1Jak zwierzęta jedzą i trawią
- Rdzeń (składniki pokarmowe, trawienie, wchłanianie, wątroba, mikrobiom, zaburzenia odżywiania) znajdziesz w klasie II. Tu porównujemy.
- Sposoby odżywiania: filtratory (małże) odcedzają drobny pokarm z wody, zbieracze zbierają go z podłoża, drapieżniki zabijają ofiary, roślinożercy jedzą rośliny, pasożyty żerują na żywicielu, wszystkożercy jedzą i jedno, i drugie.
- Trawienie wewnątrzkomórkowe: pokarm trawi się w wodniczkach pokarmowych (gąbki, pierwotniaki). Zewnątrzkomórkowe: enzymy działają w świetle przewodu. Jama chłonąco-trawiąca (parzydełkowce) ma jeden otwór, a kompletny przewód ma usta i odbyt, więc pokarm płynie w jedną stronę i można go przetwarzać etapami.
2Dieta a budowa
| Typ diety | Przystosowania |
|---|---|
| roślinożercy | długie jelito, kątnica z mikroorganizmami trawiącymi celulozę; u przeżuwaczy wielokomorowy żołądek |
| mięsożercy | krótszy przewód, duże kły i zęby łamacze (ostre zęby policzkowe tnące mięso) |
| ptaki | wole (magazyn) i żołądek mięśniowy z połkniętymi kamykami (rozdrabnianie) |
- Roślina trudno się trawi (celuloza), więc potrzebna jest dłuższa „fabryka” i pomoc mikroorganizmów. Mięso trawi się łatwiej, więc jelito jest krótsze.
Co odróżnia kompletny przewód pokarmowy od jamy chłonąco-trawiącej?
Kompletny przewód ma dwa otwory, więc pokarm można przetwarzać etapami.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Białka, regulacja, profilaktyka
- Białko pełnowartościowe (zwykle zwierzęce) zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne, których organizm nie wytworzy; w niepełnowartościowym (zwykle roślinnym) któregoś brakuje albo jest go za mało, więc łączy się je (np. zboża i strączkowe). Błonnik wspiera perystaltykę, a witaminy są niezbędne w małych ilościach.
- Ośrodek głodu i sytości w podwzgórzu reaguje na stężenie glukozy we krwi i na hormony (np. grelina z żołądka pobudza głód, leptyna z tkanki tłuszczowej daje sytość).
- Profilaktyka raka żołądka i jelita grubego: gastroskopia i kolonoskopia to badania przesiewowe, które wykrywają zmiany wcześnie.
Długie jelito i kątnica to dowód na pokarm roślinny, kły i krótki przewód na mięsożerność.
Roślinożercy sami nie trawią celulozy. Robią to ich mikroorganizmy.
✎Ściąga: Odżywianie zwierząt i przystosowania przewodu pokarmowego
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Długie jelito i kątnica to dowód na pokarm roślinny, kły i krótki przewód na mięsożerność.
- Sposoby odżywiania: filtratory (małże) odcedzają drobny pokarm z wody, zbieracze zbierają go z podłoża, drapieżniki zabijają ofiary, roślinożercy jedzą rośliny, pasożyty żerują na żywicielu, wszystkożercy jedzą i jedno, i drugie.
- Trawienie wewnątrzkomórkowe: pokarm trawi się w wodniczkach pokarmowych (gąbki, pierwotniaki). Zewnątrzkomórkowe: enzymy działają w świetle przewodu. Jama chłonąco-trawiąca (parzydełkowce) ma jeden otwór, a kompletny przewód ma usta i odbyt, więc pokarm płynie w jedną stronę i można go przetwarzać etapami.
- Białko pełnowartościowe (zwykle zwierzęce) zawiera wszystkie aminokwasy egzogenne, których organizm nie wytworzy; w niepełnowartościowym (zwykle roślinnym) któregoś brakuje albo jest go za mało, więc łączy się je (np. zboża i strączkowe). Błonnik wspiera perystaltykę, a witaminy są niezbędne w małych ilościach.
