ogarniam.edu.pl
Klasa
Zacznij naukę →Zacznij →

ogarniam.edu.pl · Biologia · Regulacja, zmysły i ruchklasa 3 LO · fiszki i quiz: ogarniam.edu.pl/lo/3/biologia/szkielety-ruch-i-skurcz-miesnia/

Biologia · Regulacja, zmysły i ruch · kl. 3 · zakres rozszerzony

Szkielety, ruch i skurcz mięśnia

Porównasz rodzaje szkieletów i sposoby poruszania się oraz zrozumiesz model ślizgowy skurczu mięśnia.

ok. 2 min czytania10 fiszek8 pytań w quizie🔊 Posłuchaj notatki

1Szkielety i ruch

  • Rdzeń (szkielet człowieka, stawy, mięśnie antagonistyczne, dieta i doping) znajdziesz w klasie II.
  • Ruch to rzęski (np. u pierwotniaków) i mięśnie. Sposób poruszania się wynika ze środowiska: pływanie (płetwy), bieg (kończyny), lot (skrzydła), pełzanie (mięśnie i szkielet hydrostatyczny).
SzkieletGdzieZasada
hydrostatycznypierścienicemięśnie okrężne i podłużne działają na płyn w jamie ciała
zewnętrznystawonogichityna, linienie
wewnętrznykręgowcekości i chrząstki, rosnące z ciałem; ptaki mają lekkie, pneumatyczne kości

2Mięsień szkieletowy

  • Brzusiec mięśnia składa się z pęczków włókien mięśniowych. Każde włókno ma miofibryle, a w nich cienkie filamenty aktynowe i grube miozynowe. Jednostką skurczu jest sarkomer.
rozkurczZZskurczZZaktynamiozynaaktynamiozyna
Sarkomer rozkurczony i skurczony: filamenty aktyny wsuwają się między miozynę, sarkomer się skraca.
  • Model ślizgowy: pobudzenie podnosi stężenie Ca²⁺, który odsłania na aktynie miejsca wiązania miozyny. Główki miozyny przyłączają się, zginają (zużywając ATP) i przesuwają aktynę. Filamenty się nie skracają, tylko wsuwają, więc sarkomer jest krótszy.
Zapamiętaj

ATP jest potrzebne i do ruchu główki, i do jej odłączenia. Dlatego po śmierci (brak ATP) mięśnie sztywnieją.

Sprawdź, czy rozumiesz

Czym jest sarkomer?

3Skąd mięsień ma ATP

  • Kreatynofosforan daje ATP natychmiast (kilka sekund sprintu), glikoliza beztlenowa daje go szybko, ale powstaje kwas mlekowy (dziesiątki sekund), a oddychanie tlenowe w mitochondriach daje ATP długo (długi wysiłek).
Uwaga na błąd

Przy skurczu skracają się sarkomery, a nie filamenty aktyny i miozyny.

✎Ściąga: Szkielety, ruch i skurcz mięśnia

Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.

  • ATP jest potrzebne i do ruchu główki, i do jej odłączenia. Dlatego po śmierci (brak ATP) mięśnie sztywnieją.
  • Brzusiec mięśnia składa się z pęczków włókien mięśniowych. Każde włókno ma miofibryle, a w nich cienkie filamenty aktynowe i grube miozynowe. Jednostką skurczu jest sarkomer.
  • Model ślizgowy: pobudzenie podnosi stężenie Ca²⁺, który odsłania na aktynie miejsca wiązania miozyny. Główki miozyny przyłączają się, zginają (zużywając ATP) i przesuwają aktynę. Filamenty się nie skracają, tylko wsuwają, więc sarkomer jest krótszy.
  • Kreatynofosforan daje ATP natychmiast (kilka sekund sprintu), glikoliza beztlenowa daje go szybko, ale powstaje kwas mlekowy (dziesiątki sekund), a oddychanie tlenowe w mitochondriach daje ATP długo (długi wysiłek).

?Quiz: powtórz przed kartkówką

8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.

  1. Co dzieje się z filamentami aktyny i miozyny podczas skurczu?

    1. ARozpadają się
    2. BWydłużają się
    3. CSkracają się
    4. DWsuwają się między siebie, a ich długość się nie zmienia
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź D: Wsuwają się między siebie, a ich długość się nie zmienia – W modelu ślizgowym sarkomer skraca się, bo aktyna wsuwa się między miozynę.

