1Co to jest uzależnienie?
- Uzależnienie to silna, trudna do opanowania potrzeba przyjmowania jakiejś substancji lub powtarzania zachowania, mimo że szkodzi.
- Osoba uzależniona potrzebuje tego coraz częściej, a bez tego czuje niepokój i rozdrażnienie.
- Uzależnienie jest chorobą – można je leczyć, ale łatwiej mu zapobiegać.
2Od czego można się uzależnić?
| substancje | zachowania |
|---|---|
| nikotyna (papierosy, e-papierosy, saszetki nikotynowe) | granie w gry komputerowe |
| alkohol | media społecznościowe |
| kofeina (np. napoje energetyczne, kawa) | ciągłe korzystanie z telefonu (fonoholizm) |
| narkotyki | hazard |
| leki przyjmowane bez zalecenia lekarza | zakupy |
- W Polsce osobom poniżej 18 lat nie wolno sprzedawać alkoholu, papierosów, e-papierosów (także bez nikotyny), saszetek nikotynowych ani napojów energetycznych (zakaz od 2024 r.).
„e-papierosy są nieszkodliwe, bo to tylko para”
Zwykle zawierają nikotynę, która szybko uzależnia, a ich aerozol drażni płuca.
3Skutki uzależnień
- Dla zdrowia: uszkodzenie serca, płuc, wątroby i rozwijającego się mózgu; gorszy sen i koncentracja, gorsze wyniki w nauce.
- Dla relacji: kłótnie z bliskimi, kłamstwa, zaniedbywanie przyjaciół i obowiązków, samotność.
Od kiedy w Polsce nie wolno sprzedawać napojów energetycznych osobom poniżej 18 lat?
Zakaz sprzedaży napojów energetycznych nieletnim obowiązuje od 1 stycznia 2024 r.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
4Jak się chronić?
- Asertywność to umiejętność spokojnej odmowy. Gdy grupa namawia, wystarczy powiedzieć „Nie, dziękuję” – nie musisz się tłumaczyć.
- Rozwijaj pasje, uprawiaj sport, spotykaj się z przyjaciółmi na żywo, wysypiaj się.
- Ustal limity czasu przed ekranem, wyłączaj powiadomienia, odkładaj telefon przed snem.
Prawdziwy przyjaciel uszanuje Twoje „nie”.
5Gdzie szukać pomocy?
- Porozmawiaj z rodzicem lub opiekunem, wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym.
- Zadzwoń do Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 – bezpłatny i czynny całą dobę.
- Jeśli martwisz się o kolegę, powiedz o tym zaufanemu dorosłemu.
Proszenie o pomoc to odwaga, a nie słabość.
Koledzy namawiają Bartka, żeby spróbował e-papierosa. Co jest zachowaniem asertywnym?
Asertywność to spokojna, stanowcza odmowa bez obrażania innych.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
✎Ściąga: Uzależnienia
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Prawdziwy przyjaciel uszanuje Twoje „nie”.
- Proszenie o pomoc to odwaga, a nie słabość.
- Uzależnienie to silna, trudna do opanowania potrzeba przyjmowania jakiejś substancji lub powtarzania zachowania, mimo że szkodzi.
- Dla zdrowia: uszkodzenie serca, płuc, wątroby i rozwijającego się mózgu; gorszy sen i koncentracja, gorsze wyniki w nauce.
- Dla relacji: kłótnie z bliskimi, kłamstwa, zaniedbywanie przyjaciół i obowiązków, samotność.
- Asertywność to umiejętność spokojnej odmowy. Gdy grupa namawia, wystarczy powiedzieć „Nie, dziękuję” – nie musisz się tłumaczyć.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czym jest uzależnienie?
- Akażdym ulubionym zajęciem, które sprawia radość
- Bchorobą wywoływaną przez bakterie
- Cchwilową ochotą na słodycze po obiedzie
- Dsilną, trudną do opanowania potrzebą, mimo szkód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: silną, trudną do opanowania potrzebą, mimo szkód – Uzależniona osoba nie potrafi przestać, choć wie, że to jej szkodzi.
Które z poniższych to uzależnienie od zachowania?
- Auzależnienie od kofeiny
- Bnikotynizm
- Cfonoholizm
- Dalkoholizm
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: fonoholizm – Fonoholizm to uzależnienie od korzystania z telefonu, a pozostałe – od substancji.
Jaka substancja w e-papierosach najszybciej uzależnia?
- Anikotyna
- Bkofeina
- Cwoda
- Dcukier
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: nikotyna – Większość e-papierosów zawiera nikotynę, która silnie uzależnia.
Od kiedy w Polsce nie wolno sprzedawać napojów energetycznych osobom poniżej 18 lat?
- Aod 2014 r.
- Bod 2004 r.
- Ctaki zakaz nie obowiązuje
- Dod 2024 r.
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: od 2024 r. – Zakaz sprzedaży napojów energetycznych nieletnim obowiązuje od 1 stycznia 2024 r.
Koledzy namawiają Bartka, żeby spróbował e-papierosa. Co jest zachowaniem asertywnym?
- Aspróbować raz, żeby nie było przykro
- Bskłamać, że już kiedyś palił
- Cspokojnie powiedzieć „Nie, dziękuję”
- Dobrazić kolegów i uciec
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: spokojnie powiedzieć „Nie, dziękuję” – Asertywność to spokojna, stanowcza odmowa bez obrażania innych.
Jaki numer ma Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży?
- A997
- B999
- C116 111
- D112
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: 116 111 – Pod 116 111 można zadzwonić bezpłatnie o każdej porze.
Który skutek nadmiernego korzystania z telefonu dotyczy relacji z innymi?
- Azaniedbywanie przyjaciół
- Bgorszy sen
- Csłabsza koncentracja
- Dzmęczenie oczu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: zaniedbywanie przyjaciół – Uzależnienie odbiera czas na spotkania i rozmowy z bliskimi.
Co pomaga chronić się przed uzależnieniami?
- Agranie do późnej nocy
- Brozwijanie pasji i ruch
- Cukrywanie problemów przed dorosłymi
- Dpicie napojów energetycznych przed nauką
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: rozwijanie pasji i ruch – Ciekawe zajęcia i sport dają radość bez szkody dla zdrowia.
Cały dział „Człowiek w środowisku”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.