1Układ otwarty i zamknięty
- Rdzeń (serce człowieka, naczynia, limfa, ciśnienie, EKG) jest w klasie II.
- Układ otwarty (stawonogi, większość mięczaków): hemolimfa wylewa się do jamy ciała i omywa narządy, ciśnienie jest niskie, a transport wolny.
- Układ zamknięty (pierścienice, głowonogi, kręgowce): krew płynie tylko w naczyniach, ciśnienie jest wyższe, a transport szybszy.
- Budowa naczyń: tętnice są sprężyste i wytrzymują wysokie ciśnienie, żyły mają zastawki, naczynia włosowate mają cienką ścianę i służą wymianie.
2Serce kręgowców
| Gromada | Serce | Krążenie |
|---|---|---|
| ryby | dwujamowe (przedsionek i komora) | jedno krążenie, krew odtlenowana |
| płazy | trzyjamowe (2 przedsionki, komora) | mieszanie krwi |
| gady | trzyjamowe z niepełną przegrodą | częściowe mieszanie (krokodyle: czterojamowe) |
| ptaki, ssaki | czterojamowe | pełne rozdzielenie krwi |
Trend: coraz lepsze rozdzielenie krwi natlenowanej i odtlenowanej, więc tkanki dostają więcej tlenu i możliwy jest wyższy metabolizm (stałocieplność).
„Ryby mają dwa obiegi krwi, jak ssaki”
Przez serce ryby płynie tylko krew odtlenowana; natlenia się w skrzelach i stamtąd płynie prosto do ciała – to jeden obieg.
Tętnice mają sprężyste ściany, żyły zastawki. Jaka funkcja wynika z tej budowy?
Budowa naczyń odpowiada ciśnieniu i kierunkowi przepływu krwi.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Krzepnięcie i limfa
- Po uszkodzeniu naczynia płytki krwi zlepiają się, a czynniki krzepnięcia (z udziałem jonów Ca²⁺ i witaminy K) zamieniają rozpuszczalny fibrynogen w nierozpuszczalną fibrynę. Siatka fibryny tworzy skrzep. Zaburzenia: hemofilia (dziedziczny brak lub niedobór czynnika krzepnięcia, gen w chromosomie X; przedłużone krwawienia) i zakrzepica (skrzep w naczyniu bez uszkodzenia).
- Układ limfatyczny: transportuje tłuszcze z jelita, odprowadza nadmiar płynu tkankowego i bierze udział w odporności.
- Choroby krążenia: miażdżyca, choroba wieńcowa, zawał, nadciśnienie, udar, żylaki. Badania: EKG, USG serca, angiografia, Holter, pomiar ciśnienia, badania krwi.
✎Ściąga: Układ krwionośny, serce kręgowców i krzepnięcie
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Trend: coraz lepsze rozdzielenie krwi natlenowanej i odtlenowanej, więc tkanki dostają więcej tlenu i możliwy jest wyższy metabolizm (stałocieplność).
- Układ otwarty (stawonogi, większość mięczaków): hemolimfa wylewa się do jamy ciała i omywa narządy, ciśnienie jest niskie, a transport wolny.
- Układ zamknięty (pierścienice, głowonogi, kręgowce): krew płynie tylko w naczyniach, ciśnienie jest wyższe, a transport szybszy.
- Układ limfatyczny: transportuje tłuszcze z jelita, odprowadza nadmiar płynu tkankowego i bierze udział w odporności.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
W którym układzie krwionośnym płyn omywa narządy w jamie ciała?
- AZamkniętym, np. u ośmiornicy
- BZamkniętym, np. u dżdżownicy
- COtwartym, np. u owadów
- DOtwartym, np. u kręgowców
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Otwartym, np. u owadów – Hemolimfa wypełnia jamę ciała w układzie otwartym, który mają stawonogi i większość mięczaków.
Ile jam ma serce ryb i jaki płyn przez nie przepływa?
- ATrzy jamy, krew mieszana
- BDwie jamy, krew natlenowana
- CCztery jamy, krew natlenowana
- DDwie jamy, krew odtlenowana
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Dwie jamy, krew odtlenowana – Ryby mają przedsionek i komorę; krew natlenia się w skrzelach po wyjściu z serca.
Dlaczego u płazów krew się częściowo miesza?
- AMają jedynie naczynia włosowate
- BMają jedną komorę
- CNie mają zastawek
- DMają jeden przedsionek
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Mają jedną komorę – Trzyjamowe serce płazów ma dwa przedsionki i jedną komorę, w której mieszają się oba rodzaje krwi.
Który układ najlepiej rozdziela krew natlenowaną i odtlenowaną?
- ASerce gadów z niepełną przegrodą
- BDwujamowe serce ryb
- CSerce płazów
- DCzterojamowe serce ptaków i ssaków
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Czterojamowe serce ptaków i ssaków – Ptaki i ssaki mają pełną przegrodę, więc nie dochodzi do mieszania krwi.
Która substancja zamienia się w fibrynę podczas krzepnięcia?
- AAlbumina
- BInsulina
- CFibrynogen
- DHemoglobina
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Fibrynogen – Fibrynogen jest rozpuszczalnym białkiem osocza, a fibryna tworzy siatkę skrzepu.
Brak którego czynnika w diecie może pogorszyć krzepnięcie krwi?
- AWitamina A
- BJony potasu
- CBłonnik
- DWitamina K
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Witamina K – Witamina K jest potrzebna do wytworzenia czynników krzepnięcia, a jony Ca²⁺ do ich aktywacji.
Tętnice mają sprężyste ściany, żyły zastawki. Jaka funkcja wynika z tej budowy?
- AZastawki żył zwiększają ciśnienie
- BTętnice służą wymianie gazowej
- CTętnice wytrzymują wysokie ciśnienie, zastawki żył zapobiegają cofaniu krwi
- DNaczynia włosowate mają zastawki
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Tętnice wytrzymują wysokie ciśnienie, zastawki żył zapobiegają cofaniu krwi – Budowa naczyń odpowiada ciśnieniu i kierunkowi przepływu krwi.
Co transportuje limfa poza nadmiarem płynu tkankowego?
- ATłuszcze z jelita
- BHemoglobinę
- CTlen
- DGlukozę z jelita
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Tłuszcze z jelita – Naczynia limfatyczne kosmków jelita odbierają tłuszcze, a limfa uczestniczy też w odporności.
Cały dział „Tkanki, odżywianie i transport”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.