drgać.
Który przykład świadczy o ruchu drobin?
- Aczysta woda jest przezroczysta
- Blód jest twardy i kruchy
- Czapach pieczonego ciasta czuć w całym mieszkaniu
- Dkamień ma stały kształt
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: zapach pieczonego ciasta czuć w całym mieszkaniu – Rozchodzenie się zapachu to dyfuzja, która wynika z ruchu drobin.
Co dzieje się z drobinami, gdy substancję ogrzewamy?
- Astają się większe
- Bporuszają się szybciej
- Cporuszają się wolniej
- Dprzestają się poruszać
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: poruszają się szybciej – Wyższa temperatura oznacza szybszy ruch drobin, ale nie zmienia ich rozmiaru.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.