1Dwa kierunki zmian
- Dywergencja (rozbieżność) – potomkowie wspólnego przodka z czasem różnicują cechy, bo żyją w różnych warunkach. Przykład: kończyny kręgowców – z jednego planu (kość ramienna, łokciowa, promieniowa) powstały ręka, płetwa wieloryba i skrzydło nietoperza. To narządy homologiczne.
- Konwergencja (zbieżność) – odlegle spokrewnione grupy w podobnym środowisku zyskują podobne rozwiązania. Przykład: opływowy kształt ciała ryby i delfina (delfin to ssak). To narządy analogiczne.
| Cecha | Dywergencja | Konwergencja |
|---|---|---|
| Przodkowie | wspólni | różni, odlegli |
| Efekt | różne cechy | podobne cechy |
| Przyczyna | różne środowiska | podobne środowiska i presja doboru |
| Narządy | homologiczne | analogiczne |
Konwergencja = zbieżność (podobieństwo mimo odległego pokrewieństwa), dywergencja = rozbieżność (różnice mimo wspólnego przodka).
„Delfin i ryba są bliskimi krewnymi, bo wyglądają podobnie”
To podobieństwo to konwergencja: delfin jest ssakiem.
Kończyna kręgowców (ręka, płetwa, skrzydło) to przykład:
Z jednego planu budowy powstały różne kończyny.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
2Jak rozpoznawać
- Zadaj dwa pytania: czy mają wspólnego przodka niedawno? (z drzewa lub opisu) i czy podobne cechy wynikają z podobnego środowiska? Jeśli przodek bliski, a cechy różne – dywergencja; jeśli przodek odległy, a cechy podobne – konwergencja.
- Sprawdzaj plan budowy: jeśli kości są ułożone tak samo, to homologia; jeśli budowa wewnętrzna zupełnie inna, a funkcja ta sama – analogia.
- Dywergencja trwa wiele pokoleń i może się zakończyć powstaniem nowych gatunków (zob. specjacja).
✎Ściąga: Konwergencja i dywergencja
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Konwergencja = zbieżność (podobieństwo mimo odległego pokrewieństwa), dywergencja = rozbieżność (różnice mimo wspólnego przodka).
- Dywergencja (rozbieżność) – potomkowie wspólnego przodka z czasem różnicują cechy, bo żyją w różnych warunkach. Przykład: kończyny kręgowców – z jednego planu (kość ramienna, łokciowa, promieniowa) powstały ręka, płetwa wieloryba i skrzydło nietoperza. To narządy homologiczne.
- Konwergencja (zbieżność) – odlegle spokrewnione grupy w podobnym środowisku zyskują podobne rozwiązania. Przykład: opływowy kształt ciała ryby i delfina (delfin to ssak). To narządy analogiczne.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Opływowy kształt ryby i delfina jest przykładem:
- ALamarckizmu
- BHomologii
- CDywergencji
- DKonwergencji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Konwergencji – Odlegle grupy zyskały podobny kształt w podobnym środowisku.
Kończyna kręgowców (ręka, płetwa, skrzydło) to przykład:
- AAnalogii
- BKonwergencji
- CDywergencji
- DMimikry
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Dywergencji – Z jednego planu budowy powstały różne kończyny.
Co jest przyczyną konwergencji?
- AWspólny niedawny przodek
- BPodobna presja doboru w podobnych środowiskach
- CMutacje celowe
- DDziedziczenie cech nabytych
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Podobna presja doboru w podobnych środowiskach – Takie samo środowisko faworyzuje podobne rozwiązania.
Które pary narządów są analogiczne?
- ASkrzydło nietoperza i ręka człowieka
- BKończyna przednia konia i ludzka ręka
- CSkrzydło ptaka i skrzydło owada
- DRęka człowieka i płetwa wieloryba
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Skrzydło ptaka i skrzydło owada – Różne pochodzenie, ta sama funkcja – lot.
Dywergencja oznacza:
- ARóżnicowanie cech potomków wspólnego przodka
- BPowstawanie mutacji w odpowiedzi na potrzebę
- CWymieranie gatunków
- DUpodobnienie odległych grup
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Różnicowanie cech potomków wspólnego przodka – Potomkowie wspólnego przodka stają się różni, bo żyją w różnych warunkach.
Opis: dwa gatunki roślin z różnych kontynentów rosną na pustyni i mają grube, mięsiste łodygi oraz kolce. Ich przodkowie są odlegli. Co to?
- ADywergencja
- BMimikra
- CKonwergencja
- DSpecjacja bez izolacji
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Konwergencja – Podobne cechy i odlegli przodkowie wskazują na konwergencję.
Które twierdzenie jest prawdziwe?
- AKonwergencja prowadzi do narządów analogicznych
- BDywergencja prowadzi do narządów analogicznych
- CKonwergencja dotyczy wyłącznie bliskich krewnych
- DDywergencja zmniejsza różnice
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Konwergencja prowadzi do narządów analogicznych – Konwergencja daje podobną funkcję przy odmiennym pochodzeniu.
Skąd wiesz, że rękę człowieka i skrzydło nietoperza łączy homologia?
- AObie występują w tym samym środowisku
- BObie służą do latania
- CMają ten sam plan budowy kości
- DObie mają pióra
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź C: Mają ten sam plan budowy kości – Wspólny plan budowy wskazuje na wspólnego przodka.
Cały dział „Mechanizmy ewolucji”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.