1Opady i osady
- Opady spadają z chmur na ziemię: deszcz, śnieg, grad, krupa.
- Osady powstają na powierzchni przedmiotów: trawy, gałęzi, szyb, jezdni.
| zjawisko | opad czy osad | stan skupienia |
|---|---|---|
| deszcz | opad | ciekły |
| śnieg, grad, krupa | opad | stały |
| rosa | osad | ciekły |
| szron, szadź, gołoledź | osad | stały |
- Szadź to lodowe igiełki, które mroźna mgła osadza na gałęziach. Gołoledź to cienka warstwa lodu, która powstaje, gdy deszcz zamarza na zimnej ziemi.
„rosa i szron padają z nieba”
To osady – powstają na miejscu, na zimnych przedmiotach.
2Zamarzająca woda rozpycha
- Woda, zamarzając, zwiększa objętość. Pełna butelka wody w zamrażarce może pęknąć.
- Woda wnika w szczeliny skał, zamarza i je poszerza. Skała kruszy się na kawałki – to wietrzenie mrozowe. Skała staje się mniej zwięzła (mniej spójna).
Woda, zamarzając, zwiększa objętość – dlatego mróz rozsadza skały, butelki i rury.
Dlaczego pełna szklana butelka z wodą pękła w zamrażarce?
Lód zajmuje więcej miejsca niż woda, z której powstał.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Lód na jeziorze
- Lód jest lżejszy niż taka sama objętość wody, więc pływa (więcej o tym w klasie 5).
- Warstwa lodu chroni wodę pod spodem przed zamarznięciem. Dlatego ryby i inne organizmy przeżywają zimę w jeziorze.
4Mróz, śnieg i organizmy
- Gdy woda w komórkach zamarza, kryształki lodu je niszczą. Mróz może zabić rośliny, które nie przygotowały się do zimy, a u ludzi powoduje odmrożenia.
- Pokrywa śnieżna zawiera dużo powietrza, a powietrze słabo przewodzi ciepło. Śnieg działa jak koc.
- Pod śniegiem gleba mniej przemarza. Śnieg chroni oziminy (zboża wysiane jesienią), korzenie roślin i małe zwierzęta, np. myszy i owady.
Gdy zimą jest mróz, a nie ma śniegu, oziminy mogą wymarznąć.
Dlaczego gruba pokrywa śnieżna chroni oziminy przed mrozem?
Powietrze w śniegu zatrzymuje ciepło gleby jak koc.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Woda, mróz i śnieg w przyrodzie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Woda, zamarzając, zwiększa objętość – dlatego mróz rozsadza skały, butelki i rury.
- Gdy zimą jest mróz, a nie ma śniegu, oziminy mogą wymarznąć.
- Opady spadają z chmur na ziemię: deszcz, śnieg, grad, krupa.
- Osady powstają na powierzchni przedmiotów: trawy, gałęzi, szyb, jezdni.
- Szadź to lodowe igiełki, które mroźna mgła osadza na gałęziach. Gołoledź to cienka warstwa lodu, która powstaje, gdy deszcz zamarza na zimnej ziemi.
- Pokrywa śnieżna zawiera dużo powietrza, a powietrze słabo przewodzi ciepło. Śnieg działa jak koc.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Który z przykładów jest osadem atmosferycznym?
- Aśnieg
- Bgrad
- Ckrupa
- Dszron
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: szron – Szron powstaje na powierzchni przedmiotów, a nie spada z chmur.
W jakim stanie skupienia jest rosa?
- Agazowym
- Bciekłym
- Cstałym
- Dstałym lub gazowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: ciekłym – Rosa to kropelki wody, czyli ciecz.
Dlaczego pełna szklana butelka z wodą pękła w zamrażarce?
- ALód jest cięższy od wody.
- BWoda, zamarzając, zmniejsza objętość.
- CSzkło na mrozie zawsze pęka.
- DWoda, zamarzając, zwiększa objętość.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Woda, zamarzając, zwiększa objętość. – Lód zajmuje więcej miejsca niż woda, z której powstał.
Jak nazywa się kruszenie skał przez wodę zamarzającą w szczelinach?
- Atopnienie skał
- Bwietrzenie mrozowe
- Csublimacja
- Dkrzepnięcie skał
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: wietrzenie mrozowe – Zamarzająca woda poszerza szczeliny i skała się kruszy.
Dlaczego ryby mogą przeżyć zimę w jeziorze?
- ALód pływa i chroni wodę pod spodem przed zamarznięciem.
- BWoda w jeziorach nigdy nie zamarza.
- CLód opada na dno i ogrzewa wodę.
- DZimą ryby odpływają do morza.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Lód pływa i chroni wodę pod spodem przed zamarznięciem. – Lód zostaje na powierzchni, a pod nim woda pozostaje ciekła.
Dlaczego gruba pokrywa śnieżna chroni oziminy przed mrozem?
- AŚnieg szybko topnieje i ogrzewa glebę.
- BŚnieg zawiera powietrze, które słabo przewodzi ciepło.
- CŚnieg dostarcza roślinom światła.
- DŚnieg ma temperaturę wyższą niż 0 °C.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Śnieg zawiera powietrze, które słabo przewodzi ciepło. – Powietrze w śniegu zatrzymuje ciepło gleby jak koc.
Czym jest gołoledź?
- Aigiełkami lodu z mgły na gałęziach
- Blodem z deszczu zamarzającego na zimnej ziemi
- Copadem małych kulek lodu z chmur
- Dkropelkami wody na trawie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: lodem z deszczu zamarzającego na zimnej ziemi – Gołoledź powstaje, gdy deszcz zamarza na zimnym podłożu.
Dlaczego mróz szkodzi roślinom, które nie przygotowały się do zimy?
- AKryształki lodu niszczą ich komórki.
- BMróz zabiera roślinom cały tlen.
- CNa mrozie rośliny tracą barwnik.
- DŚnieg zasłania im słońce.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kryształki lodu niszczą ich komórki. – Woda w komórkach zamarza, a lód je uszkadza.
Cały dział „Materia i jej przemiany w przyrodzie”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.