1Od zapłodnienia do gastruli
- Rdzeń (łożysko, owodnia, czynniki ryzyka, badania prenatalne, etapy życia, choroby przenoszone drogą płciową) jest w klasie II.
- Zapłodnienie: plemnik przechodzi reakcję akrosomową (enzymy z akrosomu trawią osłonki), następuje blokada polispermii (drugi plemnik nie wejdzie), a jądra obu gamet łączą się w zygotę.
- Bruzdkowanie: szybkie podziały zygoty bez wzrostu komórek (morula, potem blastocysta), zagnieżdżenie w macicy, gastrulacja (powstanie trzech listków: ekto-, mezo- i endodermy), organogeneza (z listków powstają narządy).
| Listek | Przykłady narządów |
|---|---|
| ektoderma | naskórek, układ nerwowy |
| mezoderma | mięśnie, szkielet, układ krwionośny |
| endoderma | nabłonek przewodu pokarmowego, wątroba |
2Błony płodowe
- Owodnia – środowisko wodne i amortyzacja. Kosmówka – wymiana gazowa (u ssaków część łożyska). Omocznia – magazyn produktów przemiany (u ptaków i gadów), a u ssaków uczestniczy w tworzeniu naczyń pępowiny. Pęcherzyk żółtkowy – źródło pokarmu (u ssaków zredukowany).
Błony płodowe są „prywatnym stawem” zarodka. Dzięki nim owodniowce rozmnażają się na lądzie.
Która błona płodowa u gadów i ptaków magazynuje produkty przemiany?
Omocznia gromadzi kwas moczowy.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Czynniki wpływające na rozwój
- Alkohol, nikotyna, niektóre leki, zakażenia (np. różyczka) i niedobór kwasu foliowego zwiększają ryzyko wad (np. cewy nerwowej). Badania prenatalne (USG, badania krwi) pozwalają wykryć zaburzenia. Wydłużanie się życia ludzi prowadzi do nowych problemów zdrowotnych i społecznych starzejącego się społeczeństwa.
Bruzdkowanie to nie wzrost zarodka. Komórek jest coraz więcej, ale zarodek nie powiększa się, bo każda jest mniejsza.
✎Ściąga: Zapłodnienie, rozwój zarodkowy i błony płodowe
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Błony płodowe są „prywatnym stawem” zarodka. Dzięki nim owodniowce rozmnażają się na lądzie.
- Zapłodnienie: plemnik przechodzi reakcję akrosomową (enzymy z akrosomu trawią osłonki), następuje blokada polispermii (drugi plemnik nie wejdzie), a jądra obu gamet łączą się w zygotę.
- Bruzdkowanie: szybkie podziały zygoty bez wzrostu komórek (morula, potem blastocysta), zagnieżdżenie w macicy, gastrulacja (powstanie trzech listków: ekto-, mezo- i endodermy), organogeneza (z listków powstają narządy).
- Owodnia – środowisko wodne i amortyzacja. Kosmówka – wymiana gazowa (u ssaków część łożyska). Omocznia – magazyn produktów przemiany (u ptaków i gadów), a u ssaków uczestniczy w tworzeniu naczyń pępowiny. Pęcherzyk żółtkowy – źródło pokarmu (u ssaków zredukowany).
- Alkohol, nikotyna, niektóre leki, zakażenia (np. różyczka) i niedobór kwasu foliowego zwiększają ryzyko wad (np. cewy nerwowej). Badania prenatalne (USG, badania krwi) pozwalają wykryć zaburzenia. Wydłużanie się życia ludzi prowadzi do nowych problemów zdrowotnych i społecznych starzejącego się społeczeństwa.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Co zachodzi podczas reakcji akrosomowej?
- AEnzymy z akrosomu trawią osłonki komórki jajowej
- BJajo kończy mejozę I
- CZygota dzieli się
- DPlemnik łączy się z ciałkiem kierunkowym
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Enzymy z akrosomu trawią osłonki komórki jajowej – Enzymy akrosomu pozwalają plemnikowi dotrzeć do błony komórki jajowej.
Do czego służy blokada polispermii?
- AZapobiega owulacji
- BHamuje mejozę
- CZapobiega zapłodnieniu przez więcej niż jeden plemnik
- DPrzyspiesza zapłodnienie
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Zapobiega zapłodnieniu przez więcej niż jeden plemnik – Po wniknięciu plemnika zmienia się osłonka, więc kolejne plemniki nie wchodzą.
Jaki etap jest po moruli?
- AOrganogeneza
- BBlastocysta
- CZygota
- DGastrula
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Blastocysta – Morula to lity zbiór komórek, a blastocysta ma jamę i zagnieżdża się w macicy.
Co powstaje podczas gastrulacji?
- ATrzy listki zarodkowe
- BJama owodni
- CNarządy
- DZygota
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Trzy listki zarodkowe – Gastrulacja tworzy ektodermę, mezodermę i endodermę.
Z którego listka zarodkowego powstaje układ nerwowy?
- AZ pęcherzyka żółtkowego
- BZ endodermy
- CZ mezodermy
- DZ ektodermy
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Z ektodermy – Ektoderma daje naskórek i układ nerwowy.
Która błona płodowa u gadów i ptaków magazynuje produkty przemiany?
- AKosmówka
- BPęcherzyk żółtkowy
- COwodnia
- DOmocznia
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Omocznia – Omocznia gromadzi kwas moczowy.
Którą błoną płodową zarodek wymienia gazy?
- AKosmówką
- BPęcherzykiem żółtkowym
- COmocznią
- DOwodnią
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Kosmówką – Kosmówka przylega do skorupki lub tworzy łożysko.
Który czynnik zwiększa ryzyko wady cewy nerwowej?
- ANadmiar żelaza
- BNiedobór kwasu foliowego
- CZbyt duża ilość wody
- DNadmiar witaminy K
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Niedobór kwasu foliowego – Kwas foliowy jest potrzebny do zamknięcia cewy nerwowej w pierwszych tygodniach ciąży.
Cały dział „Rozmnażanie i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.