1Impuls w neuronie
- Rdzeń (neuron, impuls, synapsa, łuk odruchowy, odruchy) jest w klasie II.
- Potencjał spoczynkowy (ok. −70 mV, wewnątrz ujemnie): pompa sodowo-potasowa wypompowuje 3 Na⁺ i wpompowuje 2 K⁺, a błona jest w spoczynku bardziej przepuszczalna dla K⁺, który wycieka na zewnątrz.
- Potencjał czynnościowy (impuls): po przekroczeniu progu otwierają się napięciowo zależne kanały Na⁺, sód wpływa i następuje depolaryzacja. Potem otwierają się kanały K⁺ i zachodzi repolaryzacja. Po impulsie jest okres refrakcji, w którym neuron nie może od razu zareagować.
Depolaryzacja to zmiana potencjału błony (zbliża się do 0, potem staje się dodatni), a nie ruch całego neuronu.
2Przewodzenie
- We włóknie bez osłonki fala depolaryzacji przesuwa się kawałek po kawałku. We włóknie z osłonką mielinową impuls przeskakuje między przewężeniami Ranviera, czyli jest szybszy i oszczędza energię (mniej pracy pompy).
Mielina działa jak izolacja kabla, a przewężenia Ranviera to miejsca „doładowania sygnału”.
Co oznacza okres refrakcji?
Po impulsie kanały sodowe są inaktywowane, co wymusza jednokierunkowość.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Synapsa chemiczna
- Impuls dociera do zakończenia aksonu, napływają jony Ca²⁺, pęcherzyki z neuroprzekaźnikiem łączą się z błoną (egzocytoza), neuroprzekaźnik dyfunduje przez szczelinę i wiąże się z receptorem postsynaptycznym. Skutek to pobudzenie lub hamowanie. Potem neuroprzekaźnik jest rozkładany (np. acetylocholina przez acetylocholinoesterazę) albo wychwytywany zwrotnie.
- Przykłady: acetylocholina (synapsa nerwowo-mięśniowa), dopamina, serotonina, GABA (zwykle hamuje). Leki i narkotyki zmieniają przekaźnictwo, np. blokują receptor albo hamują rozkład neuroprzekaźnika.
- Odruchy warunkowe (Pawłow: dzwonek zapowiada karmienie) są wyuczone i podstawą uczenia się, a bezwarunkowe wrodzone.
✎Ściąga: Impuls nerwowy i synapsa
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Mielina działa jak izolacja kabla, a przewężenia Ranviera to miejsca „doładowania sygnału”.
- Potencjał spoczynkowy (ok. −70 mV, wewnątrz ujemnie): pompa sodowo-potasowa wypompowuje 3 Na⁺ i wpompowuje 2 K⁺, a błona jest w spoczynku bardziej przepuszczalna dla K⁺, który wycieka na zewnątrz.
- Potencjał czynnościowy (impuls): po przekroczeniu progu otwierają się napięciowo zależne kanały Na⁺, sód wpływa i następuje depolaryzacja. Potem otwierają się kanały K⁺ i zachodzi repolaryzacja. Po impulsie jest okres refrakcji, w którym neuron nie może od razu zareagować.
- Odruchy warunkowe (Pawłow: dzwonek zapowiada karmienie) są wyuczone i podstawą uczenia się, a bezwarunkowe wrodzone.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Które jony wpływają do komórki podczas depolaryzacji?
- ANa⁺
- BCa²⁺
- CCl⁻
- DK⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Na⁺ – Po otwarciu kanałów sodowych Na⁺ napływa do wnętrza, a wnętrze komórki staje się mniej ujemne.
Co odpowiada za repolaryzację?
- AWypływ Na⁺ przez kanały
- BWypływ K⁺ przez kanały potasowe
- CNapływ Ca²⁺ do aksonu
- DNapływ Na⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wypływ K⁺ przez kanały potasowe – Po zamknięciu kanałów sodowych potas wypływa i przywraca ujemny potencjał.
Dlaczego impuls we włóknie z mieliną biegnie szybciej?
- APrzeskakuje między przewężeniami Ranviera
- BNeuron ma więcej mitochondriów
- CPompa Na⁺/K⁺ pracuje szybciej
- DKanały są w całej długości aksonu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Przeskakuje między przewężeniami Ranviera – Przewodzenie skokowe jest szybsze i energooszczędne.
Co dzieje się po przekroczeniu progu pobudliwości neuronu?
- AOtwierają się kanały K⁺
- BOtwierają się kanały Na⁺ zależne od napięcia
- CZ synapsy uwalnia się GABA
- DZamyka się pompa Na⁺/K⁺
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Otwierają się kanały Na⁺ zależne od napięcia – Napływ Na⁺ powoduje szybką depolaryzację.
Jakie jony wywołują egzocytozę pęcherzyków z neuroprzekaźnikiem w synapsie?
- AK⁺
- BNa⁺
- CCa²⁺
- DCl⁻
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Ca²⁺ – Napływ Ca²⁺ do zakończenia aksonu uruchamia fuzję pęcherzyków z błoną.
Neuroprzekaźnikiem w synapsie nerwowo-mięśniowej jest:
- ASerotonina
- BDopamina
- CAcetylocholina
- DGABA
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Acetylocholina – Acetylocholina pobudza włókno mięśniowe do skurczu.
Co oznacza okres refrakcji?
- ACzas rozkładu mieliny
- BCzas depolaryzacji
- CCzas działania neuroprzekaźnika
- DCzas, w którym neuron nie może od razu wytworzyć kolejnego impulsu
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Czas, w którym neuron nie może od razu wytworzyć kolejnego impulsu – Po impulsie kanały sodowe są inaktywowane, co wymusza jednokierunkowość.
Zwierzę ślini się na dźwięk dzwonka po tym, jak dzwonek wielokrotnie poprzedzał karmienie. To:
- ARefrakcja
- BPotencjał spoczynkowy
- COdruch warunkowy
- DOdruch bezwarunkowy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Odruch warunkowy – Odruchy warunkowe wytwarzają się w doświadczeniu (Pawłow), bezwarunkowe są wrodzone.
Cały dział „Regulacja, zmysły i ruch”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.