1Trzy stany skupienia wody
- Woda występuje w trzech stanach skupienia: stałym (lód, śnieg), ciekłym (woda) i gazowym (para wodna).
- Ciało stałe ma własny kształt. Kostka lodu ma ten sam kształt w kubku i na talerzu.
- Ciecz przyjmuje kształt naczynia, ale jej objętość się nie zmienia.
- Gaz wypełnia całe naczynie. Gaz łatwo ścisnąć (np. powietrze w strzykawce), a ciecz i ciało stałe – prawie wcale.
- Para wodna jest niewidoczna. Biała „mgiełka” nad czajnikiem to już drobne kropelki wody.
„para nad czajnikiem jest biała”
To, co widzisz, to skroplone kropelki wody, a sama para wodna jest niewidoczna.
2Przemiany stanów skupienia
| przemiana | co się dzieje | przykład w przyrodzie |
|---|---|---|
| topnienie | lód → woda | wiosną topnieje śnieg |
| krzepnięcie (zamarzanie) | woda → lód | zimą zamarza jezioro |
| parowanie | woda → para wodna | wysychają kałuże |
| skraplanie | para wodna → woda | rosa na trawie, zaparowana szyba |
| sublimacja | lód → para wodna | śnieg znika na mrozie |
| resublimacja | para wodna → lód | szron na trawie i szybach |
- Do topnienia, parowania i sublimacji potrzebne jest ciepło. Przy krzepnięciu, skraplaniu i resublimacji woda oddaje ciepło.
- Wrzenie to bardzo szybkie parowanie – w całej wodzie tworzą się pęcherzyki pary.
Lód topnieje w temperaturze 0 °C. Woda wrze w temperaturze 100 °C (przy normalnym ciśnieniu powietrza).
Czym jest biała „mgiełka” nad gotującą się wodą?
Para wodna jest niewidoczna – widać dopiero skroplone kropelki.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Doświadczenia
- Kostki lodu kładziemy na talerzyku w ciepłym pokoju. Po chwili topnieją i powstaje woda. Wniosek: ciepło powoduje topnienie.
- Nad naczyniem z gorącą wodą trzymamy zimną szybkę (pod opieką nauczyciela). Szybka pokrywa się kropelkami. Wniosek: para wodna skrapla się na zimnej powierzchni.
- Zatykamy palcem wylot strzykawki z powietrzem i naciskamy tłok – da się go wcisnąć. Ze strzykawką pełną wody to się nie udaje. Wniosek: gaz łatwo ścisnąć, a ciecz – prawie wcale.
✎Ściąga: Stany skupienia wody i ich przemiany
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Lód topnieje w temperaturze 0 °C. Woda wrze w temperaturze 100 °C (przy normalnym ciśnieniu powietrza).
- Ciało stałe ma własny kształt. Kostka lodu ma ten sam kształt w kubku i na talerzu.
- Ciecz przyjmuje kształt naczynia, ale jej objętość się nie zmienia.
- Gaz wypełnia całe naczynie. Gaz łatwo ścisnąć (np. powietrze w strzykawce), a ciecz i ciało stałe – prawie wcale.
- Wrzenie to bardzo szybkie parowanie – w całej wodzie tworzą się pęcherzyki pary.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jak nazywa się przemiana pary wodnej w szron?
- Askraplanie
- Bkrzepnięcie
- Cresublimacja
- Dsublimacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: resublimacja – Gaz zmienia się od razu w ciało stałe, więc to resublimacja.
W jakiej temperaturze topnieje lód?
- A10 °C
- B−10 °C
- C0 °C
- D100 °C
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 0 °C – Lód topnieje w temperaturze 0 °C.
Czym jest biała „mgiełka” nad gotującą się wodą?
- Adymem z grzałki
- Bgorącym powietrzem
- Cparą wodną
- Ddrobnymi kropelkami wody
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: drobnymi kropelkami wody – Para wodna jest niewidoczna – widać dopiero skroplone kropelki.
Rano na zimnej szybie samochodu pojawiły się kropelki wody. Jaka to przemiana?
- Aparowanie
- Bskraplanie
- Csublimacja
- Dtopnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: skraplanie – Para wodna z powietrza zmieniła się w wodę na zimnej szybie.
Który stan skupienia najłatwiej ścisnąć?
- Agazowy
- Bwszystkie tak samo
- Cstały
- Dciekły
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: gazowy – Gaz łatwo ścisnąć, a ciecz i ciało stałe prawie wcale.
Kałuża po deszczu wyschła w słoneczny dzień. Co się stało z wodą?
- Askropliła się
- Bwyparowała
- Czamarzła
- Dstopiła się
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wyparowała – Woda z kałuży zmieniła się w niewidoczną parę wodną.
Która przemiana wymaga dostarczenia ciepła?
- Aresublimacja
- Bskraplanie
- Ckrzepnięcie
- Dtopnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: topnienie – Lód topnieje, gdy go ogrzewamy.
Zamarznięte pranie wyschło na mrozie, chociaż lód nie roztopił się. Jaka przemiana zaszła?
- Askraplanie
- Btopnienie
- Csublimacja
- Dkrzepnięcie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: sublimacja – Lód zmienił się od razu w parę wodną, więc to sublimacja.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.