- Ośrodek głodu i sytości w podwzgórzu reaguje na stężenie glukozy we krwi i na hormony (np. grelina z żołądka pobudza głód, leptyna z tkanki tłuszczowej daje sytość).
- Profilaktyka raka żołądka i jelita grubego: gastroskopia i kolonoskopia to badania przesiewowe, które wykrywają zmiany wcześnie.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Czaszka ma wydłużone kły i ostre zęby łamacze, a przewód jest krótki. Jaki sposób odżywiania wskazują te cechy?
- APasożytniczy
- BFiltrator
- CRoślinożerny
- DMięsożerny
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Mięsożerny – Kły i krótki przewód to przystosowania mięsożercy, bo mięso trawi się łatwo.
Co umożliwia roślinożercom trawienie celulozy?
- AKły
- BMikroorganizmy w kątnicy lub żołądku
- CWłasne enzymy rozkładające celulozę w ślinie
- DKrótki przewód
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mikroorganizmy w kątnicy lub żołądku – Celulozę rozkładają enzymy mikroorganizmów, które zasiedlają kątnicę lub żołądek.
Gdzie zachodzi trawienie wewnątrzkomórkowe?
- AW żołądku ssaków
- BW jelicie cienkim człowieka
- CW wodniczkach pokarmowych, np. u gąbek
- DW jamie ustnej
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: W wodniczkach pokarmowych, np. u gąbek – Wewnątrz komórek pokarm trawi się w wodniczkach, a u zwierząt z przewodem pokarmowym enzymy działają w jego świetle.
Co odróżnia kompletny przewód pokarmowy od jamy chłonąco-trawiącej?
- ANie zawiera wątroby
- BMa usta i odbyt, a pokarm płynie w jednym kierunku
- CNie ma enzymów trawiennych
- DJest tylko jednym workiem z jednym otworem
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Ma usta i odbyt, a pokarm płynie w jednym kierunku – Kompletny przewód ma dwa otwory, więc pokarm można przetwarzać etapami.
Do czego służy wole i żołądek mięśniowy u ptaków?
- AWole wchłania glukozę
- BWole magazynuje pokarm, a żołądek mięśniowy go rozdrabnia
- CŻołądek mięśniowy wydziela żółć
- DWole trawi pokarm chemicznie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Wole magazynuje pokarm, a żołądek mięśniowy go rozdrabnia – Wole to rozszerzenie przełyku do magazynowania, a żołądek mięśniowy rozdrabnia pokarm wraz z połkniętymi kamykami.
Dlaczego wegetarianin łączy zboża z nasionami roślin strączkowych?
- AAby uzyskać więcej witamin rozpuszczalnych w tłuszczach
- BAby zwolnić trawienie
- CAby zwiększyć ilość błonnika kosztem białka
- DAby dostarczyć wszystkich aminokwasów egzogennych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Aby dostarczyć wszystkich aminokwasów egzogennych – Białka roślinne są niepełnowartościowe, ale połączone uzupełniają się aminokwasami.
Stężenie glukozy we krwi spada, a ośrodek w podwzgórzu pobudza łaknienie. Jaka to funkcja?
- AOsmoregulacja
- BOdruch kolanowy
- CRegulacja pobierania pokarmu: ośrodek głodu
- DTermoregulacja
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Regulacja pobierania pokarmu: ośrodek głodu – Podwzgórze reaguje na glukozę i hormony, wywołując głód lub sytość.
Które badanie służy przesiewowo do wykrywania raka jelita grubego?
- AKolonoskopia
- BGastroskopia
- CSpirometria
- DElektrokardiografia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kolonoskopia – Kolonoskopia pozwala obejrzeć jelito grube, a gastroskopia żołądek.
Cały dział „Tkanki, odżywianie i transport”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.