1Formy terenu
- Formy wypukłe wznoszą się ponad okolicę: góra, pagórek (niskie, łagodne wzniesienie).
- Formy wklęsłe leżą niżej niż okolica: dolina (wydłużone obniżenie, często z rzeką) i kotlina (obniżenie otoczone wzniesieniami).
2Niziny, wyżyny i góry
| obszar | wysokość | przykład w Polsce |
|---|---|---|
| depresja | poniżej poziomu morza | Żuławy Wiślane |
| nizina | 0–300 m n.p.m. | Nizina Mazowiecka |
| wyżyna | ponad 300 m n.p.m., teren płaski lub falisty | Wyżyna Lubelska |
| góry | ponad 300 m n.p.m., strome stoki, różnice wysokości między szczytami a dolinami ponad 300 m | Sudety, Karpaty |
- Góry bywają niskie (do ok. 600 m n.p.m., np. Góry Świętokrzyskie), średnie (zwykle do ok. 1600 m, zaokrąglone, zalesione szczyty, np. Sudety, Beskidy) i wysokie (ostre, skaliste szczyty – w Polsce tylko Tatry).
- Najwyższy szczyt Polski to Rysy (2499 m n.p.m.). Najniższy punkt leży na Żuławach Wiślanych (ok. 2 m poniżej poziomu morza).
Jak nazywa się obszar lądu położony poniżej poziomu morza?
Depresja leży niżej niż poziom morza, np. na Żuławach Wiślanych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Wysokość bezwzględna i względna
- Wysokość bezwzględna to wysokość mierzona od poziomu morza (w m n.p.m.).
- Wysokość względna to różnica wysokości dwóch punktów.
- Przykład: Rysy – 2499 m n.p.m., Morskie Oko – 1395 m n.p.m. Wysokość względna: 2499 m − 1395 m = 1104 m.
Wysokość bezwzględną liczymy od poziomu morza, a względną – od innego punktu.
Dodawanie wysokości. Wysokość względna to zawsze różnica: wyższa wysokość minus niższa.
4Barwy i poziomice na mapie
- Na mapie hipsometrycznej barwy pokazują wysokość: zielona – niziny, żółta i pomarańczowa – wyżyny, brązowa – góry.
- Poziomice łączą punkty o tej samej wysokości. Gęste poziomice – stok stromy, rzadkie – łagodny.
Jaką barwą zaznacza się wyżyny na mapie hipsometrycznej?
Zielona oznacza niziny, a brązowa – góry.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Niziny, wyżyny i góry
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Wysokość bezwzględną liczymy od poziomu morza, a względną – od innego punktu.
- Formy wypukłe wznoszą się ponad okolicę: góra, pagórek (niskie, łagodne wzniesienie).
- Formy wklęsłe leżą niżej niż okolica: dolina (wydłużone obniżenie, często z rzeką) i kotlina (obniżenie otoczone wzniesieniami).
- Wysokość bezwzględna to wysokość mierzona od poziomu morza (w m n.p.m.).
- Wysokość względna to różnica wysokości dwóch punktów.
- Poziomice łączą punkty o tej samej wysokości. Gęste poziomice – stok stromy, rzadkie – łagodny.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Jak nazywa się obszar lądu położony poniżej poziomu morza?
- Adolina
- Bdepresja
- Ckotlina
- Dnizina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: depresja – Depresja leży niżej niż poziom morza, np. na Żuławach Wiślanych.
Na jakiej wysokości leżą niziny?
- Aponad 500 m n.p.m.
- Bponiżej poziomu morza
- C300–500 m n.p.m.
- D0–300 m n.p.m.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 0–300 m n.p.m. – Niziny leżą od poziomu morza do 300 m n.p.m.
Szczyt ma 1200 m n.p.m., a schronisko pod nim – 900 m n.p.m. O ile metrów szczyt jest wyżej niż schronisko?
- A2100 m
- B900 m
- C1200 m
- D300 m
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: 300 m – Odejmujemy: 1200 m − 900 m = 300 m.
Jaką barwą zaznacza się wyżyny na mapie hipsometrycznej?
- Azieloną
- Bżółtą lub pomarańczową
- Cbrązową
- Dniebieską
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: żółtą lub pomarańczową – Zielona oznacza niziny, a brązowa – góry.
Jaki jest najwyższy szczyt Polski?
- AŚnieżka, 1603 m n.p.m.
- BBabia Góra, 2499 m n.p.m.
- CRysy, 2499 m n.p.m.
- DRysy, 1499 m n.p.m.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Rysy, 2499 m n.p.m. – Rysy w Tatrach mają 2499 m n.p.m.
Która forma terenu jest wklęsła?
- Apagórek
- Bkotlina
- Cgóra
- Dwzgórze
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: kotlina – Kotlina to obniżenie otoczone wzniesieniami.
Poziomice po jednej stronie wzgórza leżą bardzo gęsto. Co to oznacza?
- APłynie tam rzeka.
- BStok jest tam łagodny.
- CTeren jest tam płaski.
- DStok jest tam stromy.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Stok jest tam stromy. – Gęste poziomice oznaczają szybką zmianę wysokości, czyli stromy stok.
Które góry w Polsce są górami wysokimi?
- ABeskidy
- BGóry Świętokrzyskie
- CTatry
- DSudety
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Tatry – Tylko Tatry mają wysokie, skaliste szczyty ponad 2000 m.
Cały dział „Planeta Ziemia”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.