1Powstawanie gamet
- Rdzeń (układy rozrodcze, cykl menstruacyjny, antykoncepcja) jest w klasie II. Tu: gametogeneza.
- Spermatogeneza: spermatogonia → spermatocyt I → (mejoza I) 2 spermatocyty II → (mejoza II) 4 spermatydy → 4 plemniki.
- Oogeneza: oogonia → oocyt I (zatrzymany w profazie I) → mejoza I: oocyt II + ciałko kierunkowe (oocyt II zatrzymany w metafazie II, w owulacji opuszcza jajnik) → po zapłodnieniu mejoza II: jajo + drugie ciałko kierunkowe.
2Porównanie gamet
| Cecha | Plemnik | Komórka jajowa |
|---|---|---|
| rozmiar | mały | duża |
| ruch | ruchliwy | nieruchoma |
| liczba | bardzo liczne | pojedyncze |
| zapasy | prawie brak | dużo (żółtko, cytoplazma) |
| podział cytoplazmy | równomierny | nierównomierny |
Podział cytoplazmy w oogenezie jest nierówny, żeby jedna komórka dostała prawie wszystko (zapasy), a ciałka kierunkowe głównie chromosomy.
Mejoza to część gametogenezy, a nie cały proces. Do powstania gamet dochodzą jeszcze namnażanie przez mitozę i dojrzewanie.
Co powstaje z jednego oocytu I w oogenezie?
Podział cytoplazmy jest nierównomierny, więc powstaje jedna duża komórka jajowa.
To jedno z 8 pytań quizu. Rozwiąż cały quiz →
3Hormony
- FSH i LH działają u obu płci. U mężczyzn FSH pobudza spermatogenezę, LH wytwarzanie testosteronu w komórkach Leydiga jądra, a inhibina hamuje wydzielanie FSH (sprzężenie zwrotne). U kobiet FSH i LH sterują cyklem jajnikowym.
- Cykl u kobiety (ok. 28 dni): FSH pobudza wzrost pęcherzyka, który wydziela estrogeny (odbudowa błony śluzowej macicy). Szczyt LH wywołuje owulację (ok. 14. dnia). Z pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które wydziela progesteron (przygotowuje błonę śluzową do zagnieżdżenia). Bez zapłodnienia ciałko żółte zanika, progesteron spada i zaczyna się miesiączka.
- W antykoncepcji hormonalnej stosuje się syntetyczne estrogeny i progestageny, które hamują wydzielanie FSH i LH, więc owulacja nie następuje.
✎Ściąga: Spermatogeneza, oogeneza i regulacja rozrodu
Najważniejsze w pigułce – przeczytaj tuż przed kartkówką lub sprawdzianem.
- Podział cytoplazmy w oogenezie jest nierówny, żeby jedna komórka dostała prawie wszystko (zapasy), a ciałka kierunkowe głównie chromosomy.
- Spermatogeneza: spermatogonia → spermatocyt I → (mejoza I) 2 spermatocyty II → (mejoza II) 4 spermatydy → 4 plemniki.
- Oogeneza: oogonia → oocyt I (zatrzymany w profazie I) → mejoza I: oocyt II + ciałko kierunkowe (oocyt II zatrzymany w metafazie II, w owulacji opuszcza jajnik) → po zapłodnieniu mejoza II: jajo + drugie ciałko kierunkowe.
- FSH i LH działają u obu płci. U mężczyzn FSH pobudza spermatogenezę, LH wytwarzanie testosteronu w komórkach Leydiga jądra, a inhibina hamuje wydzielanie FSH (sprzężenie zwrotne). U kobiet FSH i LH sterują cyklem jajnikowym.
- Cykl u kobiety (ok. 28 dni): FSH pobudza wzrost pęcherzyka, który wydziela estrogeny (odbudowa błony śluzowej macicy). Szczyt LH wywołuje owulację (ok. 14. dnia). Z pękniętego pęcherzyka powstaje ciałko żółte, które wydziela progesteron (przygotowuje błonę śluzową do zagnieżdżenia). Bez zapłodnienia ciałko żółte zanika, progesteron spada i zaczyna się miesiączka.
?Quiz: powtórz przed kartkówką
8 pytań w stylu kartkówki i sprawdzianu. Odpowiedz w myślach, potem sprawdź odpowiedź. Rozwiąż quiz z wynikiem – każda odpowiedź ma wyjaśnienie.
Ile plemników powstaje z jednego spermatocytu I?
- ACztery
- BOsiem
- CDwa
- DJeden
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Cztery – Mejoza I daje 2 spermatocyty II, a mejoza II 4 spermatydy, które zamieniają się w plemniki.
Co powstaje z jednego oocytu I w oogenezie?
- AJedna komórka jajowa i ciałka kierunkowe
- BDwie komórki jajowe
- CDwa plemniki
- DCztery komórki jajowe
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Jedna komórka jajowa i ciałka kierunkowe – Podział cytoplazmy jest nierównomierny, więc powstaje jedna duża komórka jajowa.
W którym momencie oocyt II wznawia mejozę II?
- APo zapłodnieniu
- BPrzed owulacją
- CPodczas dojrzewania
- DPodczas ciąży
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Po zapłodnieniu – Oocyt II zatrzymuje się w metafazie II, a mejozę kończy po wniknięciu plemnika.
Na wykresie cyklu widać gwałtowny szczyt LH ok. 14. dnia. Co następuje zaraz po nim?
- AZagnieżdżenie zarodka
- BOwulacja – uwolnienie oocytu II z pęcherzyka
- CZanik ciałka żółtego
- DMiesiączka
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź B: Owulacja – uwolnienie oocytu II z pęcherzyka – Szczyt LH wywołuje pęknięcie dojrzałego pęcherzyka i owulację; ciałko żółte powstaje dopiero po niej.
Co robi inhibina u mężczyzn?
- AHamuje wydzielanie FSH
- BWywołuje owulację
- CWytwarza testosteron
- DPobudza spermatogenezę
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź A: Hamuje wydzielanie FSH – Inhibina działa w ujemnym sprzężeniu zwrotnym na przysadkę.
Który hormon pobudza komórki Leydiga do wytwarzania testosteronu?
- AInhibina
- BFSH
- COksytocyna
- DLH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: LH – LH działa na komórki wytwarzające testosteron, FSH na spermatogenezę.
Co jest wspólne dla plemnika i komórki jajowej?
- AMają dużo zapasów
- BSą ruchliwe
- CSą diploidalne
- DSą haploidalne
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Są haploidalne – Powstają w mejozie, więc mają pojedynczy zestaw chromosomów.
Dlaczego tabletki antykoncepcyjne zapobiegają owulacji?
- ANiszczą plemniki
- BZwiększają inhibinę
- CPobudzają LH
- DHamują wydzielanie FSH i LH
Sprawdź odpowiedź
Odpowiedź D: Hamują wydzielanie FSH i LH – Syntetyczne hormony tłumią uwalnianie hormonów przysadki.
Cały dział „Rozmnażanie i rozwój”: ściąga i próbny sprawdzian →
Kartkówka albo sprawdzian już blisko?
Rozwiąż quiz z wynikiem i powtórz materiał na fiszkach. Każda odpowiedź ma wyjaśnienie, a postęp zapisuje się bez zakładania konta.