  2. Rola jonów Ca²⁺ w skurczu to:

    1. AOdsłonięcie miejsc wiązania miozyny na aktynie
    2. BWytworzenie kwasu mlekowego
    3. CDostarczenie ATP
    4. DRozkład kreatynofosforanu
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Odsłonięcie miejsc wiązania miozyny na aktynie – Ca²⁺ umożliwia przyłączanie główek miozyny do aktyny.

  3. Który szkielet mają dżdżownice?

    1. AHydrostatyczny
    2. BWewnętrzny kostny
    3. CZewnętrzny
    4. DWapienny
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Hydrostatyczny – Płyn w jamie ciała stawia opór mięśniom okrężnym i podłużnym.

  4. Jaka jest zaleta lekkich kości ptaków?

    1. AZmniejszają masę ciała, ułatwiając lot
    2. BPrzeprowadzają krew
    3. CChronią przed wysychaniem
    4. DZwiększają masę ciała
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Zmniejszają masę ciała, ułatwiając lot – Kości pneumatyczne są wypełnione powietrzem, dzięki czemu ptak jest lżejszy.

  5. Które źródło ATP wykorzystuje mięsień podczas sprintu trwającego kilka sekund?

    1. AGlikoliza beztlenowa w wątrobie
    2. BRozkład tłuszczów
    3. CKreatynofosforan
    4. DOddychanie tlenowe
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź C: Kreatynofosforan – Kreatynofosforan szybko odbudowuje ATP.

  6. Co powstaje w mięśniu podczas glikolizy beztlenowej?

    1. AKwas mlekowy
    2. BGlikogen
    3. CEtanol
    4. DKreatynofosforan
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź A: Kwas mlekowy – W warunkach niedoboru tlenu glukoza ulega glikolizie, a produktem jest mleczan.

  7. Czym jest sarkomer?

    1. AOsłonką mięśnia
    2. BJednostką skurczu mięśnia w miofibryli
    3. CŚcięgnem
    4. DCałym włóknem mięśniowym
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Jednostką skurczu mięśnia w miofibryli – Sarkomer to powtarzalny fragment miofibryli z filamentami aktyny i miozyny.

  8. Dlaczego stawonogi linieją?

    1. AWymieniają skrzela
    2. BChitynowy szkielet zewnętrzny nie rośnie razem z ciałem
    3. CWymieniają mięśnie
    4. DZrzucają kości
    Sprawdź odpowiedź

    Odpowiedź B: Chitynowy szkielet zewnętrzny nie rośnie razem z ciałem – Aby rosnąć, muszą zrzucić stary pancerz i wytworzyć większy.

Cały dział „Regulacja, zmysły i ruch”: ściąga i próbny sprawdzian →

Kartkówka albo sprawdzian już blisko?

Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.

Rozwiąż quiz · 8 pytańFiszki · 10🔊 Posłuchaj notatki

Więcej: Biologia, klasa 3

Biotechnologia tradycyjna i molekularnaElektroforeza DNA i PCRGMO i organizmy transgeniczneTerapia genowa i klonowaniePoradnictwo genetyczne i etykaDowody ewolucji i drzewa filogenetyczneZmienność i dobór naturalnyAdaptacje, gatunek i specjacjaKonwergencja i dywergencjaCzłowiek wśród naczelnychŚrodowisko, nisza i tolerancjaCechy populacji i jej obserwacjaMutualizm i komensalizmKonkurencja, drapieżnictwo i adaptacjeŁańcuchy pokarmowe, sieci i przepływ energiiPoziomy różnorodności i biomyZagrożenia bioróżnorodnościOchrona przyrody, restytucja i reintrodukcjaWspółpraca międzynarodowa i zrównoważony rozwójPlany budowy i pokrewieństwo zwierzątParzydełkowce, płazińce i nicieniePierścienice, mięczaki i stawonogiSzkarłupnie i strunowceRozpoznawanie grup i znaczenie zwierzątTkanki, połączenia komórek, termoregulacja i osmoregulacjaOdżywianie zwierząt i przystosowania przewodu pokarmowegoWymiana gazowa u zwierzątUkład krwionośny, serce kręgowców i krzepnięcieOdporność swoista, mediatory i zaburzeniaProdukty przemiany azotowejNefron, narządy wydalnicze i osmoregulacjaMechanizmy działania hormonów i osie hormonalneImpuls nerwowy i synapsaUkłady nerwowe zwierząt, mózg i receptoryPowłoki ciała zwierząt i skóra kręgowcówRozmnażanie zwierząt i typy rozwojuSpermatogeneza, oogeneza i regulacja rozroduZapłodnienie, rozwój zarodkowy i błony płodoweDane, próby i wnioskiWyjaśnianie budowy i funkcjiProjektowanie doświadczeń i złożone wyjaśnianie